هایکو و نمونه های آن در شعر معاصر عربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی دانشگاه خوارزمی

چکیده

«هایکو» یکی از کوتاه­ترین انواع گونه­های شعری است. این نوعِ ادبی، مهم­ترین قالب شعریِ ادبیّات ژاپن محسوب می­شود و قدمتی چندصدساله دارد. هایکو نیروی نهفته در خود را از عرفان، تأمل در احوال درونی افراد و با تکیه بر عناصر طبیعت دریافت می­کند. ادبیّات­های مختلفی در جهان از این گونة ادبی تأثیر پذیرفته و به تبع آن، بسیاری از نمونه­های این شعر به دیگر زبان­ها ترجمه شده است. شاعران فراوانی در نقاط مختلف دنیا نیز، به تجربه­اندوزی در سرودن آن مبادرت ورزیده­اند. در این میان، شعر معاصر عربی نیز از تأثیر هایکو بی­نصیب نمانده است.  تعدادی از شاعران عرب به خلق این نوعِ شعری اقدام کرده و برخی دیگر هم، هایکوهای ژاپنی را به عربی برگردانده­اند. مقالة حاضر که به شیوة توصیفی- تحلیلی- تطبیقی نگارش شده است،  قصد دارد ضمن معرفیِ هایکو، جایگاه آن را در شعر معاصر عربی و شاعران آن به تصویر کشد. از جمله نتایج به دست آمده نیز آن است که در سرودن هایکوی عربی و در ترجمة آن، تفاوت­هایی با نمونه­های ژاپنی به چشم می خورد که از اختلاف زبان، محیط و فرهنگ ناشی می­شود.

کلیدواژه‌ها


الأسعد، محمد، تراث الهایکو فی الثقافة العربیه، 2006،

انوری، حسن، فرهنگ فشردة سخن، تهران، سخن، چاپ دوم، 1385.

بوکرامی، سعید، تاریخ الهایکو الیابانی، القدس الغربی، الدار البیضاء،

www.motarjemarabi.blogfa.com

پاشایی، ع و کیمیه مائه­دا، لاک پوک زنجره؛ هایکوی ژاپنی از زبان ژاپنی، تهران، یوشیج و مرکز بین­المللی گفتگوی تمدن­ها، 1381.

ذاکری، قدرت­الله، زنبور بر کفِ دستِ بودای خندان؛ گزینة هایکوهای مدرن، تهران، مروارید، 1386.

رکابی، عذاب، «هایکو فی شعر الرکابی»، الجمهوریة و العالم (روزنامه)، دهم اکتوبر 2005، 2- 3،

 www.newsofword.info/arasheef

سی بیوکانن، دانیل، صد هایکوی مشهور، ترجمة ع. پاشایی، تهران، دنیای مادر، 1369.

شاملو، احمد، مجموعة آثار، دفتر دوم، تهران، نگاه، چاپ هشتم، 1384.

                      و ع. پاشایی، هایکو شعر ژاپنی از آغاز تا امروز، تهران، چشمه، چاپ ششم، 1387.

شاهق، مهوش و سهیل شهلا، هایکو در چهار فصل، تهران، پژوهشگاه­ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1373.

شیعة علی، علی، «هایکو»، فصلنامة دانشجویی دانشگاه مذاهب اسلامی، شمارة پنجم، بهار 1389، 35.

عضیمه، محمد و کوتا- کاریا،  کتاب الهایکو: الف هایکو و هایکو، دمشق، دارالتکوین، 2010.

قبانی، نزار، الأعمال السیاسیة الکامله، بیروت، منشورات نزار قبانی، الطبعة الخامسة، 1993.

المسیری، عبدالوهاب، دراسات فی الشعر، قاهره، مکتبة الشروق الدولیه، 2007.

میرافضلی، سیدعلی، اسپریچو تجربه­ای در شعر کوتاه ایرانی،

 http://amiralavi.persianblog.ir.

نصرالله، ابراهیم، الأعمال الشعریه، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، 1994.

ویکی­پدیا، دانشنامة آزاد، ذیل «هایکو»،

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D8%A7%DB%8C%DA%A9%D9%88.