ادب عربی

سیمیائیة الدلالة فی المقامات المتشابهة للهمذانی والحریری (الکوفیة والشیرازیة)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رقیه رستم پور 1
کوثر چاپچی بهبهانی زاده 2
انسیه سادات هاشمی 3

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران،

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران،

3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22059/jalit.2024.377169.612830
چکیده
لقد امتاز النثر العربی فی العصر العباسی بأنواعه المختلفة وأنساقه العدیدة. فالمقامات ازدهرت فی هذا العصر، وهی تعتبر من أهم فنون الأدب العربی التی تکشف عن براعة الأدیب ومهارته فی الصناعة الأدبیة واستخدام الألوان البدیعیة التی تزینت بزخارف السجع، وهی فی الوقت ذاته تأتی بإشارات إجتماعیة کاتّساع الفقر، والبؤس، وتدهور الأخلاق فی المجتمع العباسی بجوانبها القصصیة التی تعکف علی المحاورة بین الشخصین وهما: الراوی والبطل. والذی یبدو أنّ أوّل من ابتکر فنّ المقامات هو بدیع الزمان الهمذانی، ثم حذی حذوه الحریری، فقام بتألیف وتصنیف المقامات لمعارضته، بحیث سمّی ثمانی من مقاماته بأسماء مقامات الهمذانی. فلاستیعاب وإتقان هذه النصوص الأدبیة، لابدّ أن ینتمی المتلقی إلی دراسات علمیة لعناصر اللغة واتجاهاتها الادبیة. إذن، السیمیائیة من أهم وأبرز الاتجاهات اللسانیة تسبر فی أغوار النصوص، وتتوغل فی أعماقها لتفک شفرات الدلالات السیمیائیة، وتمحو اللثام عن المستویات الأفقیة والعمودیة بفروعها المختلفة من المستوی الصوتی، والمعجمی، والنحوی، والبلاغی. إذن، بعد الموازنة بین (الکوفیة والشیرازیة) کنموذجین للهمذانی والحریری فی مجال الإتجاهات السیمیائیة، توصلت المقالة إلی النتائج التالیة التی تؤکد علی أن الحریری لم یتحدی الهمذانی بتکرار أسماء المقامات فحسب، بل نال علی منواله فی المستوی الصوتی والمعجمی، وکذلک فی المستوی العمودی الذی یمثل التوازن والانسجام الموضوعی والحبکی، ولکن عارضه فی مجال المستوی النحوی والبلاغی، بحیث قد جاء بفنون بلاغیة ونحویة خلاف ما جاء به الهمذانی فی الکوفیة والشیرازیة

کلیدواژه‌ها

السیمیائیة
الدلالة
المقامة
الهمذانی
الحریری
موضوعات

عنوان مقاله English

Semiotics of Significance in the Similar Maqamat of Al-Hamadani and Al-Hariri (Kufi and Shirazi)

نویسندگان English

Roghieh Rostampour 1
Kosar Chapchibehbahanizade 2
Ensiyeh Sadat Hashemi 3
1 Professsor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran,
2 Ph.D. Candidate, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran,
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, University of Tehran, Tehran, Iran,
چکیده English

The Abbasid era witnessed an efflorescence of Arabic prose, characterized by its rich diversity and stylistic versatility. Among the literary genres that flourished during this period, the maqama stands out as a testament to the artistry and intellectual prowess of Abbasid writers. This study delves into the intricate world of maqamat by employing a semiotic approach, meticulously dissecting the works of al-Hamadani and al-Hariri. Through a comparative analysis, the study reveals a fascinating interplay between the two authors, with al-Hariri emerging as a master innovator who not only challenged al-Hamadani's conventions but also built upon his predecessors' legacy. On the phonetic and lexical levels, al-Hariri exhibits adherence to al-Hamadani's stylistic approach, while on the vertical level, he demonstrates respect for al-Hamadani's groundwork. However, it is on the grammatical and rhetorical levels that al-Hariri's true originality shines through. In conclusion, the semiotic analysis unveils a captivating narrative of literary innovation and homage. While al-Hariri's works exhibit a profound appreciation for al-Hamadani's contributions, they also stand as a testament to al-Hariri's own creative genius, his ability to push the boundaries of the maqama genre, and his enduring legacy as one of the most celebrated figures in Arabic literature

