نویسنده = عبدالاحد غیبی
تعداد مقالات: 8
واکاوی نیازهای بنیادین کودکان در داستان «أمیرة القصر الذّهبی» بر اساس نظریۀ انتخاب ویلیام گلسر

واکاوی نیازهای بنیادین کودکان در داستان «أمیرة القصر الذّهبی» بر اساس نظریۀ انتخاب ویلیام گلسر

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 02 آبان 1403

https://doi.org/10.22059/jalit.2024.381057.612861

سجاد صدقی کلوانق، عبدالاحد غیبی، مهین حاجی زاده

چکیده به کارگیری نظریه‌های روانشناختی در خوانش داستان‌های کودکانه می‌تواند افق‌های جدیدی را پیش روی مخاطب قرار دهد و نقش داستان را در بهبود سطح آموزشی و تربیتی کودکان نمایان سازد. نظریۀ انتخاب ویلیام گلسر از دیدگاه‌های نوین روانشناسی است که با رویکردی واقع‌گرا و با تأکید بر کنترل درونی، رفتارهای انسان را برخواسته از نیازهای پنج‌گانۀ درونی وی یعنی نیاز به بقا، نیاز به عشق و احساس تعلّق، نیاز به قدرت و پیشرفت، نیاز به آزادی و نیاز به تفریح بیان می‌نماید. از آنجا که کودکان با شخصیت‌های داستان هم‌ذات‌پنداری می‌کنند و سعی در الگوگیری از رفتارهای آن‌ها دارند، استفاده از نظریۀ انتخاب در تحلیل داستان‌های کودکانه، می‌تواند ابعاد جدیدی از شخصیت‌های داستان و نوع رفتارهای آن‌ها را برای ارضای نیازهایشان کشف کرده و زمینه را برای نویسندگان فراهم سازد تا در تألیفات خود متناسب با نیازهای کودکان دست به تألیف زده و گامی مؤثر در راستای تربیت اخلاقی کودکان بردارند. بنابراین در پژوهش حاضر، نگارندگان سعی دارند تا به شیوۀ توصیفی - تحلیلی و با استفاده از نظریۀ انتخاب به این سؤال اصلی پاسخ دهند که کدام یک از نیازهای اساسی نظریۀ مذکور، در داستان «أمیرة القصر الذّهبی» اثر محمد عطیة الإبراشی نمود برجسته‌تری دارد و شخصیت‌های داستان چه رفتارهایی را در برابر نیازهای خود انتخاب می‌نمایند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که در این داستان، نیاز به عشق و احساس تعلّق بارزترین نیازی است که به آن توجه شده است و پس از آن به ترتیب، نیاز به بقا، نیاز به قدرت و پیشرفت، نیاز به تفریح و نیاز به آزادی از بسامد بالایی برخوردار است. شخصیت‌های داستان نیز برای برآورده ساختن نیاز خود به عشق و احساس تعلّق، دیگر نیازهای خود را به تأخیر انداخته و حتی در بعضی از مواقع حاضر می‌شوند تا بقای خود را به خطر بیاندازند.

