0 پژوهشی دربارة آثار و نسخ خطی ابوالفضل میکالی Research on The Works and Manuscripts of Abu al-Faḍl AL Mikāli https://jalit.ut.ac.ir/article_65330.html 10.22059/jalit.2018.106061.611132 0 آلمیکال، از برجستهترین خاندانهای ایرانی هستند که نیاکان آنها پادشاهی سُغد و سمرقندِ پیش از اسلام را عهدهدار بودند و بعدها با پیوستن به خلافت عباسی، گرایش شدیدی به زبان و ادب عربی پیدا کردند. امیر ابوالفضل میکالی (فوت 436ق) ادیبی برجسته بود که آوازهاش تا دور دستترین مناطق غرب اسلامی پیچید و دیوان شعر و رسائل وی که انباشته از صنعت تجنیس و سجع بود، مورد مطالعه، استناد و تحسین قرار گرفت. با توجه به وجود ابهاماتی دربارة شخصیت و به ویژه آثار او، نگارندگان در این جُستار، کوشیدهاند با تحقیقی تاریخی شخصیت علمی و ادبی او را تبیین کنند و پژوهشی نوین در آثار وی، به خصوص آثار نویافته به دست دهند. معرفی چندین کتاب جدید که دستنوشته هستند و از دید پژوهشگران پنهان بودهاند و نیز بیان مختصرگونهای از محتوای آنها و نیز تبیین ابهامات موجود در آثار میکالی، از نتایج این تحقیق به شمار میرود. 1 ĀL-e Mīkāl, the leading aristocratic family of western Khorasan from the 3rd/9th to the 5th/11th century; descended from the pre-Islamic nobility of the Samarkand region, it played an important political role. With the establishment of The Abbasid Caliphate, The Mīkālis family returned to the political and social arenas of the society and took power again. They were always the governor of Naīšāpbūr which was the most important city of Khorasan at that time. The ability of members of the Mīkāli family to serve rulers of very different political and religious characters testifies to their elite status and exceptional talent. As they were so interested in Arabic culture and Language, they made good connections with the related scholars. Abu al-Faḍl ͨUbayd Allah ibn Ahmad al-Mikali, poet and prose stylist (436/1044-5), was one of the greatest individuals in this dynasty whose reputation was spread to the west parts of the Islamic territories and whose poems and Arabic books were studied and referred to by many famous people.This paper tries to examine and describe his scientific character, and also to introduce his books and to analyze the contents of them. 1 15 محمدعلی آذرشب mohammad ali azarshab استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران Iran dr.azarshab@googel.com علی اکبر محمّدی ALI AKBAR MOHAMMADI استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بیرجند Iran ali_a.mohammadi@ut.ac.ir Research on works Manuscripts Āl-e Mīkāl Abu al-Faḍl Mīkalī al-Muntakhal Makhzūn al-Balaqa ابن خلکان، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، 1994.##ابن رشیق القیروانی، العمدة، تحقیق محمدمحییالدین عبدالحمید، بیروت، دارالجیل، الطبعة الخامسة، 1401.##ابن شاکر الکتبیی، فوات الوفیات، تصحیح احسان عباس، بیروت، دار صادر، 1974.##الباخرزی، أبوالحسن علی، دُمیة القصر، بیروت، دارالجیل، 1414.##بروکلمن، کارل، تاریخ الادب العربی، ترجمة عبدالحلیم النجّار، قاهرة، دارالمعارف، د.ت.##البغدادی، إسماعیل بن محمّدأَمین بن میر سلیم البابانی البغدادی، هدیة العارفین، استانبول، وکالة المعارف الجلیلة فِی مطبعة البهیة، 1951.##بیهقی، ابوالحسن علی، تاریخ بیهق، تحقیق احمد بهمنیار و مقدمه علامه قزوینی، تهران، فروغی، 1361. ## ، تاریخ بیهق (تعریب)، ترجمة یوسف الهادی، دمشق، دار اقرأ، 1425.##بیهقی، ابوالفضل، تاریخ بیهقی، تصحیح فیاض، یاحقی، دانشگاه مشهد، چاپ چهارم، 1383.##الثعالبی، ابومنصور عبدالملک، التوفیق للتلفیق، هلال ناجی، بیروت، عالم الکتاب، 1966.## ، ثمار القلوب فی المضاف و المنسوب، القاهرة، دارالمعارف، د.ت.## ، سحر البلاغة وسر البراعة، تحقیق عبد السلام الحوفی، بیروت، دار الکتب العلمیة، د.ت.## ، یتیمةالدهر، المحقق مفید محمد قمحیة، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1403.## ، اقتباس از قرآن کریم، تحقیق حسین صابری و علیاصغر شمیم، تهران، علمی و فرهنگی، 1386ش.## ، الأنیس فی غُرر التجنیس، تحقیق هلال ناجی، المجمع العلمی العراقی، العدد 39، 1402.## ، فقه اللغة و سر العربیة، عبدالرازق المهدی، بیروت، إحیاء التراث العربی، 1422.##حاجی خلیفه، کشف الظنون، بغداد، مکتبة المثنى و بیروت، دارالکتب العلمیة،1941.##حسینی، محمد باقر، فیروزههای سخن، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی، 1386.## ، «جایگاه میکالیان نیشابور در ادب عربی»، تخصصی زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد، دوره 36، ش 3، 177-192، 1382. ##الحُصری، ابوإسحاق، زهر الآداب و ثمر الألباب، بیروت، دارالجیل، د.ت.##خزانة التراث، فهرس المخطوطات، السعودیة، مرکز الملک فیصل للبحوث والدراسات الإسلامیة بالتراث، د.ت.##الرقیحی، عبدالرزاق و آخرون، فهرست مخطوطات مکتبة الجامع الکبیر صنعاءالیمن، وزارة الأوقاف و الإرشاد، الجزء الرابع، د.ت.##الزَبیدی، مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، المحقق مجموعة من المحققین، بیروت، دارالهدایة، د.ت.##الزرکلی الدمشقی، خیرالدین بن محمود، الاعلام،بیروت، دارالعلم للملایین، الطبعة الخامسة عشر،2002.##زلهایم، رودلف، الأمثال العربیة القدیمة مع اعتناء خاص بکتاب الأمثال لأبی عبید، ترجمة رمضان عبدالتواب، بیروت، دارالأمانة و مؤسسة الرسالة، 1971.##سزگین، فؤاد، تاریخ التراث العربی، ترجمة محمود فهمة حجازی، السعودیة، وزارة التعلیم العالی، جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة، 1411.##السمعانی المروزی، أبوسعد، الأنساب، المحقق عبدالرحمن بن یحیى المعلمی الیمانی وغیره، حیدرآباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، 1962.##الصفدی، صلاحالدین، الوافی بالوفیات، المحقق أحمد الأرناؤوط و ترکی مصطفى، بیروت، دار إحیاء التراث، 1420.##کحّالة، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، مکتبة المثنى و دار إحیاء التراث العربی، د.ت.##المطوعی، ابوحفص عمر بن علی، دَرج الغُرر و دُرج الدُرر، تحقیق جلیل العطیة، بیروت، عالم الکتاب، 1406.##میرخوند، محمد بن خاوندشاه، تاریخ روضة الصفا، تصحیح جمشید کیانفر، تهران، اساطیر، 1380ش.##المیکالی، ابوالفضل،المنتخل، تحقیق وهیب الجبوری، بیروت، دارالغرب الإسلامی، 2000.## ، دیوان، جمع و تحقیق جلیل ابراهیم العطیه، بیروت، عالم الکتاب، 1405.##نفیسی، سعید، در پیرامون تاریخ بیهقی، شامل آثار گمشده ابوالفضل بیهقی و تاریخ غزنویان، کتابفروشی فروغی، تهران 1342ش.##یاقوت الحموی، شهابالدین، معجم الأدباء، إحسان عباس، دارالغرب الإسلامی، بیروت، 1414.##Moberg, Carl Axel, Die Gedichte von Obeidallah b. Ahmed al-Mikali, Druck Von W. Drugulin in Leipzig, 1908.##

0 مطالعة تطبیقی نظریة نظم عبدالقاهر جرجانی و نظریة بافت موقعیّت فرث Comparative Study of the Theory of Discipline Abdulqāhir Jurjāni and the Theory of the Texture of the Position of Frith https://jalit.ut.ac.ir/article_65335.html 10.22059/jalit.2018.125181.611271 0 نظریة نظم جرجانی از نظریاتی است که در بلاغت عربی از اهمیّت ویژه‌ای برخوردار است. علت این امر را می‌توان گستردگی ابعاد، شمول و توجه آن به جنبه‌های مختلف دستوری، معنایی و زیباشناختی دانست. این نظریه با وجود تقدّم زمانی بر نظریات مطرحشده در زبان‌شناسی معاصر، با بسیاری از این آنها ارتباط دارد و با اندک تأملی می‌توان نقاط مشترک زیادی بین این نظریه و نظریات معاصر یافت. یکی از این نظریات، نظریة بافت موقعیّت زبانی است که فرث مطرح کرد. پژوهش حاضر در رویکردی تطبیقی، این دو نظریه و نقاط اشتراک آنها را بررسی میکند تا از این منظر، نقاط قوّت و ضعف هریک آشکار شود تا در پرتو آن، این دو نظریه یکدیگر را تکمیل کنند و در مطالعات بلاغی- ادبی برای محققان سودمندتر واقع شوند. از یافته‌های این پژوهش می‌توان به این موارد اشاره کرد: اهتمام هر دو نظریه به بافت زبانی، تقارب بین مفهوم سیاق نزد جرجانی و مفهوم بافت نزد فرث، جامعیّت نظریة بافت موقعیّت در مقایسه با نظریة نظم جرجانی، شباهت نظریة بافت موقعیّت و موضوع اقتضای حال و خطاب در بلاغت عربی. 1 Nadhm Theory is one of most important theories in Arabic Rhetoric. This may be due to the extension of the theory and its application and its focus on different aspects of grammatical, semantic and aesthetic knew. This theory Despite the priority when the views expressed in contemporary linguistic theories, associated with many of these. And slightly hesitant, we can find many points of similarites between these theory and ideas raised in the contemporary period. One of these theoreis is Situational Context theory which was proposed by Firth. This paper in a comparative descriptive approach, tries to investigate both the theoreis and study of their similarityes to obtain the strengths and weaknesses aspects of each theory to complete each theory other, and be useful for researchers in the rhetorical and literary studies.The research results are to be achieved: efforts both theory in the context of situation, the similarity between the context in Jorjani theory and meaning in Firth theory, inclusion of Situational Context theory and its supremacy compared with Nadhm theory, similarity between the Situational Context theory and context in Arabic Rhetoric. 