خوانش کهنالگویی حکایت «غانم بن ایّوب و قوّتالقلب» از هزار و یک شب
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 30 فروردین 1404
https://doi.org/10.22059/jalit.2025.389262.612922
هومن ناظمیان، پیوند سفری، احمد خیری
چکیده نظریه کهنالگوهای یونگ با گذار از روانشناسی، پا به عرصه ادبیات و اسطورهها نهاد. بر اساس این نظریه، انسانها علاوه بر ناخودآگاه فردی، از یک سطح ناخودآگاه جمعی برخوردارند که شامل الگوهای جامع و جهانشمولی است که از ازل در ذهن انسانها باقیمانده و ادبیات اسطورهای، بهعنوان زمینهای برای ظهور و تجلی این ناخودآگاه جمعی، مورد بررسی و تجزیهوتحلیل قرار میگیرد. در این پژوهش، مجموعه هزار و یک شب ، بهعنوان یک میراث ادبی غنی و جاویدان، با رویکرد توصیفی تحلیلی، برای خوانش کهنالگویی یونگ مبنای کار قرار گرفته تا با بررسی ارتباط بین ناخودآگاه جمعی، کهنالگو و ادبیات نشان دهد، کاربست کهنالگوها در حکایت «غانمبنایّوب و قوّتالقلب» از مجموعه حکایات هزار و یک شب، بستری برای تعمیق هر چه بیشتر داستان و تجلی ناخودآگاه جمعی و کهنالگوها در قالب ادبیات است. وجود این عناصر کهنالگویی که قدمتی به تاریخ بشر دارند از جمله عوامل ماندگاری این قبیل آثار است؛ تعامل این کهنالگوها در طول روایت، فرایندی شامل بحران، تحول و تکامل را به تصویر میکشد. لذا ادبیات و داستان کمک میکند مخاطب از طریق همزاد پنداری این مسیر، تکامل را در ناخودآگاه خود تجربه کند. ادبیات با استعانت از کهنالگوها و اساطیر، پلی میان ناخودآگاه جمعی بشر و تجربههای فردی انسان برقرار میسازد تا به درکی عمیقتر از خودشناسی و تکامل دست یابد.

