ادب عربی

بررسی طرحواره های تصویری در اشعار اجتماعی کمال ناصر با تکیه بر نظریۀ زبان شناختی جانسون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیده سکینه حسینی 1
رقیه رستم‌پور ملکی 2

1 پژوهشگر پسادکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء (س)، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jalit.2025.386304.612897
چکیده
یکی از مفاهیم اساسی زبان­ شناسی شناختی، مفهوم طرحواره­ های تصویری است. نظریۀ طرحواره­ها نشان می­دهد که بسیاری از مفاهیم پیچیده­ تر انسانی با الگوهای سادۀ تجربی تبیین می­شوند. تحلیل طرحواره­ های تصویری به عنوان یک ابزار نقدی کمک می­کند تا ارتباط معنادارتری با جهان خارج داشته باشیم. پژوهش حاضر سعی دارد با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی مفاهیم سه گروه طرح‌واره‌های تصویری مانند طرحوارۀ حجمی، قدرتی و حرکتی در اشعار کمال ناصر با رویکرد زبان‌شناختی جانسون بپردازد و خطوط جهان­ بینی شاعر را با کمک این طرحواره ­ها تبیین سازد. یکی از مختصات شعری کمال، موقوف ماندن در مضامین اجتماعی است به همین دلیل توانست بیان­گر وضعیت جامعۀ خویش باشد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که طرحوارۀ حجمی بر مفاهیمی چون اندوه مشترک و جمعی دلالت دارد و طرحوارۀ قدرتی بر دشمن اشغالگر، استعمار، تشکیل دولت یهود و ایستادگی اشاره دارد و طرحوارۀ حرکتی نیز حاوی مفاهیم بازگشت و حرکت فلسطینیان به وطن، پیش­روی مرگ به سوی آنان و گذر سریع زمان است و از بین این نوع طرحواره ­ها، طرحوارۀ قدرتی از نوع مانع حضور پررنگ­ تری دارد. جهان­ بینی شاعر نیز ترکیبی از مبارزه برای حقوق انسانی و اجتماعی، ایمان به توانایی مجاهدان، ظلم ­ناپذیری و عشق به جامعه است

کلیدواژه‌ها

شعر
جانسون
طرحواره‌های تصویری
فلسطین
کمال ناصر
موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of Visual Schemas in Kamal Nasser's Social Poems based on Johnson's Linguistic Theory

نویسندگان English

Seyedeh Sakineh Hosseini 1
Roghayeh Rostampour Maleki 2
1 Postdoctoral Researcher, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Al-Zahra University, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

One of the fundamental concepts of cognitive linguistics is the concept of image schemas. Schema theory suggests that many of the more complex human concepts are explained by simple empirical patterns. Analyzing image schemas as a critical tool helps us have a more meaningful connection with the outside world. The present study attempts to examine the concepts of three groups of visual schemas, such as volumetric, power, and movement schemas, in Kamal Nasser's poems using Johnson's linguistic approach, using a descriptive-analytical method. And explain the poet's worldview with the help of these schemas. One of Kamal's poetic characteristics is his focus on social themes, which is why he was able to express the state of his society. The results of the research show that the volumetric schema implies concepts such as shared and collective grief. The power schema refers to the occupying enemy, colonization, the establishment of the Jewish state, and resistance. The movement schema also contains the concepts of the return and movement of the Palestinians to their homeland, the advance of death toward them, and the rapid passage of time. And among these types of schemas, the schema of power of the type of obstacle has a more prominent presence. The poet's worldview is also a combination of the struggle for human and social rights, faith in the ability of the mujahideen, intolerance of oppression, and love for society