تحلیل سروده‌های کودکانه سلیمان عیسی براساس نظریه خواننده نهفته ایدن چمبرز

تحلیل سروده‌های کودکانه سلیمان عیسی براساس نظریه خواننده نهفته ایدن چمبرز

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 05 تیر 1405

https://doi.org/10.22059/jalit.2026.405191.613037

مهین حاجیزاده، عبدالاحد غیبی، قادر احمدی

چکیده ادبیات کودک، از مهمترین عناصر ارتباط صحیح با کودک؛ به ویژه در جامعه ستم‌دیده است که به گفته-خوانان کمک می‌کند تا با چالش‌های جنگ آشنا شده و با کمترین فشار روحی واقعیت جنگ را پذیرا باشند؛ سلیمان عیسی به عنوان شاعر کودک برای ایجاد پل ارتباطی میان خود و خواننده؛ در آفرینش اثر در ذهن خویش خواننده‌ای را به عنوان خواننده نهفته تصور کرده و اندیشه‌هایش را متناسب با تصویری که در ذهن خود از شنونده ساخته سازماندهی می‌کند. ایدن چمبرز نویسنده و نظریه‌پرداز بریتانیایی(1934) دوران معاصر دیدگاهی جامع نسبت به خواننده نهفته دارد که در نظریه وی خواننده نهفته از چهار بُعد سبک، طرفداری، شکاف گویا و زاویه دید بررسی می‌شود. پژوهش حاضر با شیوه توصیفی-تحلیلی به بررسی سروده‌های سلیمان عیسی براساس الگوی چمبرز پرداخته تا میزان موفقیّت نویسنده را در ارتباط با خواننده نهفته بسنجد. دستاورد پژوهش گویای آن است که شاعر با به کارگیری صحیح سبک و واژگان متناسب با فهم کودکان ارتباطی صمیمی با خواننده نهفته داشته و با در مرکزیت قرار دادن کودک از او طرفداری کرده و با کاربست این روش به ترغیب انگیزه مقاومت در کودکان سرزمینش می‌پردازد؛ ذکر خاطرات دوران کودکی خودِ شاعر از ترفندهای طرفداری او از خواننده نهفته است. شاعر با ایجاد شکاف‌های گویا به خواننده فرصت تأمل داده و به پایداری دعوت می‌کند و از منظر زاویه دید غالباً یا سوم شخص جمع است و یا مفرد؛ که از این طریق به خواننده اطمینان حضور در نوشته‌هایش را می‌دهد.

تحلیل رویکرد جابری به دو مقوله «قیاس» و «نظام استدلالی» جرجانی بر پایه پارادایم های فکری – انتقادی

تحلیل رویکرد جابری به دو مقوله «قیاس» و «نظام استدلالی» جرجانی بر پایه پارادایم های فکری – انتقادی

دوره 18، شماره 1، بهار 1405، صفحه 1-24

https://doi.org/10.22059/jalit.2025.387061.612903

عبدالاحد غیبی، الهام بابلی بهمه

چکیده نقدِ فرایند روش­ شناختی رویکردهای انتقادی جدید در رابطه با میراث فصیح بلاغی، مستلزم ‏شناخت ‏اندیشه­ های انحرافی حاکم بر بلاغت و شناسایی طرح شبه ­ها برای پیشگیری از نفوذ چنین ‏دیدگاه­ هایی به ‏بلاغت است. جابری (۱۹۳۶م) متفکر مراکشی با به ره­گیری از ‏علوم انسانی جدید، پروژه فکری «نقدِ عقل عربی» را در طیف وسیعی از ‏میراث عربی رقم زده و به ­بهانه تعامل با میراث به تحریفِ علوم زبانی از جمله بلاغت پرداخته­‏است. ایشان، با رویکردی واحد (انتقادی) و دو روش متفاوت ‏‏(اندیشه ­های واگرا و همگرا) خوانشی ‏انتقادی از آراء بلاغت­ پژوهان داشته­ است و جرجانی (۴۷۱هـ) را ذیل اندیشه واگرا ‏قرار داده تا با تصویرسازی منفی روش عقلانیت وی را برابر با نهادینه­‏ کردن تفکر قیاسی بداند که نوعی ایستایی را بر ‏بلاغت حاکم کرد. در پرتو نگاه معرفتی جابری به بلاغت، ‏پژوهش پیش­رو کوشیده ­است با رویکرد کیفی و روش ‏استقرائی به چگونگی خوانش انتقادی و روش ­شناسی جابری ‏از دو مقوله «قیاس» و «نظام استدلالی» جرجانی بر پایه ‏پارادایم ­های فکری– انتقادی به پروژه «نقد عقل ‏عربی» بپردازد. جستار کنونی، با این فرض که خوانش جابری بر پایه ‏حذف روش ‏عقلانیت جرجانی از دایره عقل بیانی پیش می­ رود، به این نتایج رسیده­ است که مخالفت جابری با مبنای ‏معرفت­ شناسی جرجانی بوده که عینیت­ گرا است تا جایی­ که «قیاس بیانی» و «نظام استدلالی» را ‏شکل ­دهنده رویکرد ‏معرفتی ایشان می­ بیند‏. جابری با تفکیک میان روش فلسفی و دینی همانندی میان جرجانی و ارسطو نمی­ بیند؛ زیرا به­ گمان ایشان، ‏روش استدلال و استنتاج­ های جرجانی با ذات بلاغت بیگانه ­است. وی در ضمن نظام استدلالی، عقل در ‏‏اندیشه عبدالقاهر را عقلی مرده در دانش بلاغت دانسته که به ­دلیل برابری با معانی ­النحو هویتی مستقل ندارد. بنابراین، صورت­ بندی استدلالی ‏جرجانی را ذهنی­ گرا توصیف­ کرده و قیاس برهانی را در مقایسه با قیاس بیانی برای تعامل با ‏بلاغت ترجیح داده­ است.‏ در ‏واقع، از نظر جابری، جرجانی براساس ظرفیت­ های درونی بلاغت به ­سراغ آن، نرفته­ است