17 35 سید محمدرضا ابن الرسول Sayyed Mohammad Reza Ebnorasool استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان Iran ibnorrasool@yahoo.com مرضیه قربان خانی Marziyeh Ghorbankhani دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان Iran marziehghorbankhani@yahoo.com نصراله شاملی Nasrolah Shameli استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان Iran shameli3232@gmail.com Nadhm theory Context Theory Abdulqāhir Jurjāni Context Situational J.R Firth ابولیل، امین، البیان والقرآن؛ دراسة تأصیلیة فنیة، عمان، دارالبرکة، 1427.##اچسون، جین، زبان‌شناسی همگانی، ترجمة حسین وثوقی، بی‌جا، علوی، چاپ سوم، 1370.##پراید، جی. بی، جامعه‌شناسی یادگیری و تدریس زبان، ترجمة سیداکبر میرحسینی، تهران، امیرکبیر، 1373.##جرجانی، أبوبکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن، دلائل الإعجاز، تحقیق حمد التنجی، بیروت، دارالکتاب العربی، 1995.##الجندی، درویش، نظریة عبدالقاهر فی النظم، القاهرة، مکتبة نهضة مصر بالفجالة، 1960.##حمیدبیاتی، سناء، کتاب قواعد النحو العربی فی ضوء نظریة النظم، الأردن، داروائل للنشر، 2003.##روبینز، تاریخ مختصر زبانشناسی، ترجمة علی‌محمد حق‌شناس، تهران، مرکز، 1370.##رستمیان، مرضیه و سیدکاظم طباطبایی، «بررسی تطبیقی بافت موقعیت (برون زبانی) از دیدگاه فرث، هایمز و لوئیس با سیاق حالیه»، پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، سال دوم، ش 4، صص 29-36، بهار و تابستان 1390.##ساغروانیان، جلیل، فرهنگ اصطلاحات زبانشناسی، مشهد، نما، 1369.##سبحانی، جعفر، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی، بی‌تا، کتاب الکترونیکی به نشانی## http://tohid.ir/fa/persian/book##سعران، محمود، علم اللغة، بیروت، دارالنهضة العربیة، د.ت.##شاکر جمعة، بیان و مهند حمدشبیب، «قراءة فی نظریة النظم»، جامعة الأنبار للعلوم الإسلامیة، ش 1، صص 252ـ 286، 2009.##الضامن، حاتم صالح، نظریة النظم تاریخ وتطور، بغداد، منشورات وزارة الثقافة والإعلام، 1979.##عباس، محمد، عبدالقاهر جرجانی و دیدگاه‌های نوین در نقد ادبی، ترجمة مریم مشرف، تهران، چشمه، 1387.##عشماوی، محمدزکی، قضایا النقد الأدبی بین القدیم والحدیث، بیروت، دارالنهضة العربیة، 1979.##عمارتی مقدم، داوود، «بررسی تطبیقی مفهوم «نظم» در فن خطابة یونان و روم باستان و بلاغت اسلامی؛ با تاکید بر دیدگاههای دیونیزیوس هالیکارناسوسی و عبدالقاهر جرجانی»، جستارهای ادبی، صص 133-162، 1391.##فتوحی، محمود، «فلسفة بلاغت»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ش 74، صص 86-91، 1382.##فضیلت، محمود، «تأملی در سطح ادبی مثنوی معنوی (بلاغت)»،‌ سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال چهارم، ش1، صص 65-74، 1390.##قربانی‌زرین، باقر، «جرجانی»، دایرةالمعارف الفقه الإسلامی، تهران، مؤسسة دایرةالمعارف الفقه الإسلامی،‌ بی‌تا.##القزوینی، جلالالدین، الإیضاح فی علوم البلاغة المعانی والبیان والبدیع، مراجعة عماد بسیونی زغلول، بیروت، دارالأرقم، 1426.##مصطفی، ابراهیم و غیرها، المعجم الوسیط. إستانبول، دارالدعوة، الطبعة الثانی، 1410.##مصطفی، محمدحسن، «فکرة النظم بین الحقیقة والوهم»، أبحاث کلیة التربیة الأساسیة، جامعة الموصل، ش 1، صص 233-262، 2007.##مشرف، مریم، «نظم و ساختار در نظریة بلاغت جرجانی»، پژوهشنامة علوم انسانی، ش 54، صص 403- 416، 1386.##معمیش، عزالدین، «المنحی الاعتزالی لنظریة النظم»، مجلة التراث العربی، صص 157ـ 168، 2007.##نجیب إبراهیم، علی، جمالیات اللفظة بین السیاق ونظریة النظم بحثاً عن طریقة لقراءة النص الأدبی القدیم، دمشق، دارکنعان للدراسات والنشر، 2002.## نوروزی، علی، «واکاوی نظریة نظم عبدالقاهر جرجانی»، همایش ملی نظریه و نقد ادبی در ایران، صص 231-241، 1390.## Crystal, D. A dictionary of linguistics and phonetics (5th ed.), United Kingdom, Blackwell Publishing, 2003.## Halliday, M. A. K; On Grammar, London&New York, Continuum, 2002.## Richards, J. C. & Schmidt, R., Dictionary of language teaching and applied linguistics, (3rd ed.), United Kingdom, Pearson Education Limited Longman, 2002.##

0 معرفی، تحلیل و بررسی نسخة خطی شرح المفصل عزالدین عبدالعزیز کاشی Introduction, Review and Analysis of the Manuscript “Izz al-Din Abdul Aziz Kāshi’s Sharḥ al-Mufassal” https://jalit.ut.ac.ir/article_65345.html 10.22059/jalit.2017.204773.611453 0 نسخة شرح المفصل کاشی به زبان عربی برجای مانده از قرن 7 و 8 هجری است که نویسنده در آن با نثری روان و به گونهای علمی و دقیق به شرح کتاب المفصل زمخشری پرداخته است. این نسخه سرشار از نقلقولها و نظرات بزرگان نحو است، امّا نویسنده تنها به ذکر نظرات ایشان اکتفا نکرده، بلکه در موارد بسیاری با تکیه بر استدلالهای سماعی و قیاسی به اظهارنظر میپردازد. این نویسندة ایرانی مسلط به زبان عربی از منابع سماع همچون قرآن، حدیث، شعر و مَثَل بسیار بهره برده است که این امر نشانگر جایگاه علمی والای اوست. او در اکثر موارد با زمخشری همعقیده است و در اثبات نظرات زمخشری از شیوهای روشن و به دور از اصطلاحات پیچیدة منطقی بهره برده است، اما در موارد اندکی که با زمخشری اختلاف نظر دارد، با عباراتی متواضعانه و مؤدّبانه بر نظرات وی ایراد میگیرد. میتوان با بررسی موضعگیریهای کاشی دریافت که پیرو مکتب بصره بوده است. این جستار به معرفی نسخة مذکور و مؤلف آن، بررسی سبک نویسندگی و گرایش نحوی مؤلف و استدلالهای بهکار رفته میپردازد. 1 kāshi’s Manuscript “sharḥ al-Mufassal” remained from the seventh and eighth centuries (A.H), and the author explained zamakhshari’s “al-Mufassal” with a mental prose and scientific manner and exact form. This manuscript is full of quotations and remarks that said by scholars of grammarians, but the author not sufficed to mention the views of scholars and in many cases he opined on deductive and auricular arguments. This Iranian author who was fluent in Arabic, used many auricular sources such as the Quran, the Ḥadith, the poetry and the proverb. This indicates his high academic situation. He agrees with Zamakhshari in most cases and in the proof of Zamakhshari's views, he has used a clear way and far from complexity and logical terms. But in some cases he disagrees with Zamakhshari, He disagrees with his comments with modest and courteous comments. By reviewing his opinions can be found he was a follower of the school of Basra. This paper is based on descrips,analyzes and introduces introduce this manuscript and its author, review his writing style, his grammar trend and the arguments that he used. 37 54 محمدابراهیم خلیفه شوشتری Mohammad Ebrahim Khalifeh Shooshtari استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی Iran moebkhalifeh@gmail.com رقیه خرمی roghayyeh khorrami دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی Iran setarekhorram64@gmail.com Manuscript Grammar al-Mufassal Abdul Aziz Kāshi Zamakhshari قرآن کریم.##آیتی، عبدالحسین، تاریخ یزد، یزد، گلبهار، 1371.##ابنالأنباری، ابوالبرکات عبدالرحمن، الإغراب فی جدل الإعراب و لُمع الأدلة، تحقیق سعید افغانی، بیروت، دارالفکر، 1957.## ، أسرار العربیة، تحقیق محمدحسین شمس الدین، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1997.## ، الإنصاف فی مسائل الخلاف بین النحویین البصریین و الکوفیین، دمشق، دارالفکر، د.ت.##ابنالجزری، ابوالخیرمحمد، النشر فی القراءات العشر، تقدیم علی محمدالضباع، دارالکتب العلمیة، بیروت، الطبعة الثانیة، 2002.