دلالت های تکرار در شعر بدوی الجبل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عربی دانشگاه تهران

چکیده

تکرار در شعر از ارکان اصلی موسیقی درونی و در زیباشناسی شعر از مسایل اساسی است. تکرار در شعر، نوعی تاکید و پافشاری بر پاره­ای از عبارات شعری است که شاعر بیش از سایر عبارات بدان توجه دارد و از این جهت در بردارنده دلالت­های موسیقایی و معنایی و عاطفی و احساسی ویژه­ای است. در این مقاله با استفاده از روش تحلیلی ـ توصیفی به بررسی دلالت­های تکرار به­عنوان یکی از انواع موسیقی درونی در شعر بدوی الجبل شاعر معاصر سوری خواهیم پرداخت. در بررسی اسلوب تکرار در شعر بدوی الجبل مشخص گردید که سطوح مختلف تکرار در شعر او، ارتباط تنگاتنگی با دلالت­های شعری­اش دارد و شاعر در راستای ایجاد توازن و تناسب میان کارکردهای لفظی و معنایی از موسیقی تکرار در سطوح مختلف بهره گرفته است و این تکرار ارتباطی ناگسستنی با معنا و فضای کلی شعر داشته و منبع برانگیختن عواطف و احساسات مخاطبان است. بدوی الجبل با استفاده از تکرار حروف و کلمات و عبارات علاوه بر آفرینش موسیقایی از احساسات انباشته شده در وجدان خویش پرده برمی­دارد و ریتم موسیقایی سخن را در راستای آن به خدمت می­گیرد و بدین‌ترتیب با دلالت­های موسیقایی و معنایی و عاطفی تکرار در جان و دل مخاطب تاثیر می­گذارد.

کلیدواژه‌ها


ابن سینا، ابوعلی، مخارج الحروف، تصحیح و ترجمة پرویز خانلری، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1348.

انیس، ابراهیم، موسیقی الشعر، القاهرة، مکتبة الانجلو المصریة، الطبعة الخامسة، 1978.

انیس، ابراهیم، الاصوات اللغویة، القاهرة، مکتبة نهضة مصر، د.ت.

بدوی الجبل، دیوان، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، الطبعة الثانیة، 2000.

بشر، کمال، علم الاصوات، القاهرة، دارغریب، 1994.

الجیوسی، سلمی الخضراء، الاتجاهات و الحرکات فی الشعر العربی الحدیث، ترجمة عبدالواحد لؤلؤة، بیروت، مرکز دراسات الوحدة العربیة، الطبعة الرابعة، 2007.

الحاوی، ایلیا، بدوی الجبل شاعر الاناشید و المراثی، بیروت، دارالکتاب اللبنانی، 1981.

الخیّر، هانی، یحدّثونک عن أنفسهم، دمشق، منشورات وزارة الأعلام، 2000.

دهقان­ضاد، رسول، «بررسی ساختار موسیقایی اشعار حافظ ابراهیم»، ادب عربی، سال 4، ش 4، 21ـ 46، 1391.

الدهان، سامی، الشعراء الاعلام فی سوریا، بیروت، دارالانوار، الطبعة الثانیة، 1968.

زاید، علی عشری،  عن بناء القصیدة العربیة الحدیثة، القاهرة، مکتبة الآداب، الطبعة الخامسة، 2008.

شرتح، عصام، ظواهر اسلوبیة فی شعر بدوی الجبل، دمشق، منشورات اتحاد الکتاب العرب، 2005.

شفیعی‌کدکنی، محمدرضا، موسیقی شعر، تهران، آگاه، چاپ پنجم، 1376.

شمیسا، سیروس، نگاهی تازه به بدیع، تهران، فردوس، چاپ پنجم، 1372.

ضیف، شوقی، فی النقد الادبی، القاهرة، دارالمعارف، الطبعة السابعة، 1988.

عباس، حسن، خصائص الحروف العربیة و معانیها، دمشق، اتحاد الکتاب العرب، 1998.

عبدالحمید، سعار، تیسیر الرحمن فی تجوید القرآن، القاهرة، دارالتقوی، 2009.

عبدالرحمن، ممدوح، المؤثرات الایقاعیة فی لغة الشعر، اسکندریة، دارالمعرفة الجامعیة، 1994.

الغرفی، حسن، حرکیة الایقاع فی الشعر العربی المعاصر، المغرب، افریقیا الشرق، 2001.

فروجی، رابح، التجربة الشعریة فی شعر بدوی الجبل، الدکتوراه، احمد عزوی، جامعة سطیف، الجزائر، سنة جامعیة 2011­­-2012.

فضل، صلاح، علم الاسلوب؛ مبادئة و اجراءاته، القاهرة، الهییة المصریة العامة للکتاب، الطبعة الثانیة، 1985.

قدوری الحمد، غانم، الدراسات الصوتیة عند علماء التجوید، عمان، دار عمار، 2007.

القط، عبدالقادر، الاتجاه الوجدانی فی الشعر العربی المعاصر، اسیوط، مکتبة الشباب، 1988.

الکیالی، سامی، الادب العربی المعاصر فی سوریا، مصر، مکتبة الدراسات الادبیة، دارالمعارف، د.ت.

الملائکه، نازک، قضایا الشعر المعاصر، بیروت، دارالعلم للملایین، 1983.