بررسی کتاب شرح ابن عقیل به مثابة منبعی درسی در دوره های کارشناسی ارشد (با تکیه بر رشتة زبان و ادبیات فارسی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بیرجند

چکیده

کتاب شرح ابن­عقیل سده­هاست در حوزة ادبیات تعلیمی در مکتب­خانه­ها و حلقه­های درس جهان اسلام از گزیده­ترین متون در علم نحو به شمار می­رود. این پژوهش می­کوشد کتاب مذکور را از لحاظ شکلی و بیشتر محتوایی به عنوان متنی آموزشی بررسی و تناسب و کارایی آن را با فضای جدید آموزشی در دانشگاه­های ایران ارزیابی کند. در بخش محتوایی به اصالت علمی، سازواری با سطح علمی دانشجویان، روزآمدی اطلاعات، کیفیت ارایه، نظم و تسلسل منطقی مطالب و غیره توجه خواهد شد. روش تحقیق بر پایة توصیف و تحلیل و رویکرد آن، آموزش زبان عربی با اهداف خاص به دانشجویان زبان و ادبیات فارسی در مقطع کارشناسی­ارشد است. کتاب­های اصیل و ارزنده­­ای همچون شرح ابن­عقیل نوعادر تحوّل نظام­های آموزشی سنتی به روش­های جدید، دستخوش تغییراتی می­شوند که ممکن است برخی از جوانب آن در فضای جدید، کارآمدی پیشین را نداشته باشد؛ این کتاب نیز به دلایل گوناگون، از جمله خروج موضوعی و آموزش منظوم نحو، کارایی گذشته را برای دانشجویان زبان و ادبیات فارسی و گرایش­های آن ندارد.

کلیدواژه‌ها


ابن­ تغرِی بَردِی، جمال­الدین أبِی المحاسن یوسف، النجومُ الزاهرةُ فِی ملوک مصر و القاهرة، قدم له و علق علیه محمدحسین شمس­الدین، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1413.

ابن­ حجر العسقلانِی، شهاب­الدین أحمد، الدرر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، حیدرآباد، دائرة­المعارف العثمانیة، 1349.

ابن عقیل، بهاءالدین عبدالله، شرح ابن­عقیل، معه کتاب منحه الجلیل بتحقیق شرح ابن­عقیل، تألیف محمد محیی­الدین عبدالحمید، القاهره، دارالتراث، الطبعة العشرین، 1400.

                                 ، شرح ابن عقیل بر الفیة ابن مالک، ترجمة حمید طبیبیان، تهران، امیرکبیر، چاپ سوم، 1390.

ابن العِماد الحنبلِی، أبوالفلاح عبدالحَیّ،  شَذَراتُ الذَهَب فِی أخبارِ مَن ذَهَب، بیروت، دارالمسیرة، 1399.

بروکلمان، کارل، تاریخ الأدب العربی؛ عصر ما بعد الفترة القدیمة للأدب الإسلامی، نقله إلی العربیة عبدالحلیم النجار، القاهرة، دارالمعارف، الطبعة الخامسة، د.ت.

رضا کحاله، عمر، معجمُ المؤلفین؛ تراجم مصنّفِی الکتب العربیة، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1414.

الزِرِکلِی، خیرالدین، الأعلام؛ قاموس تراجم لأشهر الرّجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دارالعلم للملایین، الطبعة الثامنة، 1989.

السیوطِی، جلال­الدین عبدالرحمن، بُغیةُ الوُعاة فِی طبقات اللغویّین و النّحاة، تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، د.م، دارالفکر، الطبعة الثانیة، 1399.

                                  ، المزهر فی علوم اللغة و أنواعها، شرحه و ضبطه و علق حواشیه محمدأحمد جاد المولی­بک و الآخرون، القاهره، دارالتراث، الطبعة الثالثة، 1406.

شریف­عسکری، محمدصالح، «نقدی بر نقش کاربردی کتاب شرح ابن عقیل»، نامة علوم انسانی، پاییز، ش  3، صص 165-176، 1379.

الشوکانِی، محمد بن علِی، البدر الطالع بمحاسن مَن بعد القرن السابع، القاهرة، دارالکتاب الإسلامِی، د.ت.

المقرِّی التِلمسانِی، أحمد بن محمد، نَفحُ الطیب مِن غصن الأندلس الرّطیب، حققه إحسان عباس، بیروت، دار صادر، 1388.

ناتل خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، چاپ سوم، 1354.