کلیدواژه‌ها English

Poetry
Johnson
visual schemas
Palestine
Kamal Nasser
بوشمالة، ولید محمد محمود (2016)، البناء الشعری عند کمال ناصر، الإشراف: أحمد جبر شعث، کلیة الآداب، جامعة الأقصی.
أسودی، علی و آب­رون، مهدی (1403) «بررسی طرحواره­های تصویری در ضرب المثل­های عامیانه موصلی»، ادب عربی، سال 16، شمارۀ 2، شمارۀ پیاپی 40، 1-22.
توکل نیا، مریم و حسومی، ولی الله (1395)، «بررسی طرحواره­های تصویری حرف «فی» در قرآن با تکیه بر نظریۀ جانسون در معنا شناسی شناختی»، دو فصلنامۀ تفسیر پژوهی، سال سوم، شمارۀ 5، 80-46.
جانسون، مارک (1398)، بدن در ذهن: مبنای جسمانی معنا، تخیل و استدلال، مترجم: جهانشاه میرزابیگی، تهران، آگاه.
حقایقی، زهرا و همکاران (1403). «واکاوی جامعه شناختی رمان «أولاد الغیتو اسمی آدم» از الیاس خوری بر پایۀ نظریۀ لوسین گلدمن، ادب عربی، سال 16، شمارۀ 1، شمارۀ پیاپی39، 69-90.
راسخ مهند، محمد (1393)، درآمدی بر زبان­شناسی شناختی: نظریه­ها و مفاهیم، چاپ چهارم، تهران، سمت.
رستم­پور ملکی، رقیة و حسینی، سکینة (2025)، «دراسة الواقعیة النقدیة فی شعر کمال ناصر علی ضوء نظریة جورج لوکاش»، مجلة ابن المقفع فی القص والقصید، 21 (3) 211-229.
زینی وند، تورج و همکاران (1395)، «بن­مایه­های ادب پایداری در شعر شاعران مسیحی فلسطین»، نشریۀ ادبیات پایداری، سال 8، شمارۀ 15، 256-230. 
سلیمان، سهیل زکی (1986)، کمال ناصر: الشاعر والأدیب السیاسی، بیروت، دار الأصالة.
شریفی مقدم، آزاده (1398)، «توجیه تقابل­های استعاریِ حوزۀ مفهومی مرگ در قالب نظریۀ تصویر گونگی»، مجلۀ زبان­شناسی و گویش­های خراسان، سال 11، شمارۀ 1، 311-285.
شکیبایی­فر، شهلا و پیشوایی علوی، محسن (1401)، «تحلیل شناختی طرحواره­های تصویری در شعر سمیح القاسم با تأکید بر نظریۀ مارک جانسون»، پژوهشنامۀ نقد ادب عربی، دورۀ 12، شمارۀ 25، 319-290.
صفوی، کورش (1382)، «بحثی دربارۀ طرحواره­های تصویری از دیدگاه معنی­شناسی شناختی»، نشریه نامۀ فرهنگستان، دورۀ 6، شمارۀ 1، 85-65.
صفوی، کوروش (1395)، درآمدی بر معنی شناسی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
قائمی نیا، علی­­رضا (1386)، «زبان شناسی شناختی و مطالعات قرآنی»، مجلۀ ذهن، شمارۀ 30، 3-26.
لیکاف، جورج و جانسون، مارک (1394)، فلسفۀ جسمانی: ذهن جسمانی و چالش آن با اندیشۀ غرب، مترجم: جهانشاه میرزابیگی، تهران، آگاه.
موسی، إبراهیم نمر (2009)،«تجلیات الوطن والثورة فی شعر کمال ناصر»، مجلة دراسات العلوم الإنسانیة والاجتماعیة، المجلد 36، العدد 1، 26-43.
ناصر، کمال (1974)، الآثار الشعریة، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
Abushamala, W, M, M. (2016), Al-Banaa al-Shaari end Kamal Nasser, Supervisor:Ahmad Jabr Shaath, Faculty of Aladab, Al-Aqsa University. [In Arabic].
Asvadi, A & Abroon, M (2024) “A Study of Visual Schemas in Mosulian Folk Proverbs”, ", Arabic Literature, Year 16, Issue 2, Serial Number 40, 1-22. [In Persian].
Evans, Vyvyan, Green, Melanie (2006), Cognitive linguistics an introduction, Edinburgh, Edinburgh University Press Ltd.
Ghaeminia, A, R (2007), "Cognitive Linguistics and Quranic Studies", Mind Magazine, No. 30, pp. 3-26. [In Persian].
Haghayeghi, Z & others (2024). "Sociological analysis of the novel "Children of the Name Adam" by Elias Khoury based on the theory of Lucien Goldman", Arabic Literature, Year 16, Issue 1, Serial No. 39, 69-90. [In Persian].
Johnson, M. (2018), The Body in the Mind: The Physical Basis of Meaning, Imagination, and Reasoning, (Jhanshah Mirzabigi, translator), Tehran, Aghah. [In Persian].
johnson, mark (2005), the philosophical significance of image schemas, From preceptionto.
Lakoff, Georhe. (1987), Women, Fire, and Dangerous Things; What Categories Reveal about the Mind, Chicago and London, the University of Chicago press.
Likoff, G, & Johnson, M. (2014), Carnal Philosophy: The Carnal Mind and Its Challenge to Western Thought, (Jhanshah Mirzabigi, translator) Tehran, Aghah. [In Persian].
Moussa, I, N. (2009), “Manifestations of homeland and revolution in the poetry of Kamal Nasser”, Journal of Humanities and Social Studies, Volume 36, Issue 1, 43-26. [In Arabic].
Nasser, K .(1974), Al-Asar al-Shaariyyah, first edition, Beirut, Al-Arabiya Foundation for Studies and Publishing. [In Arabic].
Rasekh Mohand, M. (2013), an introduction to cognitive linguistics, theories and concepts, (fourth edition). Tehran, Samt. [In Persian].
Rostampour Maleki, R, & Hosseini, S (2025), “A Study of Critical Realism in Kamal Nasser’s Poetry in Light of György Lukács’s Theory,” Ibn Al-Muqaffa Journal of Narrative and Poetry, 21 (3) 211-229.
Safavi, K. (2012), “A discussion about image schemas from the perspective of cognitive semantics”, Farhangistan Journal, Volume 6, Number 1, 65-85. [In Persian].
Safavi, K. (2015), An Introduction to Semantics, Tehran, Islamic Propaganda Organization. [In Persian].
Shakibaeifar, S, & Pishvai Alavi, M. (2022), “Cognitive analysis of image schemas in Samih al-Qasim's poetry with an emphasis on Mark Johnson's theory”, Arabic Literature Review, Volume 12, Number 25, 319- 290. [In Persian].
Sharifi Moghadam, A. (2018), “Justification of metaphorical contrasts in the conceptual field of death in the form of dumb image theory”, Khorasan Journal of Linguistics and Dialects, year 11, number 1, 285-311; [In Persian].
Suleiman, S, Z. (1986), Kamal Nasser: Al-Shaer val-Adib al-Siyasi, Beirut, Dar al-Asala. [In Arabic].
Tawakalnia, M, & Hasoumi, W. (2015), “Investigation of visual schemas of the letter "fi" in the Quran based on Johnson's theory in cognitive semantics”, Tafsir Phuhohi Quarterly, Year 3, Number 5, 46-80. [In Persian].
Yu, Ning. (1998), The contemporary Theory of Metaphor, Amsterdam, John Benjamins B. V.
Zeiniwand, T & others (2015), “Essentials of sustainable literature in the poetry of Palestinian Christian poets”, Journal of Sustainable Literature, year 8, number 15, 256-230. [In Persian].

  • تاریخ دریافت 11 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 10 بهمن 1403

صفحه اصلی

تماس با ما