بررسی و نقد آراء دستورنویسان دربارة عناصر ساختمانی جملة شرطی در زبان عربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز

چکیده

جملۀ شرط به جمله­ای گفته می­شود که ادات شرط در صدر آن قرار بگیرد و وقوع آن مشروط باشد.ساختار نحوی شرط در زبان عربی بر پایة دیدگاه­های مختلف تحلیل شده­ است، ولی دستورنویسان دربارۀ برخی عناصر آن اتفاق نظر ندارند و ماهیّت این ساختار ازنظر زبان­شناسی چندان روشن نیست و دربارۀ هسته و وابستۀ این اسلوب نیز تحقیق اساسی صورت نگرفته ­است. این پژوهش دیدگاه­های دستورنویسان را دربارة عناصر ساختمانی جملۀ شرطی بررسی و آن را با روش توصیفی- تحلیلی نقد و ارزیابی کرده است. در مقالۀ حاضر ساختار شرط، تحلیل و رابطۀ جمله­ها (جملة هسته و وابسته) مشخص شده است و سپس نقش نحوی، حالت نما و وجه شرطی فعل تبیین و تفاوت آنهایی که اغلب دستورنویسان یکسان انگاشته­اند، بیان می­گردد. همچنین مکرر بودن نقش برخی ساخت­های پیشتاز (ادات شرط+ جمله پیوندی) در این اسلوب اثبات شده است و به عنوان گروه اسمی یا قیدی در نظر
گرفته شده­اند و سپس نقش دو سویة برخی ادات شرط در جمله­های هسته و وابسته اثبات می­شود. 

کلیدواژه‌ها


ابن هشام، ابومحمد عبدالله، مغنی الادیب عن کتاب الاعاریب، تحقیق محمدمحیی­الدین عبدالحمید، بیروت، المکتب العصریة،1411.

افراشی، آزیتا، ساخت زبان فارسی، تهران، سمت، 1391. 

بوخدود، بهاء­الدین علی، المدخل النحوی، بیروت، الموسسة الجامعیة للدراسات و النشر و التوزیع، 1408. 

جیگاره، مینا و زهرا فرید، «آموزش تشخیص انواع جملات شرطیه، فای جزای شرط و معانی آنها»، نوآوری­های آموزشی، سال سیزدهم، ش 49 ، بهار 1393، صص 125- 135. 

حسن، عباس، النحو الوافی، القاهرة، دایرةالمعارف، د.ت.   

دبیرمقدم، محمد، «پیرامون «را» در زبان فارسی»، زبان­شناسی، سال هفت، ش 1، 1369، صص2-26.

الراجحی، عبده، التطبیق النحوی، الاسکندریة، دارالمعرفة الجامعیة،1420.

رسول­نیا، امیرحسین و مریم آقاجانی، «طبقه­بندی جمله­های شرط زبان عربی در بازتابی از آیات قرآن کریم»، لسان مبین، سال چهارم، دورۀ جدید، ش 12، صص 88-106، 1392.

السامرائی، فاضل صالح، الجملة العربیة تالیفها و اقسامها، اردن، عمان، دارالفکر، 1427.   

السیوطی، جلال­الدین، الاشباه و النظائر فی النحو، تحقیق غازی مختار، مطبوعات مجمع اللغة العربیة بدمشق، د.ت.

الشمسان، ابواوس ابراهیم، الجملة الشرطیة عند النحاة العرب، قاهرة، مطابع الدجوی، 1401.

غلامعلی­زاده، خسرو، ساخت زبان فارسی، تهران، احیاء الکتاب، 1374.

قباوه، فخرالدین، اعراب الجمل و اشباه الجمل، حلب، دارالقلم العربی، 1409. 

کمال­الدین، حازم علی، دراسة فی قواعد النحو العربی فی ضوء علم اللغة الحدیث، القاهرة، مکتبة الآداب، د.ت.    

عمر، احمدمختار و غیرها، النحو الاساسی، الکویت دارالسلاسل، 1414.   

ناتل خانلری، پرویز، دستور زبان فارسی، تهران، توس، چاپ سیزدهم، 1372. 

نجفی، ابوالحسن، مبانی زبان­شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، تهران، نیلوفر، چاپ سوم، 1373. 

یاقوت، محمودسلیمان، النحو التعلیمی و التطبیق فی القرآن الکریم، الکویت، مکتبة المنار الاسلامیة، 1417.