شیوه‌های بازنمایی کنشگران اجتماعی در رمان «سیّدات زحل» اثر لُطفیة الدُلیمی بر اساس رویکرد گفتمان انتقادی ون‌لیوون

شیوه‌های بازنمایی کنشگران اجتماعی در رمان «سیّدات زحل» اثر لُطفیة الدُلیمی بر اساس رویکرد گفتمان انتقادی ون‌لیوون

دوره 16، شماره 4، پاییز 1403، صفحه 69-96

https://doi.org/10.22059/jalit.2024.367098.612747

سپیده باقری اوزان، علی صیادانی، پرویز احمدزاده هوج، عبدالاحد غیبی

چکیده تحلیل گفتمان انتقادی رویکردی میان رشته ای است که از طریق تجزیه و تحلیل زبان و تمرکز بر ساختارهای فراتر از جمله، می کوشد روابط پنهان قدرت، سلطه، نابرابری اجتماعی و فرایندهای ایدئولوژیک را آشکار سازد. الگوی ون لیوون (2008) یکی از مهمترین رویکردها در زمینۀ تحلیل گفتمان انتقادی است که با تاکید بر نقش کنشگران اجتماعی، روابط زیرین گفتمان را نمایان می سازد. این رویکرد متشکل از دو مؤلفۀ اصلی حذف و اظهار است که هر کدام زیرشاخه های متعددی را دربرمی گیرد. رمان «سیدات زحل» از مشهورترین آثار لطفیة الدلیمی نویسندۀ معاصر عراقی است که در آن مسائل سیاسی و اجتماعی عراق در دهه‌های اخیر را مورد بحث قرار داده است. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس مؤلفه‌های جامعه‌شناختی و معنایی الگوی ون‌لیوون به بررسی رمان مذکور پرداخته است تا نشان دهد نویسنده به وسیلۀ معرفی شخصیت های این رمان چگونه ایدئولوژی خود را مطرح کرده است. بر اساس نتایج این پژوهش، نحوۀ بازنمایی کنشگران اجتماعی در رمان سیدات زحل متأثر از دیدگاه‌های فکری و اجتماعی دلیمی است. در این رمان زنان به عنوان کنشگرانی فعال و پویا بازنمایی شده اند و در مقابل، کنشگران مرد به عنوان چهره هایی منفعل و با ارزش دهی منفی به تصویر کشیده شده اند که این امر حاصل تفکرات فمینیستی دلیمی است. همچنین رژیم بعث، نیروهای آمریکایی و گروه‌های تکفیری به دلیل جنایات گسترده علیه مردم عراق و به عنوان عاملان اصلی فضای پرآشوب عراق فعال نمایی شده اند.