##ابنجنی، ابوالفتح عثمان، الخصائص، تحقیق محمدعلی النجار، دارالکتب المصریة، 1956.## ، سر صناعة الإعراب، تحقیق حسن هنداوی، دارالقلم، دمشق، الطبعة الثانیة، 1993.##ابنعقیل، بهاءالدین عبدالله، شرح ابن عقیل، تحقیق محمدمحیالدین عبدالحمید، تهران، ناصرخسرو، چاپ دوم، 1364.##ابنالفوطی، کمالالدین ابوالفضل عبدالرزاق، مجمع الآداب فی معجم الألقاب، تحقیق محمدالکاظم، طهران، مؤسسة الطباعة و النشر وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، 1416.##افشار، ایرج، «انیس الوحده و جلیس الخلوه»، یادنامة دکتر احمد تفضلی، تهران، 1379، صص 67-81.##افشار، ایرج و محمدتقی دانشپژوه، فهرست ملک؛ فهرست کتابهای خطی کتابخانة ملی ملک (وابسته به آستان قدس رضوی)، با همکاری محمدباقر حجتی و احمد منزوی، تهران، 1352.##البغدادی، عبدالقادر، خزانة الأدب و لب لباب العرب، تحقیق عبدالسلام محمدهارون، الجزء الأوّل، القاهرة، مکتبة الخانجی، الطبعة الرابعة، 1989.## ، خزانة الأدب و لب لباب العرب، تحقیق عبدالسلام محمدهارون، الجزء الثانی و الجزء الثالث، القاهرة، مکتبة الخانجی، 1997.##تبریزی، ابوالمجدمحمد بن مسعود، سفینة تبریز، چاپ عکسی، تهران، نشر دانشگاهی، 1381.##الجوهری، إسماعیل بن حماد، الصحاح، تاج اللغة وصحاح العربیة، تحقیق أحمد عبدالغفور عطار، بیروت، دارالعلم للملایین، الطبعة الثانیة، 1979.##دانشپژوه، محمدتقی، فهرست میکروفیلمهای کتابخانه مرکزی، تهران، دانشگاه تهران، 1348.##درایتی، مصطفی، فهرستواره دستنوشتههای ایران (دنا)، مشهد، موسسة فرهنگی پژوهشی الجواد(ع)، بیتا.##الذبیانی، النابغة، دیوان، تعلیق حنا نصر الحتّی، بیروت، دارالکتاب العربی، 1991.##رشیدی آشجردی، مرتضی، مقدمه، تصحیح و تحشیة منتخب روضة الناظر و نزهة الخاطر اثر عزالدین عبدالعزیز کاشی، اصفهان، دانشگاه اصفهان، 1387.##الزرکشی، بدرالدین محمد، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل، دارالجیل، بیروت، 1988.##الزمخشری، محمود بن عمر، المفصل فی علم العربیة، تحقیق فخر صالح قدارة، دار عمار، عمان، 2004.##سیبویه، ابوبشر عمرو بن عثمان، الکتاب، تحقیق عبدالسلام محمدهارون، القاهرة، مکتبة الخانجی، الطبعة الثالثة، 1988.##السیوطی، جلالالدین عبدالرحمن، الإقتراح فی علم أصول النحو، تعلیق محمود سلیمان یاقوت، القاهرة، دارالمعرفة الجامعیة، 2006.##ضیف، شوقی، المدارس النحویة، القاهرة، دارالمعارف، 1968.##الطهرانی، آقابزرگ، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت، دارالأضواء، الطبعة الثالثة، 1983.##عمادی حائری، محمد، «عزالدین عبدالعزیز کاشی: شناسایی، کتابشناسی، نسخهجویی»، نسخهپژوهی، دفتر دوم، صص 381-395، 1383.##فتوحی یزدی، عباس، تذکرة شعرای یزد، تهران، فرهنگ ایران زمین، 1366.##فجال، محمود، الحدیث النبوی فی النحو العربی، الریاض، أضواء السلف، الطبعة الثانیة، 1997.##مدرسی، محمدکاظم، مفاخر یزد، یزد، بنیاد ریحانةالرسول، 1382.##المدنی، السیّد علیخان، الحدائق الندیّة فی شرح الفوائد الصمدیّة، تصحیح أبوالفضل سجّادی، قم، ذوی القربی، 1388.##المفضل الضبی، المفضلیات، تحقیق احمد شاکر و عبدالسلام هارون، القاهرة، دارالمعارف، 1371ق.##المنجّد، صلاحالدین، قواعد تحقیق المخطوطات، بیروت دارالکتاب الجدید، الطبعة السابعة، 1987.##الموسوی الخوانساری الإصبهانی، المیرزا محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، بیروت، الدارالإسلامیة، 1991.##المیدانی، ابوالفضل احمد، مجمع الأمثال، تحقیق محمدمحییالدین عبدالحمید، القاهرة، مطبعة السنّة المحمّدیة، 1955.##نوریان، سیدمهدی و همکاران،«باغ نظر و رامش دل (معرفی سفینهای بی مانند از قرن هفتم)»، گوهر گویا، دورة 1، ش 3، صص 33-62، اصفهان، 1386.##وامق یزدی، محمدعلی، تذکرة میکده، به کوشش حسین مسرّت، یزد، بنیاد ریحانةالرسول، 1381.##الهذلی، ابوذؤیب، دیوان الهذیین، القاهرة، دارالکتب المصریة، الطبعة الثانیة، 1995.##

0 فرآیند فهم متن در متون دستوری رمز گشایی تعدادی از واژگان کلیدی «الکتاب» سیبویه (با محوریت جلد اول) Decoding the keywords of Sibawayh’s Al-kitab (First volume) https://jalit.ut.ac.ir/article_60311.html 10.22059/jalit.2017.60311 0 واژهها، اصطلاحات و ترکیبات، اسلوبها و ساختارهای جمله، پیش فرضها و مفروضات نویسنده، مبانی و اصول اساسی و اولیه، عوامل سرنوشت ساز و نقش آفرین در فرایند معنایابی متون دستوری هستند.«الکتاب»به عنوان اولین کتاب مدون در زمینة صرف و نحو زبان عربی، نیز از این اصول زبانی و برون زبانی مستثنی نیست. پژوهش حاضر با تکیه بر روش توصیفی – تحلیلی وبا استناد به اصطلاحات علم اصول، به بررسی تعدادی از واژگان کلیدی «الکتاب» میپردازد که در سنگ بنای «الکتاب» به وفور از آنها استفاده شده است و اصولی چون ترادف، تضاد، اشتراک لفظی، حقیقت لغوی و عرفی بر آنها اعمال گردیده است. تلاش نگارندگان بر این بوده است که با بررسی تطبیقی مسائل مطرح شده بر برشهایی از متن کتاب، تأثیر مستقیم واژگان بر متن، به مخاطب نشان داده شود و عواقب سوء فهم واژگانی به وی گوشزد گردد. 1 Grammatical texts like any other textneed to scientific methods for get the concepts and meanings found in text phrases and sentences. Words, phrases and compounds, methods, structures, assumptions and thought of the author as well as basic principles are the key elements of the discovery of meaning in grammatical texts. al-Kitāb is the first consistence book on Arabic syntax, and is by no means an exception to these linguistic and extralinguistic principles. The present research is analytic descriptive using methodological terminology to study a few keywords of al-Kitāb frequently used in the structure of the book. Principles such as synonymy, antonymy, homonymy, the lexical and customary truth are applied to these keywords. The authors’ attempts were mainly concerned with the comparative discussion of some parts of the book to show the direct impact of words on text and to remind readers about the misunderstanding the keywords. 55 71 حمیدرضا میرحاجی Zahra Karamzadegan دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبائی Iran mirhaji_sayyed@yahoo.com زهراء کرم زادگان Zahra Karamzadegan دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبائی Iran karamzadegan_z@yahoo.com Grammatical Texts Sibawayh’s al-Kitāb Methodological Terminology the Discovery of Meaning the Decoding «القرآن الکریم».##ابن سیدة، علی بن إسماعیل، «المحکم والمحیط الأعظم»، دار الکتب: بیروت، ط1، 2000م.##ابن مالک، جمال الدین، «شرح التسهیل»، تحقیق: عبد الرحمن المختون، دار الهجر.##ابن منظور، محمد بن مکرم، «لسان العرب». دار صادر: بیروت، ط3، 1414هـ ق.##ابن هشام، جمال الدین، «مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب». دار الفکر: بیروت،ط6، 1985م.##أحمد بن فارس، أبو الحسین، «معجم مقاییس اللغة». دار الإحیاء: بیروت، ط1، 2008م.##بحیری، سعید حسن، «عناصر النظریة النحویة فی کتاب سیبویه»، مکتبة الأنجلو المصریة، ط1، 1989م.##جرجانی، علی بن محمد. «التعریفات»، ناصر خسرو: تهران، 1370ه ش.##الجوهری، إسماعیل بن حمّاد، «تاج اللغة وصحاح العربیة»، دار العلم: بیروت، ط4، 1990م.##الخضری، «حاشیة الخضری علی شرح ابن عقیل»، دار الفکر: بیروت، ط1، 2003م.##خلیفة، حاجی، «کشف الظنون»، دار إحیاء التراث العربی: بیروت، ط4، 1941م.##الزبیدی، محمد مرتضی، «تاج العروس من جواهر القاموس»، طبعة الکویت: ط2، 2008م.##السامرائی، إبراهیم، «المدارس النحویة بین أسطورة وواقع»، دار الفکر: عمان، ط1، 1987م.##سیبویه، عمرو بن عثمان، «الکتاب». تعلیق: إمیل بدیع یعقوب، دار الکتب العلمیة: بیروت، ط1، 1999م.##ــــــــــــــــــــــ، «الکتاب». شرح: أبو سعید سیرافی، مطبعة دار الکتب: القاهرة، ط2، 2009م.##شمسان، أبو أوس إبراهیم، «قضایا التعدّی واللزوم فی الدرس النحویّ»، ط1، 1987م.##الصغانی، الحسن بن محمد، «العباب الزاخر واللباب الفاخر»، منشورات المجمع العلمی العراقی: بغداد، ط1، 1978م.##عبد الرحمن، سعود بن عبد العزیز، «حقیقة الزعم فی کتاب سیبویه»، مجلة الإمام، العدد 47، رجب 1425.##عوض حیدر، فرید، «فصول فی علم الدلالة»، مکتبة الآداب: القاهرة، ط1، 2005م.##عون، حسن، «تطوّر المصطلح النحوی»، معهد البحوث والدراسات العربیة.##غامر، محمد، «مصطلح الحرف»، موقع جامعة أهل البیت.##الفیروز آبادی، یعقوب، «القاموس المحیط»، مؤسسة الرسالة: بیروت، ط8، 2005م.##محمدی، علی، «شرح أصول الفقه»، دار الفکر: قم، 1387 ه. ش.##مختار عمر، أحمد، «معجم القراءات القرآنیة»، منشورات جامعة الکویت: ط2، 1988م.##مصطفی، إبراهیم، «إحیاء النحو»، القاهرة: ط2، 1992م.##المظفر، محمد رضا. (1990م). «أصول الفقه»، منشورات مؤسسة الأعلمی: بیروت، ط2، 1990م.##ناصف، علی النجدی، «سیبویه إمام النحاة»، عالم الکتب: القاهرة، ط2، 1979م.##نجیب البلدی، محمد سمیر، «معجم المصطلحات النحویة والصرفیة»، دار الفرقان: بیروت، ط1، 1985م.##هلال، هیثم، «معجم مصطلح الأصول»، دار الجیل: بیروت، ط1، 2003م.##یعقوب، إمیل بدیع، «موسوعة النحو والصرف والإعراب»، دار العلم: بیروت، ط7، 2009م.##

