نمونه هایی از تصویرپردازی هنری در شعر شاعران مشهور اندلس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دورة دکتری در رشتة زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

2 استادیار دانشگاه تهران (پردیس فارابی)

چکیده

در نقد ادبی امروز دو اصطلاح تصویر و تصویرپردازی، حضور چشمگیری دارد. رکن اصلی زیبایی یک اثر ادبی، تصویر است و هر اندازه تصاویر پویاتر باشد، متن ادبی ارزشمندتر می­شود. شعر شعرای اندلس از نظر مقام ادبی، از جایگاه والایی برخوردار و سرشار از تصاویر ادبی زنده و متحرک است. آنان با استفاده از صور خیال، آنچنان تصاویر زنده و پویایی خلق کرده­اند که خوانندگان را شیفتة خود می­گرداند.
با بررسی اشعار شعرای اندلس به روش توصیفی- تحلیلی، مشخص شد که تصاویر تشبیهی، استعاری و مجازی با مشارکت دادن حواس مخاطب، زمینة انتقال عواطف و احساسات این شعرا را فراهم آورده است. استفادة فراوان از رنگ­ها و صداها و بهره­گیری از طبیعت زنده و جاندار در تصاویر واقعی و مجازی از مهم­ترین روش­ها و ابزارهایی است که شعرای اندلس برای خلق و تولید تصاویر متحرک، جذاب و پویا از آنها سود جسته­اند.

کلیدواژه‌ها


آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی- فارسی، تهران، نشر نی، 1385ش.

ابن­الاثیر، أبوالفتح ضیاءالدین، المثل السائر فی أدب الکاتب و الشاعر، تحقیق: أحمد الحوفی و بدوی طبانة، القاهرة، دار نهضة مصر، 1379ق.

ابن­حمدیس، عبدالجبار، الدیوان، تصحیح: احسان عباس، بیروت، دار صادر و دار بیروت،1960م.

ابن­خفاجه، ابراهیم، الدیوان، تحقیق: عبدالله سندة، بیروت، دار المعرفة، 1427ق.

ابن­خلدون، عبدالرحمن، دیوان المبتدأ و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر، تحقیق: خلیل شحادة، بیروت، دارالفکر، الطبعة الثانیة، 1988م.

ابن­دراج، أبوعمر، الدیوان، تحقیق: محمود علی مکی، دون مکان، المکتب الاسلامی، 1961م.

ابن­رشیق، أبوعلی الحسن، العمدة فی محاسن الشعر وآدابه ونقده، تحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، بیروت، دار الجیل، الطبعة الخامسة، 1981م.

ابن­زیدون، أحمدبن­عبدالله، الدیوان، تهذیب عبدالله سندة، بیروت، دار المعرفة، 2005م

ابن­سهل، ابراهیم، دیوان، بیروت، المطبعة الادبیة، 1885م.

ابن­شُهیدالأندلسی، أحمدبن­عبدالملک، الدیوان، جَمَعَهُ یعقوب زکی وراجعه محمود علی مکی، القاهرة، دارالکاتب العربی، بی­تا.

ابن­الطباطبا، محمدبن­احمد، عیارالشعر، تحقیق: عباس عبدالساتر ، بیروت، دارالکتب العلمیة، 2005م.

ابن­هانی، محمد، الدیوان، تحقیق عمر فاروق الطباع، بیروت، شرکة دارالارقم، 1418ق.

اقدح، حسناء، «الصورة الشعریةعند المعتمد بن عباد»، مجلة جامعة دمشق، المجلد 28، العدد الثانی، دمشق، 2012م.

الأمین، وهاب ­سعید، شعر لسان­الدین ­و خصائصه­الفنیة، رسالة ماجستیر مقدمة إلی کلیة الآداب، القاهرة،1980م.

باقراللامی، خالد لفتة، «مستویات الصورة الفنیةفیشعر ابن­خاتمةالأنصاری»، مجلة أم القری لعلوم الشریعة واللغة العربیة وآدابها، ج15، العدد 27، جمادی الثانیة، 1424ق.

البطل، علی، الصورة الفنیةفی الشعر العربی حتی آخر القرن الثانی الهجریدراسةفی أصولها و تطورها، بیروت، دارالاندلس، الطبعة الثالثة، 1983م.

الجاحظ، عمرو بن­بحر، الحیوان، تحقیق: عبدالسلام محمد هارون، القاهرة، 1945م.

الجبوری، یحیی، الشعر الجاهلی خصائصه و فنونه، بغداد، مطبعة وزارة التربیة، 1972م.

الجرجانی، عبدالقاهر، دلائل­الاعجاز، شرح محمد التونجی، بیروت، دارالکتاب­، 1999م.

الدایه، فایز، جمالیات­ الأسلوب­، الصورة الفنیةفیالأدب العربی، بیروت، دار الفکر المعاصر، الطبعة الثالثة، ١٩٩٠م.

درو، إلیزابیت، الشعر کیف نفهمه و نتذوقه، ترجمة محمد ابراهیم الشوش، بیروت، منشورات مکتبة منیمنة، 1961م.

الدقاق، عمر، ملامح ­الشعر الأندلسی، دمشق، منشورات جامعة حلب، الطبعة ­الثالثة، 1978م.

دهان، أحمد علی، الصورة البلاغیة عند عبدالقاهر الجرجانی، دمشق، منشورات وزارة الثقافة، 2001م.

الرباعی، عبدالقاهر، الصورة الفنیة فی شعر أبی تمام، إربد، جامعة الیرموک، 1974م.

زارع­خفری، زهراء، صادق عسکری و محترم عسکری، «لونیات ابن الخفاجة الأندلسی»، مجلة دراسات فی اللغة العربیة و آدابها، فصلیة محکمة، العدد9، ربیع 1391ش.

شفیعی­کدکنی،محمدرضا، صور خیال در شعر فارسی، تهران، انتشارات آگاه، 1385ش.

عباس، احسان، فن الشعر، بیروت، دارالثقافة، الطبعة الثالثة، بی­تا.

العسکری، أبوهلال، الصناعتین، تحقیق: علی محمد البجاوی و محمد ابوالفضل ابراهیم، مصر، 1371ق.

العصفور، جابر، الصورةفی التراث النقدی عند العرب، القاهرة، دارالمعارف، 1980م.

فتوحی، محمود، بلاغت تصویر، تهران، سخن، چاپ اول، 1386ش.

قائمی، مرتضی و مجید صمدی، «تصویرپردازی­های زنده در خطبه­های نهج البلاغه»، مجلة انجمن زبان و ادبیات عربی، علمی ­پژوهشی، شماره1، بهار1390ش.

قدامة­بن جعفر، أبوالفرج، نقد الشعر، تحقیق عبدالمنعم الخفاجی، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی تا.

مکلیش، ارشیبالد، الشعر و التجربة، ترجمه الجیوسی، بیروت، توفیق الصائغ، 1963م.