خوانش اکوفمنیستی اشعار سوزان علیوان و گلرخسار صفی آوا با تکیه بر نظریه ژانت هنشال

خوانش اکوفمنیستی اشعار سوزان علیوان و گلرخسار صفی آوا با تکیه بر نظریه ژانت هنشال

دوره 16، شماره 1، بهار 1403، صفحه 23-45

https://doi.org/10.22059/jalit.2023.353574.612633

جعفر طهماسبی، مهین حاجی زاده، عبدالاحد غیبی، حمید ولی زاده

چکیده اصطلاح نقد بوم­گرا یا نقد اکولوژیک در سال 1978 میلادی توسط ویلیام روکرت(William Rueckert) منتقد امریکایی ابداع شد. این جریان نقدی و بینا رشته­ ای، واکنش دیرهنگامی بود که ادبیات در مقابل بحران محیط زیست از خود نشان داد و به‌سرعت در محافل ادبی و اجتماعی مورد توجه قرار گرفت. بوم­گرایی از شاخه­ها و رویکردهای مختلفی تشکیل یافته که مهم ­ترین آنها «اکوفمنیسم» است که تلفیقی از مفهوم اکولوژی و فمینیسم می­ باشد و به بررسی طبیعت از نگاه فمنیستی نظر دارد، زیرا طبیعت را هم بنابر یک اصل اسطوره ­ای، ذاتی مونث تلقی می ­کند که مظهر قدرت­ های مولّد و محل رویش و زایش است و با توجه به اشتراکات سرشتی با زن، می­ بایست از حقوق آن دفاع کرد و در مقابل آسیب­ ها از آن محافظت نمود. پژوهش حاضر به روش تطبیقی و با تکیه بر محورهای ژانت هنشال (Jeanette Henshall)، (روابط زنان با طبیعت، ارتباط بین سلطه بر زن وطبیعت، نقش زنان در حل مشکلات اکولوژیکی و هم­انگاری با طبیعت)، به بررسی اشعار گلرخسار صفی­آوا و سوزان علیوان از دیدگاه نقد اکوفمنیستی می­ پردازد؛ چرا که هر دو شاعر، از طبیعت برای بیان دغدغه­­ های زنانه، تصویرسازی­، هم ذات­ پنداری، مواضع اکولوژیکی و فمینیستی بهره برده­ اند. دستاورد پژوهش مبیّن آن است که نگاه صفی­ آوا و علیوان به طبیعت به مانند نگاهشان به زن ترحمانه است و هر دو را تحت سلطه دیگران می ­دانند و تنها راه فرار از بحران محیط زیست را برقراری مجدد رابطه اولیه زنان با محیط زیست و ترویج بازگشت به طبیعت می ­دانند

کاربست معنامند نما در ترکیب‌بندی‌های سینمایی رمان «أقُودُکَ إلی غَیری» از عائشة ارناؤوط

کاربست معنامند نما در ترکیب‌بندی‌های سینمایی رمان «أقُودُکَ إلی غَیری» از عائشة ارناؤوط

