2021-04-28T04:13:19Z https://jalit.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=4176

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 علی گنجیان خناری سمیه سادات طباطبائی مقامات بدیع‌الزمان همدانی معروف به «مقامات الکدیة» کتابی است که در قرن چهارم هجری به رشتة تحریر درآمده و از همان دوران تاکنون مورد توجه محققان بسیار واقع شده است. آنان مقامات را از ابعاد گوناگون بررسی کرده‌اند. ولی ویژگی ساختاری مقامات به گونه‌ای است که بیشتر اهتمام پژوهش‌گران را معطوف خود ساخته و سبب شده آنان کمتر به ابعاد معنایی این اثر توجه داشته باشند. به همین سبب، برخی از پژوهش‌گران معتقدند تمام هم و غم بدیع‌الزمان در گزینش و چینش الفاظ خلاصه شده، و معنا چندان از اهتمام او بهره نبرده است. افزون بر این شماری دیگر بر این باورند که مقامات آموزش بی‌پردة نیرنگ بازی به دیگران است و از همین رهگذر، ارزش اخلاقی آن را زیر سؤال برده‌اند. ولی به نظر می‌رسد مقامات، افزون بر ارزش ادبی از ارزش تاریخی و اجتماعی نیز برخوردار است. بدیع‌الزمان به همان اندازه که در گزینش واژگان خود وسواس به خرج داده و در عرصة واژه‌پردازی یکه‌تازی کرده، در اختیار موضوع نیز هوشیار بوده است. او از طریق انتخاب موضوع، دیوارهایی که پیرامون ادبیات کشیده شده و آن را در پاره‌ای از درون‌مایه‌های معین محصور کرده بود درهم شکست و به درون جامعه و زندگی تودة مردم نقب زد. در این مقاله کوشیده‌ایم میزان ارتباط میان مقامات بدیع‌الزمان و جامعه‌ای که در آن می‌زیسته است بررسی گردد تا ثابت شود ما با مطالعه مقامات نه تنها به آموخته های زبانی خود می افزاییم بلکه اطلاعاتی چند دربارة زندگی مردم در قرن چهارم نیز به دست می‌آوریم بدیع‌الزمان همدانی تضاد طبقاتی و پیامدهای آن مقامات 2012 05 21 1 28 https://jalit.ut.ac.ir/article_29681_862f9a5950fe64dbaa68b7f140740067.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 ابوالفضل رضایی یکی از موضوعات مهم نحوی که همواره مورد بحث و اختلاف نحویان قدیم و جدید بوده، بحث جمله و تقسیمات آن است. جمله از نظر ابن هشام به سه قسم؛ فعلیه، اسمیه و ظرفیه تقسیم می‌شود. جملة ظرفیه از نظر وی، جمله‌ای است که مسندِ آن ظرف یا جار و مجرور مقدّم و مسبوق به نفی و استفهام باشد مثل: «أعندک زید» یا «أفی الدار زید». اما مخزومی این تقسیم‌بندی را قبول ندارد و مثل سایر نحویان معتقد است جمله دو نوع است: اسمیه و فعلیه. او نوع سوم یعنی ظرفیه را به عنوان یکی از اقسام جمله نمی‌پذیرد و می‌گوید: ظرف اگر متکی بر ادات باشد، جملة‌ فعلیه و اگر متکی بر ادات نباشد، جملة‌ اسمیه است. نه این‌که قسم دیگری را به اقسام جمله بیفزاییم و ظرفیه بنامیم. او همچنین در مورد معیار تشخیص جملة فعلیه و اسمیه با ابن هشام در تعارض است. مخزومی جملة‌ «البدرُ طلع» را مثل جملة «طلع البدر» فعلیه می‌داند؛ زیرا مسندِ آن فعل است و جملة‌ «البدرُ طالعٌ» را اسمیه می‌داند؛ زیرا مسند آن اسم است. ابن هشام جمله ظرفیه مخزومی نحو جدید نحو قدیم 2012 05 21 29 46 https://jalit.ut.ac.ir/article_29682_08397b9b86b7452a5adb5dde2e6eda4b.