0 تجزیه و تحلیل مقابله‌ای- معناشناختیِ نظام جمله در زبان عربی و فارسی Contrastive Analysis – Semantics of Sentence System https://jalit.ut.ac.ir/article_65371.html 10.22059/jalit.2018.244632.611809 0 تجزیه و تحلیل مقابلهای زبانها یکی از مهم ترین راههای شناخت آنها و زمینه ساز پیدایش الگوهایی منسجم به منظور آموزش سطوح مختلف واژگانی، دستوری، معناشناختی و کاربردشناختی به شمار میآید. در این راستا بررسی مقابلهای دستوری زبان فارسی و عربی در سطح نظام جمله مسئلة پژوهش حاضر است. نگارندگان در صدد هستند تا با روش توصیفی – تحلیلی و رویکرد مقابلهای دو زبان عربی و فارسی را در سطح نحوی(نظام جمله) از منظر معناشناختی مورد واکاوی قرار دهند. برای تحقق تقابل نحوی، معیاری مشترک بین دو زبان معرفی شده که مباحث نحوی را در سه حوزة گروه، جملهواره و جمله بررسی میکند، این معیار مبتنی بر معنا است. بر این اساس هر کلام معناداری یا به صورت جملة ساده بیان میشود و یا به صورت جملة مرکبی است که خود حداقل از دو جمله‌واره تشکیل میشود. با این شیوة دستهبندی، تغییرات ساختاری نظام جمله به هنگام انتقال معنا در دو زبان مورد واکاوی قرار گرفته است تا راهگشای مترجمان و زبانآموزان باشد. 1 The contrastive analysis of languages is one the most important for recognizing the coherent templates to train vocabularies, grammar, semantics and pragmatics in different levels. In this regard, the present study investigates the contrastive analysis of Persian and Arabic based on sentence. The authors try to study syntax (sentence) of Persian and Arabic from the views of semantics by descriptive-analytical and contrastive approach. For realizing to syntactical contrastive, a criterion common to both Persian and Arabic was presented studying syntactical issues in three areas including phrases, clauses and sentences. The mentioned criterion is based on semantic. In this way, the changes that were made for transferring the meaning between the two languages were explained to help translators and language learners. 73 91 سعدالله همایونی Sa&rsquo;adollah Homaiuni استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران Iran homayooni84@ut.ac.ir هدی یزدان hoda yazdan دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران Iran hoda.yazdan@ut.ac.ir Contrastive Analysis Persian and Arabic Language Grammar Balance in Translation Syntactic System Confrontation Sentence system حمیدة، مصطفی، نظام الإرتباط و الربط فی الترکیب الجملة العربیة، الشرکة المصریة العالمیة للنشر، لونجمان، 1997.##جیمز، کارل، تجزیه و تحلیل تقابلی، ترجمة حمید سرهنگیان، تبریز، آئین، 1380.##صدقی، عبدالوهاب، «نحو الخطاب الوظیفی: من تنمیط اللغات إلى تنمیط الخطابات مقاربة أحمد المتوکل نموذجاً»، الدراسات الغویة والأدبیة، العدد الثانی، السنة الخامسة، صص 41-68، دیسمبر 2014.##عکاشة، عمریوسف، نحو غایب توصیفی جدید از نحو زبان عربی، ترجمة عدنان طهماسبی و جواد اصغری، تهران، دانشگاه تهران، 1390.##فرشیدورد، خسرو، دستور مفصل امروز بر پایة زبان‌شناسی جدید، تهران، سخن، 1382.##هدایت، صادق، بوف کور، تهران، سپهر، 1351.## ، البومة العمیاء (ترجمة بوف کور)، ترجمة ابراهیم الدسوقی شتاء، قاهرة، مکتبة مدبولی، الطبعة الثانیة،1990.##Ferguson, C.A., “Absence of copula and the notion of simplicity.” In D. Hymes, ed.: Pidginization and Creolization of Languages, Cambridge University Press, pp.141-150, 1971.##Haugen, E., Bilingualism in the Americas, The American Dialect Society,1956.##Halliday, M. A. K., “Language structure and language function.” In J. Lyons, ed.: New Horizons in Linguistics, Penguin, 1970.##

0 اسم منسوب عربی و صفت نسبی فارسی (دلالت ها و مقابلۀ همسانی‌ها و ناهمسانی‌ها) Arabic Relational Noun and Persian Relational Adjective (Implications and Confrontation of Similarities and Dissimilarities) https://jalit.ut.ac.ir/article_65370.html 10.22059/jalit.2018.235028.611746 0 یاء نسبت، پرکاربردترین و متداول‌ترین پسوند و یکی از ساده‌ترین افزارهای صفت‌ساز در هر دو زبان عربی و فارسی است که از اتصال آن به پایان اسم‌های مختلف صفت‌های دارای معانی گوناگون ایجاد می‌شود. این گفتار بر آن است در حدّ بضاعتِ خود، ضمن اشاره به آن معانیِ گونه‌گون در عربی و فارسی، پاره‌ای همسانی‌ها و ناهمسانی‌ها را در این زمینه بنمایاند. از مهمترین نتایج این گفتار این است که بیشتر معانی و کارکردهای حاصل از چسبیدن پسوند یاء نسبت به کلمۀ پایه مانند تعلق به یک اقلیم یا ملیت و نژاد، وابستگی به یک چیز، شباهت در شکل یا رنگ، بیان جنس و مادۀ یک چیز، پیشه و فروشندگی، مذهب و کیش، معنای فاعلی یا مفعولی، قابلیت و لیاقت، دارندگی و... در هر دو زبان عربی و فارسی همساناند، ولی در کارکردهایی مانند آلودهبودن به یک چیز، اعتیاد به مصرف مادهای، مطابقت با یک چیز، محل خرید و فروش یک چیز و... ناهمسانند . بهطورکلی همسانیهای این پسوند و کارکردهای آن در هر دو زبان بیشتر از ناهمسانیهای آنهاست . 1 The letter of attribution (ya´), the most widely used and the most common suffix, is one of the simplest tools for building adjectives in both Arabic and Persian, from its connection to the ends of different names, different adjectives with diverse meanings are created. This article is going to imply to some of its different meaning in Persian and Arabic and show some similarities and dissimilarities in this field. From the most important results of this paper is that most of the meanings and functions resulting from attachment of relational (ya) to the basic word like : belonging to a region or nationality, race, dependence on one thing, similarity in shape or color, specifying substance of one thing, craft vendor, religion and faith, subject or object meaning, ability and merit, possession and etc “in both Arabic and Persian are similar, but in functions like” infected to one thing, addiction to a substance, matching with one thing, the site of buying and selling and etc are dissimilar. Generally, the similarities of this suffix and its function in both languages is more than its dissimilarities. 93 112 احسان اسماعیلی طاهری Ehsan Esmaeeli Taheri استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان Iran taheri@profs.semnan.ac.ir Relational “ya” Relational Adjective Relational Noun Relational Making آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی فارسی، تهران، نشر نی، 1379.##ابن یعیش، موفقالدین علی، شرح المفصل، تصحیح احمد السیداحمد و اسماعیل عبدالغنی، القاهرة، المکبتة التوفیقیة، د.ت.##الاسترآبادی، رضیالدین، شرح شافیة ابن الحاجب، تصحیح محمد نورالحسن و محمد الزقزاق و محمد محییالدین عبدالحمید، قم، پارسا، 1390.##انوری، حسن و حسن احمدی گیوی، دستور زبان فارسی 2، تهران، فاطمی، 1367.##حسن، عباس، النحو الوافی، طهران، ناصرخسرو، 1380.##حلوانی، محمدخیر، المغنی الجدید فی علم الصرف، بیروت، دارالشرق العربی، د.ت.##ذوالنور، رحیم، دستور پارسی، تهران، درخشان، 1343.##شرتونی، رشید، مبادئ العربیة، طهران، اسماعیلیان، 1366.##شریعت، محمدجواد، دستور زبان فارسی، تهران، اساطیر، چاپ هفتم، 1375.##صادقی، علیاشرف، «شیوهها و امکانات واژهسازی در فارسی معاصر 2»، نشر دانش، ش 65، صص 6-12، مرداد و شهریور1370.## ، «شیوهها و امکانات واژهسازی در فارسی معاصر 5»، نشر دانش، ش 70، صص 39-45، خرداد و تیر 1371.## ، «شیوهها و امکانات واژهسازی در فارسی معاصر 7»، نشر دانش، ش 72، صص 19-23، مهر و آبان 1371.## ، «شیوهها و امکانات واژهسازی در فارسی معاصر 9»، نشر دانش، ش 75، صص 9-15، فروردین و اردیبهشت 1372.## ، «شیوهها و امکانات واژهسازی در فارسی معاصر 10»، نشر دانش، ش 76، صص 15-23، خرداد و تیر 1372.##فرشیدورد، خسرو، دستور مفصل امروز، تهران، سخن، 1382.## ، عربی در فارسی، تهران، دانشگاه تهران، 1373.##معین، محمد، اسم مصدر حاصل مصدر، تهران، امیرکبیر، 1369.## ، فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر، چاپ هشتم، 1371.##مقربی، مصطفی، ترکیب در زبان فارسی، تهران، توس، 1372.##نعمة، آنطوان و غیرها، المنجد فی اللغة العربیة المعاصرة، بیروت، دارالمشرق، الطبعة الثانیة، 2001.##