دوره 15، شماره 1، بهار 1402، صفحه 61-84

https://doi.org/10.22059/jalit.2022.339781.612519

مهین حاجی زاده، عبدالاحد غیبی، امیر فرهنگ دوست

چکیده از دوره‌ای که تصاویر پردۀ سینما سیری دراماتیک به خود گرفت، داستان و ادبیات تا حد زیادی فیلم‌نامه‌ها را تحت تأثیر قرارداد، اما از دهۀ هشتاد به بعد، سینما بر داستان‌نویسی تأثیر گذارد و آن را به سوی تصویری شدن کشاند. نویسندگان بعد از این دوران، جنبه‌های تصویری داستان‌هایشان قوی‌تر از نویسنده‌های پیش از پیدایش سینما شد؛ چراکه میل به دیده شدن روایت‌های داستانی در ابعادی وسیع­تر و هیجان‌انگیزتر، آن‌ها را به فیلم‌نامه‌ای نوشتنِ داستان ترغیب نمود. در این میان، از جمله ظرفیت‌هایی که در داستان‌نویسی مدرن به عنوان الگویی فنّی در تصویرسازی، مطمع نظر داستان‌نویسان قرار گرفت، ترکیب‌بندی‌‌ سینمایی نما بود. ترکیب‌بندی، فرمی با کارکرد‌های معنامند در روایت‌پردازی‌ است که به نما پرداز این امکان را می‌دهد تا موضوع تصویر را انتخاب، تفکیک و محدود کند تا آنچه از لحاظ ادراکی و احساسی از اهمیت بیشتری برای مخاطب برخوردار است را به نمایش درآورد. عائشة ارناؤوط، شاعر و نویسنده سوری-آلبانیایی با سابقۀ بازیگری در سینما و تئاتر، از روایت‌پردازانی است که در رمان «أقودک إلی غیری» رویکرد آگاهانه‌ای به این فن سینمایی داشته است؛ از این ‌رو، جستار حاضر می‌کوشد تا به شیوۀ توصیفی-تحلیلی، بازتاب‌های معنابخش ترکیب‌بندی نما را در روایت او مورد کاوش قرار دهد. نتیجۀ پژوهش نشان می‌دهد که أرناؤوط با جلوه‌های متعددی از کادربندی نظیر قاب‌بندی در عمق، شیوۀ پرده عریض، قاب در قاب، قاب‌بندی خارج از کادر و کادربندی متحرّک، کوشیده تا جوانب بسیاری از داستان را از رهگذر قاب و به روایت تصویر به نمایش بگذارد تا از این رهگذر، مخاطب به صورت همه‌جانبه‌تری با جزئیات داستان روبه‌رو شود

تحلیل رمان أَقُودکَ إلی غَیری از عائشة اَرناؤوط بر اساس نظریۀ حسّ مکان

تحلیل رمان أَقُودکَ إلی غَیری از عائشة اَرناؤوط بر اساس نظریۀ حسّ مکان

دوره 14، شماره 1، بهار 1401، صفحه 109-128

https://doi.org/10.22059/jalit.2021.321344.612373

عبدالاحد غیبی، مهین حاجی زاده، امیر فرهنگ دوست

چکیده در دورۀ معاصر، انسان همسو با اندیشه و احساسات پرپیچ و تاب خود، داستان­نویسی را نیز دستخوش تغییر کرد و برخلاف گذشته، معنا را در لایه­های زیرین روایت پنهان ساخت. در این میان، از جمله ظرفیت­هایی که با کاوش در زوایای آن، می­توان عناصر گوناگونی از داستان را رمزگشایی کرد، مکان و بازتاب­های معنابخش آن است. پدیدارشناسی با نظریه­پردازی­های گسترده، بیش از دیگر علوم، این عنصر معنابخش را در کانون توجهات خود قرار داده­ است. از پرنمودترین نظریه­هایی که پدیدارشناسان دربارۀ مکان ارائه داده­اند، نظریۀ «حسّ مکان» است. حس مکان به معنای ادراک ذهنی از محیط است که شخص را در ارتباطی درونی با مکان قرار می‌دهد. این حس، فضا را به مکانی با خصوصیات حسی ویژه تبدیل می‌سازد و عاملی مهم در هویت­یابی افراد تلقی می­شود؛ عاملی که امروزه نویسندگان را برآن داشته است تا موقعیت­بخشی­های هدفمندی در آثارشان نسبت به آن لحاظ کنند. در رمان روان‌شناختیِ أقُودکَ إلی غَیری از عائشة ارناؤوط، شاعر و نویسندۀ سوری-آلبانیایی، مکان، محمل معانی و مفاهیم نوینی است که با نظریۀ حسّ مکان قابل تطبیق است. جستار حاضر می­کوشد تا با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و بر پایۀ نظریۀ مذکور، رمان یادشده را بررسی و تحلیل کند تا از این رهگذر، به لایه‌های معنایی نهفته در عنصر مکان این داستان پی‌ ببرد. برخی از یافته­های پژوهش، ناظر بر حضور مدلول­های جدید­ در مکان­هایی چون خانه، مدرسه، نمایشگاه و ... است که نویسنده با دریافت حسّ درونی مکان، زمینه را برای خوانشی نو از آنها فراهم ساخته است.