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 حسن دادخواه تهرانی فاطمه سعدونی نویسندگان معاصر عرب، در نگارش تاریخ ادبیات عربی، از همة روش‌های تاریخ‌نگاری ادبی بهره جسته‌اند، این روش‌ها، با همة اشتراکات خود، در موضوعاتی مانند دسته بندی مراحل تاریخ ادبیات عربی، روش شناساندن نویسندگان و شاعران، بررسی انواع شعر و نثر و تحلیل مضامین و درونمایه‌های شعری، متفاوت از یکدیگرند و هر کدام بر دیگری از امتیازاتی برخوردار است. در این نوشتار، با توصیف کتاب‌های تاریخ ادبیات عربی که در دو سدة گذشته از سوی نویسندگان عرب، تدوین شده است، به روشهای آنان در بازگویی تاریخ ادب عربی اشاره گردیده و ویژگی و امتیاز هر کتاب مورد بررسی قرار گرفته است. به نظر می‌رسد که برخی از تاریخ ادبیات نویسان معاصر عرب، از روش‌های خاورشناسان در تدوین تاریخ ادبیات عربی، بیش از دیگران بهره جسته‌اند و برخی دیگر، روش نویسندگان سنتی عرب را پیش روی خویش قرار داده‌اند و دسته‌ای دیگر ضمن پیروی از خاورشناسان، کوشش نمودند تا کاستیهای آثار ایشان را در کتاب‌های خویش جبران کنند تاریخ‌نگاری ادبی خاور شناسان نویسندگان معاصر عرب 2012 05 21 47 64 https://jalit.ut.ac.ir/article_29683_a4f0bd6e04359e44b6af6c40d1fa8c90.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 محمدرضا عزیزی کنایه، ساختی انعطاف‌پذیر در زبان فارسی و عربی است تا گوینده، دل‌مشغولی گوناگون خود را به یاری آن در پرده بازگو کند و شنونده نیز با توجه به زمینة فرهنگی که در زیر لایة ظاهری و لفظی کنایه‌ها قرار گرفته است، در برداشت معنای دلخواه خویش مردد و دو دل شود. این شگرد ادبی و هنری با انگیزه‌هایی همچون: شرم و آزرم، ترس از بازگفت بی‌پردة اندیشه‌ها، فرار از بازخواست، آشنایی‌زدایی و جلب توجه مخاطب... معنای صریح را به وجهی غیر مستقیم به نمایش می‌گذارد و کارکردهای گوناگون زبانی، اجتماعی، تاریخی، قومی، ملّی و تأثیر و گیرایی سخن را به دنبال دارد. همچنان که در حوزه‌های فردی، اخلاقی، حقوقی و تاریخی نیز پاره‌ای از چالش‌ها را در روند استنباط مخاطب باعث می‌شود. تصویرهای هنری کارکردهای زبانی کنایه‌های فارسی و عربی معایب 2012 05 21 65 92 https://jalit.ut.ac.ir/article_29684_b9a7c7c03a6270aeccddd204e9fc18e9.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 باقر قربانی زرّین سلم بن عمرو خاسر، شاعر عصر نخست عباسی در بصره به دنیا آمد. وی شاگرد و راوی اشعار بشّار بن بُرد بود. او را خاسر نامیدند، زیرا نسخه‌ای از قرآن را فروخت تا دیوان شعری بخرد. دلایل دیگری نیز برای این لقب وی گفته شده است. در دوران جوانی، سلم به بغداد رفت و به مدح خلفای عباسی، برمکیان به ویژه فضل برمکی، و دیگر امیران پرداخت. وی با ابوالعتاهیه، مروان بن ابی حفصه، والبه بن حباب و ابو الشمقمق معاشرت داشت. اشعار او بیشتر مدایح و مراثی است. سلم در 186 هـ.