پژوهشی دربارة آثار و نسخ خطی ابوالفضل میکالی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بیرجند

چکیده

آل­میکال، از برجسته­ترین خاندان­های ایرانی هستند که نیاکان آنها پادشاهی سُغد و سمرقندِ پیش از اسلام را عهده­دار بودند و بعدها با پیوستن به خلافت عباسی، گرایش شدیدی به زبان و ادب عربی پیدا کردند. امیر ابوالفضل میکالی (فوت 436ق) ادیبی برجسته بود که آوازه­اش تا دور دست­ترین مناطق غرب اسلامی پیچید و دیوان شعر و رسائل وی که انباشته از صنعت تجنیس و سجع بود، مورد مطالعه، استناد و تحسین قرار گرفت. با توجه به وجود ابهاماتی دربارة شخصیت و به ویژه آثار او، نگارندگان در این جُستار، کوشیده­اند با تحقیقی تاریخی شخصیت علمی و ادبی او را تبیین کنند و پژوهشی نوین در آثار وی، به خصوص آثار نویافته به دست دهند. معرفی چندین کتاب جدید که دست­نوشته هستند و از دید پژوهشگران پنهان بوده­اند و نیز بیان مختصرگونه­ای از محتوای آنها و نیز تبیین ابهامات موجود در آثار میکالی، از نتایج این تحقیق به شمار می­رود.

کلیدواژه‌ها


ابن خلکان، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار صادر، 1994.

ابن رشیق القیروانی، العمدة، تحقیق محمدمحیی­الدین عبدالحمید، بیروت، دارالجیل، الطبعة الخامسة، 1401.

ابن شاکر الکتبیی، فوات الوفیات، تصحیح احسان عباس، بیروت، دار صادر، 1974.

الباخرزی، أبوالحسن علی، دُمیة القصر، بیروت، دارالجیل، 1414.

بروکلمن، کارل، تاریخ الادب العربی، ترجمة عبدالحلیم النجّار، قاهرة، دارالمعارف، د.ت.

البغدادی، إسماعیل بن محمّدأَمین بن میر سلیم البابانی البغدادی، هدیة العارفین، استانبول، وکالة المعارف الجلیلة فِی مطبعة البهیة، 1951.

بیهقی، ابوالحسن علی، تاریخ بیهق، تحقیق احمد بهمنیار و مقدمه علامه قزوینی، تهران، فروغی، 1361.  

                              ، تاریخ بیهق (تعریب)، ترجمة یوسف الهادی، دمشق، دار اقرأ، 1425.

بیهقی، ابوالفضل، تاریخ بیهقی، تصحیح فیاض، یاحقی، دانشگاه مشهد، چاپ چهارم، 1383.

الثعالبی، ابومنصور عبدالملک، التوفیق للتلفیق، هلال ناجی، بیروت، عالم الکتاب، 1966.

                              ، ثمار القلوب فی المضاف و المنسوب، القاهرة، دارالمعارف، د.ت.

                              ، سحر البلاغة وسر البراعة، تحقیق عبد السلام الحوفی، بیروت، دار الکتب العلمیة، د.ت.

                             ، یتیمة­الدهر، المحقق مفید محمد ­قمحیة، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1403.

                              ، اقتباس از قرآن کریم، تحقیق حسین صابری و علی­اصغر شمیم، تهران، علمی و فرهنگی، 1386ش.

                              ، الأنیس فی غُرر التجنیس، تحقیق هلال ناجی، المجمع العلمی العراقی، العدد 39، 1402.

                             ، فقه اللغة و سر العربیة، عبدالرازق المهدی، بیروت، إحیاء التراث العربی، 1422.

حاجی خلیفه، کشف الظنون، بغداد، مکتبة المثنى و بیروت، دارالکتب العلمیة،1941.

حسینی، محمد باقر، فیروزه­های سخن، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی، 1386.

                               ، «جایگاه میکالیان نیشابور در ادب عربی»، تخصصی زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد، دوره 36، ش 3، 177-192، 1382.             

الحُصری، ابوإسحاق، زهر الآداب و ثمر الألباب، بیروت، دارالجیل، د.ت.

خزانة التراث، فهرس المخطوطات، السعودیة، مرکز الملک فیصل للبحوث والدراسات الإسلامیة بالتراث، د.ت.

الرقیحی، عبدالرزاق و آخرون، فهرست مخطوطات مکتبة الجامع الکبیر صنعاءالیمن، وزارة الأوقاف و الإرشاد، الجزء الرابع، د.ت.

الزَبیدی، مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، المحقق مجموعة من المحققین، بیروت، دارالهدایة، د.ت.

الزرکلی الدمشقی، خیرالدین ­بن ­محمود، الاعلام،بیروت، دارالعلم للملایین، الطبعة الخامسة عشر،2002.

زلهایم، رودلف، الأمثال العربیة القدیمة مع اعتناء خاص بکتاب الأمثال لأبی عبید، ترجمة رمضان عبدالتواب، بیروت، دارالأمانة و مؤسسة الرسالة، 1971.

سزگین، فؤاد، تاریخ التراث العربی، ترجمة محمود فهمة حجازی، السعودیة، وزارة التعلیم العالی، جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة، 1411.

السمعانی المروزی، أبوسعد، الأنساب، المحقق عبدالرحمن بن یحیى المعلمی الیمانی وغیره، حیدرآباد، مجلس دائرة المعارف العثمانیة، 1962.

الصفدی، صلاح­الدین، الوافی بالوفیات، المحقق أحمد الأرناؤوط و ترکی مصطفى، بیروت، دار إحیاء التراث، 1420.

کحّالة، عمررضا، معجم المؤلفین، بیروت، مکتبة المثنى  و دار إحیاء التراث العربی، د.ت.

المطوعی، ابوحفص عمر بن علی، دَرج الغُرر و دُرج الدُرر، تحقیق جلیل العطیة، بیروت، عالم الکتاب، 1406.

میرخوند، محمد بن خاوندشاه، تاریخ روضة الصفا، تصحیح جمشید کیان­فر، تهران، اساطیر، 1380ش.

المیکالی، ابوالفضل،المنتخل، تحقیق وهیب الجبوری، بیروت، دارالغرب الإسلامی، 2000.

                      ، دیوان، جمع و تحقیق جلیل ابراهیم العطیه، بیروت، عالم الکتاب، 1405.

نفیسی، سعید، در پیرامون تاریخ بیهقی، شامل آثار گمشده ابوالفضل بیهقی و تاریخ غزنویان، کتابفروشی فروغی، تهران 1342ش.

یاقوت الحموی، شهاب­الدین، معجم الأدباء، إحسان عباس، دارالغرب الإسلامی، بیروت، 1414.

 

Moberg, Carl Axel, Die Gedichte von Obeidallah b. Ahmed al-Mikali, Druck Von W. Drugulin in Leipzig, 1908.