کاربست نظریه نشانه‌شناسی مایکل ریفاتر در تحلیل قصیده «خُذ وردةَ الثَّلج خُذ القیروانیة» سعدی یوسف

کاربست نظریه نشانه‌شناسی مایکل ریفاتر در تحلیل قصیده «خُذ وردةَ الثَّلج خُذ القیروانیة» سعدی یوسف

دوره 13، شماره 1، بهار 1400، صفحه 1-22

https://doi.org/10.22059/jalit.2020.301462.612200

فاطمه تنها، مهین حاجی زاده، ابوالحسن امین مقدسی، عبدالاحد غیبی

چکیده رهیافت نشانه­شناسی مایکل ریفاتر یکی از رویکردهای نقد ادبی دوران معاصر است که بر ساختارگرایی و واکنش خواننده متکی است و در پیِ بررسی ارجاع نشانه­ها به یکدیگر در درونِ متن برای ایجاد شبکه­ای به­هم پیوسته از نشانه­هاست و چهار­چوب منسجمی را برای نقد و تحلیل شعر ارائه می­کند. اساس این نظریه کشف شبکه­ معنایی شعر بر پایه تفسیر بر اساس توانش ادبی خواننده است و می­کوشد خاستگاه متن را از طریق زیر­­انگاشت­هایی که در متن گسترده­اند، شناسایی کرده و بر انسجام درونی متن علی­رغم وجود دگر­سانی­های زبانی که از طریق عبور از خوانش اکتشافی به خوانش پس­کنشانه نمودار می­شوند دست یابد. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد نشانه­شناختی در صدد است فرآیند­های نشانه­پردازی قصیده «خُذ وردةَ الثَّلج خُذ القیروانیة» سعدی یوسف، شاعر معاصر عراقی را بر اساس نظریه ریفاتر تحلیل و بررسی نماید تا به لایه­های پنهان متن، ایدۀ محوری و رابطۀ بینامتنی آن با دیگر متون دست یابد. خوانش اکتشافی این قصیده بیانگر روایتی دراماتیک از روح رنجیدة شاعر و سفر با قطار به دور دست­ها و سرزمین‌هایی است که مقصدی نهایی ندارند و او را از وطنش دورتر می­کند. اما خوانش پس­کنشانه نشان می­دهد شعر دارای پنج انباشت و منظومه­ی توصیفی است که بیانگر فضای فکری مسلط و حاکم بر قصیده است. نگارندگان با گذر از سطح محاکاتی به سطحی بالاتر، با یافتن رمزگان­های موجود در آن و نیز عناصر غیر­دستوری و نشانه­پردازیِ هر یک از آن‌ها، به تبیین موضوع اصلی (هیپوگرام) و اثر ساختار معنایی متن (ماتریس) دست یافته­اند. تحلیل این قصیده نشان می­دهد که محصول بسط ماتریس­های متعددی چون یأس و اندوه، تبعید و غربت، عشق به وطن، اختناق و خفقان، سلطه یافتن بیگانگان بر وطن شاعر، دعوت به مبارزه و رستاخیزی، ترسیم چهرة به غارت رفتة عراق و مأیوس شدن از اوضاع حاکم است.