ادب عربی

تأثیر حکمت سینوی بر نظریّة شعر عربی (مطالعة موردی منهاج البلغای حازم قرطاجنی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

هادی رضوان

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کردستان

https://doi.org/10.22059/jalit.2015.56677
چکیده
«منهاج البلغاء و سراج الأدبا»‌ی حازم قرطاجنی را می­توان یکی از تأثیرگذارترین آثار در بلاغت و نظریّة شعر عربی به شمار آورد. اگرچه حازم در محیطی متأثّر از فلسفة ابن رشد پرورش یافته و با یک واسطه شاگرد او نیز به حساب می­آید، امّا او در این کتاب - که سبکی فلسفی بلاغی دارد- در پایه گذاری و بیان نظریّة شعر عربی کاملاً متأثّر از ابن سیناست. او در کتاب خود بی آنکه نامی از ابن رشد ببرد، بارها عبارات ابن سینا را نقل می­کند و در مسائلی چون محاکات، تخییل، وزن و صدق و کذب، آرای او را مبنای کار خود قرار می­دهد. حازم در کتاب منهاج البلغاء به دنبال محقق ساختن وعدة ابن سینا در بنیان­گذاری دانش محض شعر است. این مقاله میزان تأثیر پذیری حازم از مکتب سینوی را مورد بررسی قرار می­دهد، به بیان مهمترین عناصر شعری از دیدگاه ابن سینا و حازم می‌پردازد و به تفاوت‌های موجود در آرای آن دو اشاره می‌کند.

کلیدواژه‌ها

نظریّة شعر عربی
حازم قرطاجنی
تخییل
وزن
محاکات
حکمت سینوی
ابن سینا

عنوان مقاله English

The Effect of Avicinnean Concept of Wisdom on the Hazem Theory of Arabic Poetry (Case Study: The Book of Menhaj Al-Bolagha by Hazem Qartajeni)

نویسنده English

Hadi Rezvan
Assistant Professor, Department of Arabic Language and literature, University of Kordistan
چکیده English

The Menhaj Al-Bolagha and Seraj Al-Odaba by Hazem Qartajeni is one of the most effective books on rhetoric and theory of Arabic poetry. Although he was grown up in an environment influenced by Ibn Rushd and is considered his indirect student, in this book (with a rhetoric and philosophical style) he is under the influence of Ibn Sina in founding and presenting the theory of Arabic poetry. Without mentioning the name of Ibn Rushd, he continually recites Ibn Sina's expressions and uses his views as a basis of his theory considering questions such as imitation, imagery, prosody, and true & false. Hazem in his book Menhaj Al-Bolagha tryied to implement Avicinna's promise in utilizing pure knowledge for theorizing poetry.

کلیدواژه‌ها English

Hazem Qartajeni Wisdom
Theory of Arabic Poetry
The concept of Avicinnean wisdom
imitation
Imagery
Prosody
Avicinna
آل یاسین، جعفر، الـمنطق السّینوی عرض و دراسة للنظریّة الـمنطقیّة عند ابن سینا، بیروت،
دار الآفاق الجدیدة، 1983م.
ابن الأبار، أبو عبد الله محمّد بن عبد الله القضاعی الأندلسی، التّکملة لکتاب الصلّة، القاهرة، نشر عزت العطار الـحسنی، 1956م.
ابن سینا، الشّیخ الرّئیس أبوعلی، الإشارات و التّنبیهات، ج1، مع شرح نصیر الدّین الطوسی، تحقیق سلیمان دنیا، مصر، دار المعارف، 1983م.
ــــــــــــــــ ، عیون الحکمة، حقّقه و قدّم له عبد الرّحمن بدوی، بیروت، دار القلم، 1980م.
ــــــــــــــــ ، فنّ الشّعر من کتاب الشّفا، در ضمن کتاب فنّ شعر ارسطو، ترجمة عبدالرّحمن بدوی، بیروت، 1973م.
الأخضری، فرحات، نظریة الـمحاکاة عند حازم القرطاجنی، مذکرة مقدمة لنیل درجة الماجستیر، الجزائر، جامعة الحاج لخضر، 2005م.
ارسطو، فنّ الشعر، ترجمه از یونانیوتقدیم و تعلیقإبراهیم حمادة، مصر، مکتبةالانجلوالمصریه، لا.ت.
افلاطون، دورة آثار، ج4 جمهوری، ترجمة محمد حسن لطفی، تهران، انتشارات خوارزمی، 1357ش.
الجوزو، مصطفی، نظریّات الشعر عند العرب، بیروت، دار الطلیعة، ج1، 1988م.
حنفی، حسن، من النقل إلی الإبداع، القاهرة، دار قباء، ج3، 2001.
رنان، ارنست، ابن رشد و الرشدیة، ترجمة عادل زعیتر، القاهرة، 1957م.
الزرکلی، خیر الدّین، الأعلام، بیروت، دار العلم للملایین، ج2، 2002م.
زرّین کوب، عبد الحسین، ارسطو و فن شعر، تهران، امیر کبیر، 1357ش.
السّیوطی، عبد الرحمن، بغیة الوعاة فی أخبار النحاة، تحقیق محمد أبوالفضل إبراهیم، مصر، مطبعة عیسی البابی الحلبی و شرکاؤه، 1965م.
طوسی، خواجه نصیر الدّین محمد بن محمد بن الحسن، أساس الاقتباس، تصحیح مدرس رضوی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1361ش.
عباس، احسان، ملامح یونانیةفی الأدب العربی، بیروت، الموسسة العربیة للدراسات و النشر، 1977م.
الفیروزآبادی، محمّد بن یعقوب، البلغة فیتراجم أئمّة النحو و اللغة، الکویت، جمعیة إحیاء التراث الإسلامی، 1407ق.
القرطاجنی، أبوالحسن حازم، منهاج البلغاء و سراج الأدباء، تحقیق محمد الحبیب بن الـخوجة، تونس، دار الکتب الشرقیة، 1966م.

  • تاریخ دریافت 08 آذر 1391
  • تاریخ بازنگری 28 شهریور 1392
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1392

صفحه اصلی

تماس با ما