ق درگذشت. برخی، سلم را به جهت ارتباط با بشّار از اصحاب زندقه برشمرده‌اند. سلم خاسر شعری را در ستایش هادی عباسی در بحر رجز سرود که هر بیت آن فقط یک «مستفعلن» (چهار هجا) داشت و این در عروض و ادبیات عربی تا پیش از وی سابقه نداشت و از نوآوری‌های سلم شمرده می‌شود. زندقه سلم خاسر عروض عصر عباسی نوآوری در شعر 2012 05 21 93 104 https://jalit.ut.ac.ir/article_29685_600868555141153d9d31eb35702b9789.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 غلام¬عباس رضایی هفتادُر حسین چراغی وش این مقاله در پی آن است که مفهوم تصویر را از منظر ناقدان قدیم مورد بررسی قرار دهد و نشان دهد که چگونه بلاغت قدیم در چارچوب درک جزئی از مفهوم تصویر و تمرکز بر جانب شکل، بدون پرداختن جدی به محتوا در نتیجة عواملی چند متوقف ماند. هر چند در این راستا عبدالقاهر جرجانی سرآمد قدماست و تلاش‌هایی گسترده‌تر داشت. اما پس از وی، دانش بلاغت تحولی شایسته نیافت. افزون بر این در این مقاله تلاش بر آن است که نشان داده شود چرا بلاغت قدیم نتوانست خود را از جزئی‌نگری در تصویر رها کند و وارد عرصة نگاه ساختاری به تصویر شود. آنجا که چگونگی ارتباط تصاویر بلاغی جزئی با هم در تصویر کلی ساختار و چگونگی ارتباط این تصویر کلی با آنها و همچنین کیفیت ارتباط محتوا با این تصاویر، مورد کنکاش قرار می‌گیرد. هرچند عبد القاهر تلاش‌هایی ابتدایی در این زمینه داشت که نسبت به زمان خود بسیار پیشروتر بود، اما پس از وی، چنین مباحثی دنبال نگردید. حتی برخی از بلاغیان نظرات او را محدودتر کردند و از ارزش آن کاستند. روش تحقیق در این پژوهش، بررسی دیدگاه‌های بلاغیان برجسته در عرصة بلاغت سنتی است. تا از این رهگذر خط‌مشی بلاغت سنتی آشکار گردد. ضرورت این پژوهش در آن است که کمبودهای بلاغت سنتی را نمایان می‌سازد و در پی آن مشخص می‌گردد که در پژوهش‌های کاربردی تکیه بر بلاغت سنتی کفایت نمی‌کند. و باید افزون بر آن از نظریات جدید در عرصه بلاغت نیز بهره گرفت. بلاغت ساختار بلاغت قدیم تصویر هنری نظم نقد ادبی 2012 05 21 105 128 https://jalit.ut.ac.ir/article_29686_f4e6d8fb0e809f3ff73cb3385876d641.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 مهدی ترکشوند موسی عربی مجتبی ترکاشوند عاطفه، نیرویی است که به وسیل? آن احساسات درونی ما به دیگران منتقل می‌شود و مهم‌ترین پای? یک اثر ادبی و سبب جاودانگی آن به شمار می‌آید. عاطفه، خود مشتمل بر موارد زیر است: رغبت، رهبت(ترس)، طرب، غضب؛ و هر یک از این‌ها نیز شامل جزئیات و انواع مختص به خود هستند؛ مثلاً رغبت، دربرگیرند? دو عنصر مدح و شکر است. و رهبت (ترس) شامل اعتذار و استعطاف؛ و طرب نیز دربردارند? شوق و رقّت‌النسیب؛ و به همراه غضب نیز هجو، وعید و عتاب می‌آید. امام سجّاد (ع) شکایت و درد دل خویش را در خلال مدایح خویش جای ‌داده و به صورت ایهام و کنایه‌وار به شکایت و انتقاد از حکومت جور پرداخته؛ از این رو یکی از نمودهای زیبای مدح، مدحِ آمیخته با شِکوه است که به برشمردن صفاتی از باری‌ تعالی می‌پردازد و ایهام‌وار سرشار از شِکوه و گلایه‌ است و با تعمّق بیشتر درمی‌یابیم آن حضرت در خلال آن‌، دربار? پایمال شدن حق ِمظلومان سخن رانده است. خشم و غضب بر دیگران نیز با به‌کارگیری کنایه‌ها و تعریض‌های متفاوت به صورت غیرمستقیم و مخصوصاً در قبال کسانی که حق او و اجدادِ پاک مطهّرش را پایمال کرده‌اند، نمایان است اعتذار و استعطاف دعا رهبت طرب عاطفه غضب وعید و عتاب 2012 05 21 129 152 https://jalit.ut.ac.ir/article_29687_91049821cdde2abb1706f4ff6292503f.