گذری بر نقاب‌های أدونیس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد در رشته زبان و ادبیات فارسی

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی تهران

3 دانشجوی دکتری در رشته زبان و ادبیات فارسی

چکیده

بازگشت به میراث انسانی از مقوله‌های مهم ادبیات معاصر جهان به شمار می‌آید. در این زمینه، نظریة معادل عینیِ تی.اس.الیوت، میان شاعران معاصر جهان، به ویژه شاعران عرب، با استقبال بسیار زیادی روبرو شد. این نظریه با عنوان نقاب به حوزة نقد و شعر عربی راه یافت. نقاب یکی از روش‌های نوین نمادپردازی است که در آن علاوه بر انتقال اندیشه، احساس و تجربة شعریِ شاعر نیز به مخاطب منتقل می‌شود. در نقاب، به دلیل آمیختگی و اتحاد میان صدای شاعر با صدای نقاب، در ذهن مخاطب کشمکشی بر اثر عدم شناسایی صدای شاعر از صدای نقاب به وجود می‌آید. این فرآیند ذهنی منجر به سهیم شدن مخاطب در خلق اثر ادبی می‌شود. در این پژوهش پس از معرفی نقاب به مثابة شگردی از شگردهای بلاغی، به بررسی توصیفی نقاب‌های «اورفئوس، اولیس، حضرت نوح (ع) و مهیار دمشقی» در سروده‌های أدونیس(علی احمد سعید) پرداخته شده است. أدونیس این نقاب‌ها را به ترتیب از اسطوره‌های یونانی، فرهنگ اسلامی و فرهنگ ایرانی اخذ کرده است. هر کدام از این نقاب‌ها بویژه نقاب مهیار دمشقی، بیانگر تجربة خاصی در زندگی أدونیس‌‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که یکی از شیوه‌های تعامل أدونیس با سنت و میراث انسانی، روی آوردن به شگرد بلاغی نقاب است.

کلیدواژه‌ها


أبو فخر، صقر، حوار مع أدونیس: الطفولة، الشعر، الـمنفی، بیروت، الـمؤسسة العربیة للدراسات و النشر، 2000م.

أدونیس(علی احمد سعید)، ترانه‌های مهیار دمشقی، ترجمۀ کاظم برگ‌نیسی، تهران، نشر کارنامه، 1377م.

ــــــــــــــ ، تصوف و سوررئالیسم، ترجمة حبیب الله عباسی، تهران، سخن، 1385ش.

ــــــــــــــ ، مقدمة للشعر العربی، بیروت، دارالعودة، چاپ چهارم، 1971م.

ــــــــــــــ ، زمن الشعر، بیروت، دارالفکر، چاپ پنجم، 1986م.

ــــــــــــــ ، الأعمال الشعریة الکاملة، ج 1 و 2، بیروت، دارالمدی، 1996م.

اسمیت، ژوئل، فرهنگ اساطیر یونان و روم، ترجمة شهلا برادران خسروشاهی، تهران، فرهنگ معاصر و روزبهان، 1383م.

البیاتی، عبدالوهاب، تـجربتی الشعریة، بیروت، دارالعودة، 1972م.

الـخزعلی، محمد، «الـحداثه: فکرة فی شعر أدونیس»، مـجله عالم الفکر، مـجلد 19، ش 3، کویت، وزاره الإعلام، 1988م.

دیکسون کندی، مایک، دانشنامۀ اساطیر یونان و روم، ترجمة رقیه بهزادی، تهران، طهوری، 1385ش.

رضایی، عربعلی، واژگان توصیفی ادبیات، تهران، فرهنگ معاصر، 1382ش.

شفیعی کدکنی، محمدرضا، شعر معاصر عرب، تهران، سخن، چاپ دوم، 1387ش.

الضاوی، احمد عرفات، کارکرد سنت در شعر معاصر، ترجمة سید حسین سیدی، مشهد، دانشگاه فردوسی، 1384.

عباس، إحسان، إتـجاهات الشعر العربی الـمعاصر، کویت، عالم المعرفه، 1978م.

عباسی، حبیب الله، «کارکرد نقاب در شعر همراه با تحلیل دو نقاب در شعر م.سرشک»، مجلة دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد. ش 152، مشهد، دانشگاه فردوسی، 1385.

عصفور، جابر، «أقنعة الشعر الـمعاصر»، مـجله فصول، ش4، قاهره، الهیئة الـمصریة العامة للکتاب، 1984.

کندی، مـحمد علی، الرمز والقناع فی الشعر العربی الـحدیث (السیاب ونازک والبیاتی)، بیروت، دارالکتاب الـجدید الـمتحده، 2003.

متی، فائق، الیوت، القاهرة، دارالـمعارف، چاپ دوم، 1991.