0 بررسی و نقد آراء دستورنویسان دربارة عناصر ساختمانی جملة شرطی در زبان عربی A Critical Study of Structure of Conditional Sentence in Arabic Grammar https://jalit.ut.ac.ir/article_65342.html 10.22059/jalit.2018.135628.611359 0 جملۀ شرط به جملهای گفته میشود که ادات شرط در صدر آن قرار بگیرد و وقوع آن مشروط باشد.ساختار نحوی شرط در زبان عربی بر پایة دیدگاههای مختلف تحلیل شده است، ولی دستورنویسان دربارۀ برخی عناصر آن اتفاق نظر ندارند و ماهیّت این ساختار ازنظر زبانشناسی چندان روشن نیست و دربارۀ هسته و وابستۀ این اسلوب نیز تحقیق اساسی صورت نگرفته است. این پژوهش دیدگاههای دستورنویسان را دربارة عناصر ساختمانی جملۀ شرطی بررسی و آن را با روش توصیفی- تحلیلی نقد و ارزیابی کرده است. در مقالۀ حاضر ساختار شرط، تحلیل و رابطۀ جملهها (جملة هسته و وابسته) مشخص شده است و سپس نقش نحوی، حالت نما و وجه شرطی فعل تبیین و تفاوت آنهایی که اغلب دستورنویسان یکسان انگاشتهاند، بیان میگردد. همچنین مکرر بودن نقش برخی ساختهای پیشتاز (ادات شرط+ جمله پیوندی) در این اسلوب اثبات شده است و به عنوان گروه اسمی یا قیدی در نظرگرفته شدهاند و سپس نقش دو سویة برخی ادات شرط در جملههای هسته و وابسته اثبات میشود. 1 The conditional sentence is the sentence that the conditional device comes first and its occurrence becomes conditional. In this research A critical study of structure of conditional sentence in Arabic grammars, the standpoints of the outstanding contemporaneous grammarians about different features of ‘conditional sentence’ have been comparative together at each of the issues and their differences and commonalities have been pointed. Afterwards, different votes have been criticized with respect to linguistic Criterions, so that their advantages and disadvantages have been determined. The present research has demonstrated some votes are acceptable and some votes are not acceptable. 113 126 محمد پاشایی مهترلو Mohammad Pashaei استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان Iran m_pashaie@yahoo.com پرویز احمدزاده هوچ Parviz Ahmadzadeh Huch استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان Iran p.ahmadzadeh@yahoo.com محمد تاروردی نسب Mohammad Tarverdi Nasab دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز Iran m_tarvirdi@yahoo.com Conditional Sentence Core Sentence dependent Case Noun Phrases Relation of Sentence ابن هشام، ابومحمد عبدالله، مغنی الادیب عن کتاب الاعاریب، تحقیق محمدمحییالدین عبدالحمید، بیروت، المکتب العصریة،1411.##افراشی، آزیتا، ساخت زبان فارسی، تهران، سمت، 1391. ##بوخدود، بهاءالدین علی، المدخل النحوی، بیروت، الموسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع، 1408. ##جیگاره، مینا و زهرا فرید، «آموزش تشخیص انواع جملات شرطیه، فای جزای شرط و معانی آنها»، نوآوریهای آموزشی، سال سیزدهم، ش 49 ، بهار 1393، صص 125- 135. ##حسن، عباس، النحو الوافی، القاهرة، دایرةالمعارف، د.ت. ##دبیرمقدم، محمد، «پیرامون «را» در زبان فارسی»، زبانشناسی، سال هفت، ش 1، 1369، صص2-26.##الراجحی، عبده، التطبیق النحوی، الاسکندریة، دارالمعرفة الجامعیة،1420.##رسولنیا، امیرحسین و مریم آقاجانی، «طبقهبندی جملههای شرط زبان عربی در بازتابی از آیات قرآن کریم»، لسان مبین، سال چهارم، دورۀ جدید، ش 12، صص 88-106، 1392.##السامرائی، فاضل صالح، الجملة العربیة تالیفها و اقسامها، اردن، عمان، دارالفکر، 1427. ##السیوطی، جلالالدین، الاشباه و النظائر فی النحو، تحقیق غازی مختار، مطبوعات مجمع اللغة العربیة بدمشق، د.ت.##الشمسان، ابواوس ابراهیم، الجملة الشرطیة عند النحاة العرب، قاهرة، مطابع الدجوی، 1401.##غلامعلیزاده، خسرو، ساخت زبان فارسی، تهران، احیاء الکتاب، 1374.##قباوه، فخرالدین، اعراب الجمل و اشباه الجمل، حلب، دارالقلم العربی، 1409. ##کمالالدین، حازم علی، دراسة فی قواعد النحو العربی فی ضوء علم اللغة الحدیث، القاهرة، مکتبة الآداب، د.ت. ##عمر، احمدمختار و غیرها، النحو الاساسی، الکویت دارالسلاسل، 1414. ##ناتل خانلری، پرویز، دستور زبان فارسی، تهران، توس، چاپ سیزدهم، 1372. ##نجفی، ابوالحسن، مبانی زبانشناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، تهران، نیلوفر، چاپ سوم، 1373. ##یاقوت، محمودسلیمان، النحو التعلیمی و التطبیق فی القرآن الکریم، الکویت، مکتبة المنار الاسلامیة، 1417. ##

0 پسوندِ «الف و نونِ» نسبتِ فارسی یا علامتِ مثنّایِ عربی؟ نقدی بر سخنان ناجی معروف و جست وجویی در اَعلام تاریخی بصره Persian Attributive Suffix “Alef & Nūn” or Arabic Dual Sign? A critique of Nāj ī Maʿrūf’s Article and an Investigation in Basra’s Historical Proper Names https://jalit.ut.ac.ir/article_65363.html 10.22059/jalit.2018.211848.611506 0 غالباً گمان بر این است که پیوند زبان فارسی با زبان عربی، محدود به واژگان معرّب است؛ ولی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که ارتباط میان این دو زبان، ریشه‌دارتر از واژ گان معرّب است. پسوند «الف و نون»، شاهدی مهم در پیوند با تأثیر و نفوذ ریشه دار زبان فارسی در زبان عربی است. از خویشکاری‌های این پسوندِ فارسی، نسبت‌ساز بودن آن است؛ اما نکتۀ جالب توجه، حضور این پسوند در شماری از اَعلام تاریخی بصره است. نخستین کسی که به این نکته اشاره کرده، یاقوت حموی در کتاب معجم البلدان است. سده‌ها پس از یاقوت، ناجی معروف، مورخ معاصر عراقی به این موضوع پرداخت و سخن یاقوت را نادرست انگاشت و این پسوند را نه پسوندِ نسبت‌سازِ فارسی بلکه نشانۀ مثنای عربی تلقی نمود. ایشان به تخطئۀ سخن یاقوت بسنده نکرد، بلکه فراتر از این، پسوند «الف و نونِ» جمع فارسی را نیز همان الف و نونِ مثنّای عربی دانست که واردِ زبان فارسی شده و معنای جمع پیدا کرده است. شواهدِ عینیِ تاریخی و زبانی نشان می دهد که سخن ناجی هم در ارتباط با نظر یاقوت و هم در پیوند با نشانۀ جمع فارسی، نادرست می‌نماید. 1 It is generally supposed that the connection between Persian and Arabic languages is limited to a number of arabicized words. However, some historical evidence indicates that this connection is far more deep-rotted than arabicized words. The Persian suffix namely (Alef & Nūn) is important evidence in connection with the effect and influence of Persian language on Arabic. One of the functions of the suffix (Alef & Nūn) is attributiveness. A point worth considering is the presence of this attributive suffix in some Basra’s historical and geographical proper names.Yāqūt ḥamaw ī was the first scholar who noticed this point in his book, Mu‛jam al Buldān. After centuries, the contemporary Iraqi historian, Nāj ī Ma´rūf noticed this issue. He attributed a mistake to Yāqūt’s view and considered the Persian contributive suffix as Arabic dual suffix. He never contented with Yāqūt’s view but he went beyond that and considered Persian plural suffix (Alef & Nūn) as Arabic dual suffix. He thought the Arabic dual suffix had entered in Persian language and finally got plural meaning. Historically and linguistically, Some objective evidence shows that the Nāj ī Ma‛rūf’s remark about both Yāqūt’s view and Persian plural suffix is incorrect. 127 142 ناصر زارع Naser Zare استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس Iran naserezare@gmail.com Proper Names Basra Alef & Nūn Yāqūt Maʿrūf Arabic and Persion Grammar آذرنوش، آذرتاش، راههای نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی، تهران، توس، چاپ دوم، 1374.##ابن بطوطه، سفرنامه، ترجمة محمدعلی موحد، تهران، آگاه، چاپ ششم، 1376.##آموزگار، ژاله و احمد تفضلی، زبان پهلوی؛ ادبیات و دستور آن، تهران، معین، چاپ هفتم، 1389.##ابن خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله، المسالک و الممالک، لیدن، بریل، 1889.##ابن رسته، أبوعلی احمد، الأعلاق النفیسة، تصحیح دخویه، لیدن، بریل 1892.##ابوالفرج الإصفهانی، علی بن الحسین، الأغانی، تحقیق إحسان عباس، إبراهیم السعافین، بکر عباس، بیروت، دار صادر، الطبعة الثالثة، 2008.