نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2 پژوهشگر پسادکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.
چکیده
نقدِ فرایند روش شناختی رویکردهای انتقادی جدید در رابطه با میراث فصیح بلاغی، مستلزم شناخت اندیشه های انحرافی حاکم بر بلاغت و شناسایی طرح شبه ها برای پیشگیری از نفوذ چنین دیدگاه هایی به بلاغت است. جابری (۱۹۳۶م) متفکر مراکشی با به رهگیری از علوم انسانی جدید، پروژه فکری «نقدِ عقل عربی» را در طیف وسیعی از میراث عربی رقم زده و به بهانه تعامل با میراث به تحریفِ علوم زبانی از جمله بلاغت پرداختهاست. ایشان، با رویکردی واحد (انتقادی) و دو روش متفاوت (اندیشه های واگرا و همگرا) خوانشی انتقادی از آراء بلاغت پژوهان داشته است و جرجانی (۴۷۱هـ) را ذیل اندیشه واگرا قرار داده تا با تصویرسازی منفی روش عقلانیت وی را برابر با نهادینه کردن تفکر قیاسی بداند که نوعی ایستایی را بر بلاغت حاکم کرد. در پرتو نگاه معرفتی جابری به بلاغت، پژوهش پیشرو کوشیده است با رویکرد کیفی و روش استقرائی به چگونگی خوانش انتقادی و روش شناسی جابری از دو مقوله «قیاس» و «نظام استدلالی» جرجانی بر پایه پارادایم های فکری– انتقادی به پروژه «نقد عقل عربی» بپردازد. جستار کنونی، با این فرض که خوانش جابری بر پایه حذف روش عقلانیت جرجانی از دایره عقل بیانی پیش می رود، به این نتایج رسیده است که مخالفت جابری با مبنای معرفت شناسی جرجانی بوده که عینیت گرا است تا جایی که «قیاس بیانی» و «نظام استدلالی» را شکل دهنده رویکرد معرفتی ایشان می بیند. جابری با تفکیک میان روش فلسفی و دینی همانندی میان جرجانی و ارسطو نمی بیند؛ زیرا به گمان ایشان، روش استدلال و استنتاج های جرجانی با ذات بلاغت بیگانه است. وی در ضمن نظام استدلالی، عقل در اندیشه عبدالقاهر را عقلی مرده در دانش بلاغت دانسته که به دلیل برابری با معانی النحو هویتی مستقل ندارد. بنابراین، صورت بندی استدلالی جرجانی را ذهنی گرا توصیف کرده و قیاس برهانی را در مقایسه با قیاس بیانی برای تعامل با بلاغت ترجیح داده است. در واقع، از نظر جابری، جرجانی براساس ظرفیت های درونی بلاغت به سراغ آن، نرفته است
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Analysis of Approach from Jābirī to the Two Categories Analogy and the System of Reasoning of Jurjānī Based on Critical Thinking Paradigms
نویسندگان [English]
- Abdolahad Gheibi 1
- Elham Baboli Bahmeh 2
1 Professor of Arabic Language and Literature, Arabic literature group, Faculty of Literature and Humanities, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
2 Postdoctoral Researcher of Arabic Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran.
چکیده [English]
Critiquing the methodological processes underlying new critical approaches to the legacy of eloquent rhetoric necessitates understanding the deviant ideas dominating rhetoric. ʻᾹbid Jābirī (1936) drawing on modern humanities developed the intellectual project of "Critique of Arab Reason" across Arabic heritage. under the pretext of engaging with heritage, and through a unified critical approach and two different methods; he provides a critical reading of the views of rhetorical thinkers. He assumes Jurjānī (d. 471 AH) under the divergent thought in the project of "Critique of Arab Reason," framing him negatively by equating his rational method with the institutionalization of analogical thinking, which imposed a type of stagnation on rhetoric. The present study aims to explore how Jābirī's critical reading and methodology regarding the two concepts of "Analogy" and the "System of reasoning" of Jurjānī are based on critical-thinking paradigms using a qualitative approach and inductive method. The results indicated that Jābirī's main opposition to ʻAbd al-Qāhir lies in Jurjānī's epistemology. Moreover, he views "Analogy" and the "System of reasoning" as the foundational elements of Jurjānī's epistemological approach. Jābirī sees no similarity between Jurjānī and Aristotle, emphasizing the difference between philosophical and religious methods; rather, he believes that Jurjānī's method of reasoning and inferences are foreign to the essence of rhetoric. He describes ʻAbd al-Qāhir's rational system as a dead form of reason in the study of rhetoric, due to the necessity to adhere to meaning. Therefore, according to Jābirī, Jurjānī's argumentative formulation is governed by a type of subjectivism. He prefers demonstrative analogy over expressive analogy for engaging with rhetoric
کلیدواژهها [English]
- Muḥammad ʻᾹbid Jābirī
- ʻAbd al-Qāhir Jurjānī
- Analogy
- System of Reasoning
- Reason
- Method
)