مضامین مشترک‌ در گلستان ‌سعدی ‌و امثال ‌و حکم ‌عربی‌

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه تهران

2 دانشجوی دورة دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران

چکیده

آثار ادبی‌از دیرباز منعکس‌کنندة ‌‌ارتباط ‌و تعاطی ‌فرهنگی‌ جوامع‌ بوده‌ است‌. میزان ‌این تأثیر متقابل ‌به ‌نوع ‌آثار و دانش ‌و آگاهی‌صاحبان ‌اثر بستگی‌دارد. گلستان‌ سعدی‌ که نمونة مثالی ‌هنر کلامی ‌فارسی‌در حوزة ‌‌نثر و نظم‌ به ‌شمار میرود به‌ لحاظ‌ محتوا نیز مجموعة‌ ‌بی‌نظیری‌ از مضامین ‌نغز است ‌که‌ حاصل‌ ذوق‌، علم‌ و تجربة ‌صاحب‌آن ‌است‌. با تسلّطی ‌که ‌سعدی‌ بر زبان ‌و ادب ‌عربی ‌دارد، بدیهی‌ است‌ که ‌از آثار ادب ‌عربی ‌متأثر شده ‌باشد همچنان‌ که‌ آثار عربی ‌نیز متأثر از زبان ‌و فرهنگ ‌ایرانی ‌بوده‌است‌. عبارتهای ‌کوتاه و پرمعنای‌ گلستان‌ که ‌در موارد بسیاری ‌حکم ‌مثل ‌پیدا کرده ‌است ‌شباهت ‌زیادی ‌به ‌امثال ‌و حکم‌ عربی‌دارد. این ‌امر مدّتهاست ‌مورد توجّه‌ سعدی ‌پژوهان ‌بوده‌است ‌که ‌در آثار متعددی ‌به خصوص ‌شرحهای گلستان‌ و بوستان‌ آن‌ را نمایانده‌اند. در این پژوهش سعی بر این ‌است‌ شباهتهای ‌بسیاری ‌که بین ‌امثال ‌و حکم ‌عربی ‌و مطالب‌ گلستان‌ وجود دارد و ‌تاکنون‌ به‌آنها اشاره ‌نشده مورد بررسی قرار گیرند‌. یافتن ‌این‌مشابهت‌ها و درک ‌آنها از جنبه‌های ‌مختلف‌ هنریِ ‌لفظی ‌و معنایی‌مطمئناً به‌ خواندن ‌و فهم‌ گلستان‌ سعدی‌ کمک ‌شایان‌ توجهی‌خواهد کرد. در این‌ مقاله دست کم ‌‌پنجاه مورد مضامین‌مشترک‌ گلستان‌ و امثال‌ و حکم ‌عربی‌ نشان ‌داده ‌شده‌ که ‌پیش ‌از این ‌به‌ آنها اشاره‌ای ‌نشده‌است

کلیدواژه‌ها