##البلاذری، أبوالحسن أحمد، فتوح البلدان، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1988.##الجاحظ، ابوعثمان عمرو، البیان والتبیین، بتحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون، القاهرة، مکتبة الخانجی، الطبعة السابعة، 1998.##الحلفی، أحمد عبدالرزاق و بثینه عبدالوهاب الحلفی، قاموس اللهجة العامیة البصریة (مع أمثال و أشعار شعبیة)، بغداد، مطبعة البعد الثالث للطباعة والتصمیم، 2006.## ، قاموس اللهجة العامیة البصریة (مع أمثال و أشعار شعبیة)، بغداد، دارالعباد للطباعة والنشر، 2009. ## الطبری، محمد بن جریر،تاریخ الرسل والملوک، تحقیق محمد ابوالفضل إبراهیم، القاهرة، دارالمعارف، الطبعة الثانیة، د.ت.##العمری، شهابالدین أحمد، مسالک الأبصار فی ممالک الأمصار، أبوظبی، المجمع الثقافی، 1423ق.##مستوفی، حمدالله، نزهة القلوب، به کوشش محمد دبیرسیاقی، قزوین، حدیث امروز، 1381.##معروف، ناجی، «التثنیة فی الأسماء التاریخیة أسلوب عربی قدیم»، جامعة بغداد، کلیة الآداب، العدد الخامس، 5-16، نیسان 1962.##ناتل خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، تهران، فرهنگ نشر نو، چاپ هفتم،1382.##نولدکه، تئودور، تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان، ترجمة عباس زریاب، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ دوم، 1378.##الهمدانی، الحسن بن أحمد بن یعقوب، صفة جزیرة العرب، تحقیق محمد بن علی الأکوع الحوالی، صنعاء، مکتبة الإرشاد، 1990.##یادگار زریران، برگردان ژاله آموزگار، تهران، معین، 1392.##یاقوت الحموی، شهابالدین ابوعبدالله، معجم البلدان، بیروت، دار صادر، 1977.##Rentz. G & Mulligan .W.E, The Encyclopaedia of Islam, (EI2), V.1, Brill, Leiden, 1999.##

0 تحلیل مقایسه‌ای ساختار و قواعد هجا (سیلاب) در عربی و فارسی A Comparative Analysis of Syllable Structure and Rules in Arabic and Persian https://jalit.ut.ac.ir/article_65365.html 10.22059/jalit.2018.212146.611508 0 هجا به عنوان یک واحد آواشناختی زبان، تعاریف متعددی دارد ولی در تعریفی ساده هجا یا سیلاب واحدی متشکل از چند واج است که در یک عمل بازدم تولید گردد. گرچه زبان‌ها به لحاظ هجایی ساختار و وقواعد متفاوتی دارند اما دو زبان عربی و فارسی به علت پیشینه تداخل واژگانی که منجر به فراوانی بسامد برخی گونههای هجایی در فارسی شده، نیازمند مقایسه و تحلیل است. این پژوهش به دنبال مقایسهای آواشناختی از ساختار هجا، تفاوت و تشابه آن و همچنین قواعد هجایی در دو زبان عربی و فارسی است. با چنین مقایسهای میتوان دریافت علی‌رغم تشابه گونههای هجایی، به علت وجود پدیده اعراب، دو گونه هجایی در عربی در مقایسه با فارسی، تفاوت عمده دارند و نظام هجایی آن دو نیز تشابه و تفاوت‌هایی دارد. این پژوهش تنها از منظر زبان‌شناسی مقابلهای نیست، بلکه امید دارد نتیجه و دستاوردهای این مقایسه، در تفاوت‌های کاربردی هجا از جمله شناسایی و تعیین تحول آوایی واژگان دخیل و همچنین تحلیل تفاوت‌های اوزان، بحور و موسیقی شعر در دو زبان مؤثر افتد. 1 Syllable as a unit of phonetics has different definitions. A simple definition defines syllable as a unit consisting of a few phonemes produced in a single exhale. Of course, definitions of syllable is of dispute among phonetician and its structure bears similarities and differences from one language to another. Record of interference and friction between Arabic and Persian and its consequences particularly in terms of phonetics and vocabulary signifies the need for analysis and comparison of syllables’ structure in the two mentioned languages. The article aims at compare the phonetic structure of phoneme, its similarities and differences in addition to the rules of syllable in both Arabic and Persian.The results signify that there are two types of phonemes used in Persian, where one is almost lost in Arabic and the other one is only used in special circumstances. The syllabic system of the two languages is also of considerable similarities and differences. This research is not only a comparative study but we hope that the findings of this comparison to be effective in determining the functional differences of the phonemes, including the identification of the phonological development of the words involved, as well as the differences in rhythm, meter, and poetic music between the two languages. 143 160 علیرضا نظری Alireza Nazari استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی Iran a.nazari@hum.ikiu.ac.ir Syllable Arabic Linguistics PersianLinguistics Phonetics Syllable Rules Contrastive Linguistics أنیس، إبراهیم، الأصوات اللغویة، القاهره، مکتبة نهضة مصر، د.ت.##باقری، مهری، مقدمات زبان‌شناسی، تهران، قطره، 1390.##ثمره، یدالله، آواشناسی زبان فارسی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1374.##حسان، تمام، اللغة العربیة معناها و مبناها، مغرب، دارالبیضاء، دارالثقافة، 1994.## ، مناهج البحث فی اللغة، القاهرة، مکتبة الأنجلو المصریة، 1989.##حسنین، صلاح، المدخل فی علم الأصوات المقارن، القاهرة، مکتبة الآداب، 2005.##حسنین، صلاحالدین صالح، دراسات فی علم اللغة الوصفی و التاریخی و المقاون، الریاض، دارالعلوم، 1984.##حقشناس، علیمحمد، آواشناسی (فونتیک)، تهران، آگاه، 1369.##داود، محمدمحمد داود، العربیة و علم اللغة الحدیث، القاهرة، دار غریب، 2001.##زمردیان، رضا، «آواشناسی زبان عربی»، جستارهای ادبی، ش 68، صص127-143، بهار 1364.##صادقی، وحید، «واجشناسی همخوانهای چاکنایی»، پژوهش‌های زبان‌شناسی، ش 2، صص 49-62، بهار و تابستان 1389.##صفوی، کورش، درآمدی بر زبان‌شناسی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1360.##العافی، سلمانحسن، التشکیل الصوتی فی اللغة العربیة (فونولوجیا العربیة)، ترجمة یاسر الملاح، جدة، النادی الأدبی الثقافی، 1983.##الغامدی، منصورمحمد، الصوتیات العربیة، الریاض، مکتبة التوبة، 2001.##قدور، أحمد محمد، مبادئ الللسانیات، دمشق، دارالفکر، 1999.## ، أصالة علم الأصوات (عند الخلیل من خلال مقدمة کتاب العین)، دمشق، دارالفکر، 2003.##کردزعفرانلوکامبوزیا، عالیه، واجشناسی؛ رویکردهای قاعدهبنیاد، تهران، سمت، 1391.##محمد، منافمهدی، علم الأصوات اللغویة، بیروت، عالم الکتاب، 1998.##مدرسی قوامی، گلناز، آواشناسی بررسی علمی گفتار، تهران، سمت، 1392.##ناتل خانلری، پرویز، وزن شعر فارسی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1345.##النعیمی، حسامسعید، «جهود القدماء فی دراسة المقطع الصوتی»، آفاق الثقافة و التراث، عدد 40، صص 65-83، 1423.##نورالدین، عصام. علم الأصوات اللغویة (الفونتیکا)، بیروت، دارالفکر اللبنانی، 1992.##وحیدیان کامیار، تقی، بررسی منشأ وزن شعر فارسی، تهران، آستان قدس رضوی، 1370.##

0 بررسی کتاب شرح ابن عقیل به مثابة منبعی درسی در دوره های کارشناسی ارشد (با تکیه بر رشتة زبان و ادبیات فارسی) Investigating Sharḥe Ibn-Aghil as a Textbook for M.A Courses (With an Emphasis on the Academic Field of Persian Language and Literature) https://jalit.ut.ac.ir/article_65347.html 10.22059/jalit.2018.208326.611475 0 کتاب شرح ابنعقیل سدههاست در حوزة ادبیات تعلیمی در مکتبخانهها و حلقههای درس جهان اسلام از گزیدهترین متون در علم نحو به شمار میرود. این پژوهش میکوشد کتاب مذکور را از لحاظ شکلی و بیشتر محتوایی به عنوان متنی آموزشی بررسی و تناسب و کارایی آن را با فضای جدید آموزشی در دانشگاههای ایران ارزیابی کند. در بخش محتوایی به اصالت علمی، سازواری با سطح علمی دانشجویان، روزآمدی اطلاعات، کیفیت ارایه، نظم و تسلسل منطقی مطالب و غیره توجه خواهد شد. روش تحقیق بر پایة توصیف و تحلیل و رویکرد آن، آموزش زبان عربی با اهداف خاص به دانشجویان زبان و ادبیات فارسی در مقطع کارشناسیارشد است. کتابهای اصیل و ارزندهای همچون شرح ابنعقیل نوعادر تحوّل نظامهای آموزشی سنتی به روشهای جدید، دستخوش تغییراتی میشوند که ممکن است برخی از جوانب آن در فضای جدید، کارآمدی پیشین را نداشته باشد؛ این کتاب نیز به دلایل گوناگون، از جمله خروج موضوعی و آموزش منظوم نحو، کارایی گذشته را برای دانشجویان زبان و ادبیات فارسی و گرایشهای آن ندارد. 