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 صادق عسکری یکی از مهمترین وظیفة پژوهش‌گران پس از انتخاب موضوع تحقیق، جستجو برای یافتن منابع ومراجع مختلف جهت جمع آوری معلومات و اطلاعات لازم پیرامون موضوع است. شکی نیست که هر اندازه این جستجو وسیع‌تر و دقیق‌تر باشد، ارزش و اعتبار تحقیق بیشتر خواهد بود. بر همین اساس باید گفت که تعداد و تنوّع و اعتبار منابع استنادی، یکی از معیارهای ارزشیابى تحقیقات دانشگاهى است. بررسی بیش از 85 مقالة علمی- پژوهشی زبان وادبیات عربی که در مجلات معتبر کشور چاپ شده است نشان می دهد که صرف نظر از وجود تعدادى مقالات علمى پژوهشی قابل قبول که تا حدودی داراى استانداردهاى لازم بوده و به عنوان الگویى مناسب براى پژوهش‌گران ذکر گردیده‌اند، ضوابط و معیارهاى علمی در خصوص ضرورت و کیفیت استناد به منابع متنوع، در بسیارى از مقالات علمى رعایت نشده است. در نتیجه بسیارى از مقالات علمی پژوهشی زبان وادبیات عربى داراى کاستی‌های فراوانى مانند: تکیة بیش از حد بر منابع دست دوم و کم اهمّیت است؛ که ناشی از عدم توجه به جایگاه منابع واعتبار نویسندگان بوده. و همچنین قلّت منابع و فقدان تنوع و فقدان منابع خارجی که ناشی از جستجوی سطحی و مختصر است. که خود ناشی از مشکل بزرگتری به نام فقدان انگیزة علمی و تنها به قصد استفاده از امتیاز مربوطه جهت ارتقاست. ارجاع و استناد روش تحقیق زبان و ادبیات عربی. مقالات پژوهشی منابع تحقیق 2012 05 21 153 174 https://jalit.ut.ac.ir/article_29688_0ed44c47e1a4906cba80c5d94be86c4e.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 شهریار نیازی سیده فیروزه حسینی محمد مهدی جواهری از شاعران برجستة کشور عراق است. کسی که بیشتر اشعارش را به مفاهیم سیاسی و اجتمـــاعی اختصاص داده است. وی توانست بیش از نیم سده، گرایش خود را به سرودن اشعار میهنی حفظ کند. اگر چه بیشتر اشعار جواهری، دربردارندة جنبش‌ها و قهرمانی‌های کشور عراق است، نباید از نظر دور داشت که وی هیچ‌گاه خود را محدود به کشورش نکرده است. بنابراین، دیدگاه ظلم ستیزی جواهری، تنها منحصر به عراق نمی‌شود و جهـان اسلام را نیز دربرمی‌گیرد. در واقع اشعار او بیانگر هویت ملـی اسلام و اعـراب است. او با تکیه بر اصـل اسلام، یکپارچــگی را در دستور کار خود قرارداد و خواستار همبستگی جهان اسلام گردید. در این مقاله سعی شده است اشعار این شاعر بزرگ را از جنبة ملـی‌گرایی اسلامی بررسی کنیم. اسلام عرب محمد مهدی جواهری ملی‌گرایی 2012 05 21 175 202 https://jalit.ut.ac.ir/article_29689_0d9eb3f4304c3a6c664982b2a0209cbc.