کلیدواژه‌ها English

Semantic
Semiotics
Maqama
Al-Hamdhani
Al-Hariri
آباد،مرضیة، (1386)، تاریخ الأدب العربی فی العصر العباسی(2)، تهران: سمت.
إبن منظور،محمد بن مکرم،(1414)،لسان العرب، بیروت: داربیروت.
أبوحاقة، أحمد وآخرون،(2006)،المفید الجدید فی الأدب العربی،المجلد الأول،بیروت: دارالملایین للعلم.
أحمدی،بابک،(1375)،از نشانه های تصویری تا متن، تهران: نشر مرکز.
الأحمر، فیصل،(2010)،معجم السیمیائیات،بیروت: دارالعربیة للعلوم.
بارت، رولان،(1986)،مبادیء فی علم الدلالة،ترجمة:محمد بکری،المغرب: دارالبیضاء.
برکات، وائل والآخرون،(2004)،إتجاهات نقدیة حدیثة ومعاصرة،دمشق: منشورات جامعة دمشق.
البستانی، بطرس،(لاتا)،أدباء العرب فی العصر العباسیة،المجلد الثانی،بیروت: دارالجیل.
بوخاتم، مولای علی،(2004)،مصطلحات النقد العربی السیمیاءوی الإشکالیة والأصول والإمتداد، دمشق: منشورات اتحاد کتب العرب.
الحریری، أبومحمد القاسم،(2005)،مقامات الحریری، بیروت: دارالکتب العلمیة.
خضری، محمدرضا، (1395)، دلالة المکان فی مقامات الحریری، ادب عربی، السنة 8، العدد 1، صص 117-136.
داد، سیما،(1383)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: نشر مروارید.
الزیات، أحمد حسن،(1417)،تاریخ الأدب العربی، بیروت: دارالمعرفة.
شیخ سیاه، محمد،(1383)،مقامات بدیع الزمان الهمذانی والحریری فی نقد وتطبیق، مجلة کلیة الآداب والعلوم الانسانیة، السنة37، العدد 147، صص204-189.
صفوی، کوروش،(1383)،از زبان شناسی به ادبیات،تهران: نشر چشمه.
ضیف، شوقی،(1960)،الفن ومذاهبه فی النثر العربی،القاهرة: لا نا.
علوی مقدم، مهیار،(1377)، نظریه های نقد ادبی معاصر، تهران: سمت.
الفاخوری، حنا،(1377)، تاریخ الأدب العربی،تهران:انتشارات توس.
القلقشندی،أبوالعباس،(1987)،صبح الأعشی فی صناعة الإنشاء،بیروت:دارالکتب العلمیة.
مبارک، حنون،(1987)،دروس فی السیمیائیات، المغرب:دارتوبقال للنشر.
مجیدی، حسن وآسیه فولادی،(1391)،التحلیل السیمیائی الناس فی بلادی لصلاح عبدالصبور، مجلة دراسات الأدب المعاصر ،السنة الرابعة، العدد السادس عشر:صص49-27.
مرامی، جلال و همکاران (1402). السیمیائیة التداولیة لأفعال الحرکة الموضعیة لإنسان فی القرآن الکریم، آمادۀ انتشار.
الهمذانی، بدیع الزمان،(2002)،مقامات بدیع الزمان الهمذانی،تحقیق:علی بوملحم، بیروت:دار ومکتبة الهلال.
Abad, M., (2007), History of Arabic Literature in the Abbasid Era (2), Tehran: Smt. [In Persian].
Abu Haqqa, A. and others, (2006), Al-Mufid Al-Jadeed fi Arabic Literature, Volume One, Beirut: Dar Al-Maleen for Knowledge. [In Arabic].
Ahmadi, B., (1995), from the beginning of this picture in the text, Tehran: Center Publishing. [In Persian].
Al-Ahmar, F. (2010), Dictionary of Semiotics, Beirut: Arab House of Sciences. [In Arabic].
Alavi Moghaddam, M., (1998), Theory of Contemporary Literary Criticism, Tehran: Smt. [In Persian].
Al-Bustani, B., (Lata), Arab Writers in the Abbasid Era, Volume Two, Beirut: Dar Al-Jeel. [In Arabic].
Al-Fakhouri, H., (1998), History of Arabic Literature, Tehran: Tus Publications. [In Arabic].
Al-Hamdhani, B. al-Z., (2002), Maqamat Badi’ al-Zaman al-Hamdhani, edited by: Ali Bu Melhem, Beirut: Al-Hilal House and Library. [In Arabic].
Al-Hariri, A. M. Al-Q., (2005), Maqamat Al-Hariri, Beirut: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyya. [In Arabic].
Al-Qalqashandi, A. A-A., (1987), Subh Al-A’shi in the Construction Industry, Beirut: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyyah. [In Arabic].
Al-Zayat, A. H., (1996), History of Arabic Literature, Beirut: Dar Al-Ma’rifah. [In Arabic].
Barakat, W. and Others, (2004), Modern and Contemporary Critical Trends, Damascus: Damascus University Press. [In Arabic].
Barthes, R., (1986), Principles of Semantics, translated by: Muhammad Bakri, Morocco: Dar Al-Bayda. [In Arabic].
Boukhatam, M. A., (2004), Problematic Semiotic Terms of Arab Criticism, Origins, and Extension, Damascus: Arab Book Union Publications. [In Arabic].
Dad, S., (2004), Farhang Literary Terms, Tehran: Marvarid Publishing. [In Persian].
Deif, S., (1960), Art and Its Doctrines in Arabic Prose, Cairo: No.
Ibn Manzur, Muhammad bin Makram, (1993), Lisan al-Arab, Beirut: Darbeirut. [In Arabic].
Majidi, H. and Fouladi, A. (2012), Semiotic Analysis of People in My Country by Salah Abdel Sabour, Journal of Contemporary Literary Studies, Fourth Year, Issue Sixteen: pp. 27-49. [In Persian].
Marami, J. and Others (2023). The pragmatic semiotics of human positional movement verb in the Holy Quran, Ready to publish. [In Persian].
Mubarak, H., (1987), Lessons in Semiotics, Morocco: Darto Bakkal Publishing. [In Arabic].
Khezri, M. R., (2015), Place implication in Maqamaat Al-Hareeri, Adab-e Arabi, 8(1), pp. 117-136. [In Persian].
Safavi, K., (2004), Az Zaban Shanasi Bi Adabiyat, Tehran: Cheshmeh Publishing. [In Persian].
Sheikh Siyah, M., (2004), Maqamat Badi’ al-Zaman al-Hamdhani and al-Hariri in criticism and application, Journal of the College of Arts and Humanities, Year 37, Issue 147, pp. 189-204. [In Persian].

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 27 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 30 خرداد 1403

صفحه اصلی

تماس با ما