1 Sharḥe Ibn-Aghil has long been considered among the most selected texts in syntax and didactic literature in Islamic schools and scientific circles. This research seeks to conduct a formal and majorly a content-based critique of the given volume as a textbook and evaluate its functionality and appropriateness in the modern educational system. As regards the content, the focus of the study would be on scientific originality, congruence with the scientific needs of the students, updated information, order of presentation, and logical sequencing of the material, etc. The method of the research was descriptive and analytical with a view to teaching Arabic for specific purposes to the students of Persian Language and Literature. Original and valuable books like Sharhe Ibn-Aghil generally undergo some changes in the process of movement from traditional educational systems into new methods as a consequence of which some of its dimensions may not have the previous efficiency in the new environment. This book also does not seem to have the previous efficacy for the students of Persian Language and Literature and its sub-disciplines for various reasons such as deviation from the theme of syntax as well as its poetic instruction. 161 177 محمدرضا عزیزی Mohammad Reza Azizi استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بیرجند Iran mohammadrazizi@birjand.ac.ir Sḥarhe Ibn-Aghil Content Evaluation Instruction of Arabic Instruction of Arabic Grammar M.A ابن تغرِی بَردِی، جمالالدین أبِی المحاسن یوسف، النجومُ الزاهرةُ فِی ملوک مصر و القاهرة، قدم له و علق علیه محمدحسین شمسالدین، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1413.##ابن حجر العسقلانِی، شهابالدین أحمد، الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، حیدرآباد، دائرةالمعارف العثمانیة، 1349.##ابن عقیل، بهاءالدین عبدالله، شرح ابنعقیل، معه کتاب منحه الجلیل بتحقیق شرح ابنعقیل، تألیف محمد محییالدین عبدالحمید، القاهره، دارالتراث، الطبعة العشرین، 1400.## ، شرح ابن عقیل بر الفیة ابن مالک، ترجمة حمید طبیبیان، تهران، امیرکبیر، چاپ سوم، 1390.##ابن العِماد الحنبلِی، أبوالفلاح عبدالحَیّ، شَذَراتُ الذَهَب فِی أخبارِ مَن ذَهَب، بیروت، دارالمسیرة، 1399.##بروکلمان، کارل، تاریخ الأدب العربی؛ عصر ما بعد الفترة القدیمة للأدب الإسلامی، نقله إلی العربیة عبدالحلیم النجار، القاهرة، دارالمعارف، الطبعة الخامسة، د.ت.##رضا کحاله، عمر، معجمُ المؤلفین؛ تراجم مصنّفِی الکتب العربیة، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1414.##الزِرِکلِی، خیرالدین، الأعلام؛ قاموس تراجم لأشهر الرّجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دارالعلم للملایین، الطبعة الثامنة، 1989.##السیوطِی، جلالالدین عبدالرحمن، بُغیةُ الوُعاة فِی طبقات اللغویّین و النّحاة، تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، د.م، دارالفکر، الطبعة الثانیة، 1399.## ، المزهر فی علوم اللغة و أنواعها، شرحه و ضبطه و علق حواشیه محمدأحمد جاد المولیبک و الآخرون، القاهره، دارالتراث، الطبعة الثالثة، 1406.##شریفعسکری، محمدصالح، «نقدی بر نقش کاربردی کتاب شرح ابن عقیل»، نامة علوم انسانی، پاییز، ش 3، صص 165-176، 1379.##الشوکانِی، محمد بن علِی، البدر الطالع بمحاسن مَن بعد القرن السابع، القاهرة، دارالکتاب الإسلامِی، د.ت.##المقرِّی التِلمسانِی، أحمد بن محمد، نَفحُ الطیب مِن غصن الأندلس الرّطیب، حققه إحسان عباس، بیروت، دار صادر، 1388.##ناتل خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، چاپ سوم، 1354.##

0 مقایسة ترجمه های استعاره های قرآن کریم در ترجمة میبدی و فولادوند A Comparison between the Translations of the Holy Quran Metaphors in Meybodi's and Fooladvand's Translation https://jalit.ut.ac.ir/article_65367.html 10.22059/jalit.2018.226603.611642 0 بلاغت یکی از وجوه مهم اعجاز قرآن کریم است و استعاره از شاخص‌ترین‌ جلوه‌های زیبایی‌شناختی به شمار می‌رود. برگردان این فن ادبی چنان دشوار است که گروهی آن را ناممکن دانسته‌اند؛ البته ترجمه‌پژوهان بزرگی مانند نیومارک چنین کاری را ممکن دانسته، چارچوب‌ها و شیوه‌های خاصی برای آن پیشنهاد کرده‌اند. این پژوهش پس از تعریف گذرای استعاره و نگاهی به برخی نظریه‌های نوین و مهم پیرامون برگردان استعاره، به بررسی و مقایسة برگردان استعاره‌های قرآن در ترجمة کهن میبدی و ترجمة معاصر فولادوند می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد که این مترجمان از شیوه‌های گوناگون برگردان استعاره بهره گرفته‌اند و این گوناگونی تنها برای ایجاد تنوع نبوده، واقعیت‌های دیگری را نمایان می‌سازد.که از آن جمله اهمیت موقعیت زمانی مترجم و پایبندی وی به اصول رایج در زمان آن ترجمه می باشد چرا که در قرون اولیه اسلام بر ترجمه ناپذیری قرآن کریم تاکید می شد و مترجم می بایست برای رفع آن حساسیت قرآن را فقط باز تولید می کرد ، اما به تدریج این محدودیت برطرف شد. 1 Eloquence is one of the important aspects of the Holy Quran miracles and metaphor is considered as the most significant aesthetic effects of it. The translation of this literary technique is so difficult that some believe that it is impossible to translate it. However, some great translation scholars like Newmark think it is possible to do so and have offered special frameworks and methods for it. After giving a quick definition of metaphor and taking a look at some new important theories about its translation, this research investigated the translation of Quranic metaphor in Meybodi's ancient translation and Fooladvand's contemporary translation and concludes that these translators have used different methods to translate metaphor, so that the diversity is not just to create variety, but to reveal other facts, , Including the importance of the translator's time position and his adherence to the common principles at the time of that translation , because in the early centuries of Islam , the non-translatability of the Holy Quran was emphasized , so the translator had to reproduce a word for word translation to reduce this sensitivity . This limitation , however , was gradually removed. 179 198 محمدرضا اسلامی مهرجردی Mohammadreza Eslami Mehrjerdi دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی Iran mohammadrezaem46@yahoo.com علیرضا باقر Alireza Bagher استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی Iran bagheralireza@yahoo.com Quranic Metaphor The Translation of Metaphor Meybodi Fooladvand The Translation of Quran قرآن مجید.##ابن اثیر، مجدالدین مبارک، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، لبنان، دار الفکر، الطبعة الثالثة، 1420.##ابن ابی الاصبع المصری، بدیع القرآن، ترجمة سیدعلی میرلوحی، چاپ سوم، آستان قدس رضوی، 1368.##ابن فارس، احمد بن حسین (395هـ) ، مقاییس اللّغة، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387.##ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 2000.##ابوالعدوس، یوسف، التشبیه و الاستعاره، منظور مستأنف، عمان، دار المسیره، الطبعة الثالثة، 1430.##آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی، فارسی، تهران، نشر نی، 1379.##انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، چاپ دوم، سخن، 1382.##الجارم، امین، البلاغة الواضحة، قم، سیدالشهدا، 1372.##باقر، علیرضا، «دشواری ترجمة استعاره با تأکید بر شیوههای برگردان استعارههای قرآنی در ترجمة طبری»، پژوهشنامة قرآن و حدیث، انجمن علوم قرآن و حدیث ایران، ش 11، صص 53-71، پاییز و زمستان 1391.##بستانی، فؤاد افراد، منجد الطلاب، ترجمة محمدبندر ریگی، قم، انتشارات اسلامی، چاپ پانزدهم، بیتا.##بحرانی، سیدهاشم حسینی، البرهان فی تفسیرالقرآن، قم،مؤسسه بعثت، 1417.##بوتشاشه، جمال، «نماذج من الاستعاره فی القرآن و ترجمتها باللغة الانجلیزیة»، مذکرة لنیل شهادة الماجستر فی الترجمی، تحت اشراف مختار محمصاجی، جامعة الجزائر، کلیة الآداب و اللغات، 2004-2005.##جبران، مسعود، فرهنگ الفبائی عربی– فارسی، ترجمة رضا اترابینژاد، مشهد، آستان قدس رضوی، 1386.##جُر، خلیل، فرهنگ لاروس، ترجمة سیدحمید طبیبیان، ، تهران، امیرکبیر، چاپ نوزدهم، 1391.##جرجانی، عبدالقاهر، اسرار البلاغة، ترجمة جلیل تجلیل، تهران، دانشگاه تهران، 1389.##خرمدل، مصطفی، التفسیر المقتطف، تهران، دارالاحسان، 1376ش.##خرمشاهی، بهاءالدین، بررسی ترجمههای امروزین فارسی قرآن کریم، قم، مؤسسة فرهنگی ترجمان وحی، 1389.## ، دانشنامة قرآن و قرآن پژوهی، تهران، دوستان، 1381.##خسروی، سیدغلامرضا، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، راغب اصفهانی، تهران، مرتضوی، 1374.##دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، 1373.##الرازی، محمد بن ابی بکر، مختار الصحاح، دمشق – بیروت، الیمامة، الطبعة الثانیة، 1987.##اصفهانی، راغب، مفردات الفاظ قرآن کریم، ترجمة حسین خداپرست، قم، نوید اسلام، بیتا.##البعلبکی، روحی، فرهنگ عربی – فارسی المورد، طهران، سپهر، الطبعة الرابعة، 1391ش.##سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین، تهران، اسلام، 1377.##شُبّر، عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، قم، اهل الذکر، 1427.##ضیف، شوقی، تاریخ و تطور علوم بلاغت، ترجمة محمدرضا ترکی، تهران، سمت، 1383.##صابونی، محمدعلی، صفوة التفاسیر، لبنان – بیروت، دارالفکر، 2000.##صبّاغ، ت، استعارههای قرآن پوششهای گفتاری در قرآن، ترجمة سیدمحمدحسین مرعشی، تهران، نگاه معاصر، 1385.##طباطبائی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، تهران، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی و سپهر، 1370.##طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دمشق، دارالمعرفة، 1406.##_________________ ، ترجمة تفسیر جوامع الجامع، ترجمة عبدالعلی صاحبی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1377.##فیّود، عبدالفتّاح، علم البیان، مصر، الازهر، الطبعة الثانیة، 1418.##طبری، ابن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، عمان، دارالاعلام، 1421.##طریحی، فخرالدّین، مجمع البحرین، قم، مؤسسة البعثة، 1414.##طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ابی جعفر محمد بن الحسن، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1409.##عربی، محیالدّین، تفسیر القرآن الکریم، تهران، ناصر خسرو، 1388.##العروسی الحویزی، تفسیر نور الثقلین، عبدعلی بن جمعه، قم، انوار الهدی، 1434.##فاضلی، محمّد، دراسة و نقد فی مسائل بلاغیة هامّة، طهران، سمت، الطبعة الثالثة، 1388.##فضیلت، محمود، زیباییشناسی قرآن، تهران، سمت، 1387.##قدامة بن جعفر، نقدالشعر، قسطنطنیه، مکتبة الجوائب، 1302ق.##کوّاز، محمدکریم، الاسلوب فی الاعجاز البلاغی للقرآن الکریم، ترجمة سید حسین سیّدی، تهران، سخن 1386.##معلوف، لوئیس، المنجد فی اللغه و الاعلام، بیروت، دارالمنشور، الطبعة الثالثة والثلاثون، 1992.##الملکی المیانجی، محمدباقر، مناهج البیان فی تفسیر القرآن، ایران، مؤسسة الطباعة و النشر وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامی، 1416.##نحوی، سیدمحمد، فرهنگ وام واژه های عربی در فارسی دخیل، تهران، اسلامی تهران، 1368.##نصیریان، یدالله، علوم بلاغت و اعجاز قرآن، تهران، سمت، 1387.##نیومارک، پیتر، دورة آموزش فنون ترجمه، ترجمة منصور فهیم و سعید سبزیان، تهران، راهنما، 1386.##یوسفی، حسین، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، 1382.##معروف، یحیی، فن ترجمه، تهران، سمت، 1380.##میبدی، رشیدالدین، کشف الاسرار و عدة الابرار، تحقیق علیاصغر حکمت، تهران، توس، چاپ پنجم، 1371.##

0 چگونگی ترجمه‏ پذیری عنصر فرهنگی "نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم" در ترجمه‏‏ های عربی به فارسی با تکیه بر چارچوب نظری نیومارک Translatibility of “Organisations and Customs, Activities, Procedures, Concepts” in Arabic to Persian Translations with Consider to Newmark Theory https://jalit.ut.ac.ir/article_65351.html 10.22059/jalit.2018.209412.611486 0 نیومارک، یکی از نظریه‏پردازان شاخص معاصر، در زمینة مطالعات ترجمه، عناصر فرهنگی را به پنج دسته تقسیم می‏کند و با پیشنهاد هفده روش در ترجمة این عناصر، سعی کرده است تا راهکارهای مناسب‏تری پیش روی مترجمان قرار دهد. در این زمینه، نویسندگان این پژوهش بر آن شدند تا نقش عنصر فرهنگی «نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم»را در ترجمه با تکیه بر چارچوب نظری نیومارک، شاخص‏تر کنند. نتایج به‏دست آمده در ترجمه‏های یوسف عزیزی، محمدعلی عسگری، احسان موسوی و موسی اسوار از داستان‏های عائد الی حیفا، رجالٌ فی الشمس و الکعک علی الرصیف غسان کنفانی نشان می‏دهد که علی‏رغم اینکه عنصر فرهنگی «نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم» با اصطلاحات و تعابیر سیاسی، مذهبی، تاریخی و هنریِ زیادی مواجه است، این مترجمان توانسته‏اند به‏خوبی با استفاده از روش «معادل فرهنگی» از عهدة ترجمه آن برآیند. با این ‏حال، استفادة کمتر آنان از روش‏های مهمی چون روش «تلفیقی» و «یادداشت‏ها، اضافات و توضیحات» باعث ضعف و ابهام در ترجمة آنان شده است. 1 Newmark, contemporary linguist theorist, is dividing cultural elements to five categories, and he proposed 17 methods for translating of this elements. He tries to give better solutions to translators. The authors at this paper try with analytical-description method specifying the role at the cultural elements with emphasis of framework Newmark theory. They express, with presentation the schemes of these elements translation and with presentation the samples of those in translations Arabic to Persian, the role of the “organisations, customs, activities, procedures, concepts element” for Iranian translators. Thus, it is found that the Iranian translators used which schemes for transferring this element in their translations, and to what extend success in translation this element and correct transferring to destination language. The results show that despite of the “organisations, customs, activities, procedures and concept elements” encounter with political, religious, historical and artistic phrases and interpretations, but Iranian translators could transfer well using with “cultural equivalent”. Nevertheless using less important methods like “couplet” and “notes, additions and glosses” schemes cause ambiguity and weakness in their translations. 199 216 فاطمه کیادربندسری fatemeh kiadarbandsari دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران Iran f.kia55@yahoo.com حامد صدقی Hamed Sedghi استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی Iran sedghi@khu.ac.ir Translation Translotion of Organisations Names Customs Translotion of Activities Procedures Concept Elements Newmark قرآن کریم.##آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی- فارسی براساس فرهنگ عربی- انگلیسی هانس‏ور، تهران، نشر نی، چاپ پانزدهم، 1392.##پالامبو، گیزپه، اصطلاحات کلیدی در مطالعات ترجمه، ترجمة فرزانه فرحزاد و عبداله کریم‏زاده، تهران، قطره، 1391.##تمام، عبدالکریم قطاف، «إشکالیة نقل الخصوصیات الثقافیة»، رسالة ماجستیر فی الترجمة، الجزایر، جامعة منتوری، 2005.##الحداد، سلمی، «لماذا یعزف المترجمون عن ترجمة الشعر»، مجلة جامعة دمشق، العدد 3 و 4، 2006.##حیدری، احمد و کبری روشنفکر، «إشکالیات نقل الخصوصیات الثقافیة فی روایات نجیب محفوظ المترجمة إلی الفارسیة فی ضوء نظریة نیومارک؛ (زقاق المدق، اللّص و الکلاب، الشّحاذ نموذجاً)»، رسالة ماجستیر فی اللغة العربیة وآدابها، جامعة تربیت مدرس، 1393.##روشن، بلقیس و روحالله افراه، «ترجمه پذیری عناصر فرهنگی در اشعار سهراب سپهری و فروغ با تکیه بر چارچوب نظری نیومارک»، مطالعات نظری ترجمه، ش 3، صص 39-51، 1391.##ریویر، کلود، درآمدی بر انسان‏شناسی، تجمة ناصر فکوهی، تهران، نشر نی، چاپ ششم، 1385.##فرحزاد، فرزانه، «سیر تحول مطالعات ترجمه در پنجاه سال اخیر»، مجموعه مقالات 2 هم‏اندیشی ترجمهشناسی، تهران، یلدا قلم، صص 9-24، 1383.##کنفانی، غسان، بازگشت به حیفا و پنج داستان کوتاه، ترجمة یوسف عزیزی بنی طرف، تهران، چکامه، 1370.## ، به حیفا بازمی‏گردم، ترجمة محمدعلی عسگری، تهران، آب، 1380.## ، تا هر وقت که برگردیم، ترجمة موسی اسوار، تهران، آگاه، 1369.## ، مردانی در آفتاب، ترجمة احسان موسوی خلخالی، تهران، نیلوفر، 1393.##معروف، یحیی، فن ترجمه (اصول نظری و عملی ترجمه از عربی به فارسی و فارسی به عربی)، تهران، سمت، چاپ پنجم، 1384.##ناظمیان، رضا، فن ترجمه (عربی-فارسی)، تهران، دانشگاه پیام نور، 1388.##نصیری، حافظ، روش ارزیابی و سنجش کیفی متون ترجمهشده از عربی به فارسی، تهران، سمت، 1390.##نیومارک، پیتر، الجامع فی الترجمة، ترجمة حسن غزالة، بیروت، دار مکتبة الهلال، 2006.## ، دورة آموزش فنون ترجمه، ترجمة منصور فهیم و سعید سبزیان، تهران، رهنما، چاپ سوم، 1372.##Newmark, peter, A Textbook of Translation, first published, Prentice Hall, Newyork, 1988.##Slovakova, Vera, Historical Terminology in Translation of Non-Fiction, Department of English and American Studies, English Language and Literature, B.A. Major Thesis, 2007.##