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 حمید رضا مشایخی اصغر خوشه چرخ نوستالژی (nostaligia) واژه‌ای فرانسوی است که از دو سازة یونانی(nostos = بازگشت) و (alogos = درد و رنج) ترکیب شده. معنی لغوی آن «بازگشت درد و رنج» است. در اصطلاح، نوستالژی خلاصة یک حس درونی تلخ و شیرین نسبت به اشخاص، وطن و زادگاه (رویکرد گذشته گرا) و یا آرمان شهر، موقعیت‌های گذشته و آرزوهای نهفته درونی (رویکرد آینده گرا) است. این احساس از لحاظ روانشناسی نتیجة یادآوری ذهنی یا آرمان‌پنداری است. نوستالژی، ناخودآگاه در درون فرد بروز پیدا می‌کند و از حوزة اختیار فرد خارج است. از آن جایی‌که ادبیات تجلّی‌گاه عواطف و احساسات پاک انسانی است این حسِ ناخوداگاه در برخی از متون ادبی ما به دلایلی جلوه‌ای ویژه دارد. نوستالژی در آثار ادبی از راه مؤلفه‌های زبانی و بیانی به ظهور می‌رسد و نقد روانشناختی در حوزة ادبیات، بررسی این حس را در آثار شاعران و نویسندگان را بر عهده دارد. ایوان مداین، کاخ باشکوه و مجلّل دورة ساسانیان با گذشت روزگار به ویرانه‌ای بدل شده است که در پیدایش حس نوستالژیکی بُحتری (شاعر عرب قرن سوم) و خاقانی (شاعر پارسی قرن ششم) به هنگام دیدار از این کاخ، موثر افتاده است. هر دو شاعر تازی و پارسی، ناخودآگاه پس از دیدن مانده‌های این کاخ با نگاه پندآموز و عبرت‌انگیز برآمده از حس نوستالژیک، به یاد دوران باشکوه کاخ و پادشاهان و افراد آن، افسوس خورده‌اند و با یادآوری روزگار زرین و خوش گذشته، نسبت به احساس تنهایی کنونی، آه کشیده‌اند و در این احساس روانی به نوعی نسبت به دوران حال و گردش روزگار معترض شده‌اند. واژه، تصویر، رنگ، تلمیحات و اشارات ملّی مذهبی، سخنان بدیهی در معنای ضمنی و نوع جملات به کار گرفته‌شده در اغراض ثانویه از مهمترین مؤلفه‌های زبانی برآمده از این حس فردی ناخودآگاه در قصاید ایوان مداین (بُحتری و خاقانی) است؛ که در این مقاله تحلیل و بررسی می‌شوند. ایوان مداین بُحتری خاقانی مؤلفه‌های زبانی نوستالژی 2012 05 21 203 230 https://jalit.ut.ac.ir/article_29690_9c33ba77c818e04a0a5fffa8e8bb9c71.pdf

2012-05-21 10.22059

ادب عربی ادب عربی 2251 -9238 2251 -9238 1391 4 1 جواد اصغری مهران نجفی حاجیور در این مقاله پس از مقدمه، ابتدا اصطلاح کهن الگو تبیین شده و سپس نشانه‌های آن در رمان مدرنیستی «حین ترکنا الجسر» بررسی و تحلیل شده است. هدف نویسندگان این مقاله تحلیل این رمان مشهور بر اساس دیدگاه‌های روان‌شناختی کارل گوستاو یونگ است. یافتن این کهن‌الگوها ثابت می‌کند که انسان‌ها از برخی ویژگی‌های روحی- روانی و رفتاری مشترک برخوردارند. این امر در واقع، موضوع ناخودآگاه جمعی را که یونگ مطرح کرده به اثبات می‌رساند. در این مقاله، رمان یاد شده با استفاده از کهن‌الگوهای خود، پیر فرزانه، نگهبان آستانه، پیک، ملون، سایه و دلقک، نقد و تحلیل شده است. در پایان مقاله توضیحی دربارة مفهوم «پل» در این رمان آمده است. حین ترکنا الجسر عبدالرحمن منیف نقد کهن‌الگویی 2012 05 21 231 248 https://jalit.ut.ac.ir/article_29691_7fb3df382d04b5e8e4b8e08096033714.pdf