چگونگی ترجمه‏ پذیری عنصر فرهنگی "نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم" در ترجمه‏‏ های عربی به فارسی با تکیه بر چارچوب نظری نیومارک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی

چکیده

نیومارک، یکی از نظریه‏پردازان شاخص معاصر، در زمینة مطالعات ترجمه، عناصر فرهنگی را به پنج دسته تقسیم می‏کند و با پیشنهاد هفده روش در ترجمة این عناصر، سعی کرده است تا راهکارهای مناسب‏تری پیش روی مترجمان قرار دهد. در این زمینه، نویسندگان این پژوهش بر آن شدند تا نقش عنصر فرهنگی «نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم»را در ترجمه با تکیه بر چارچوب نظری نیومارک، شاخص‏تر کنند. نتایج به‏دست آمده در ترجمه‏های یوسف عزیزی، محمدعلی عسگری، احسان موسوی و موسی اسوار از داستان‏های عائد الی حیفا، رجالٌ فی الشمس و الکعک علی الرصیف غسان کنفانی نشان می‏دهد که علی‏رغم اینکه عنصر فرهنگی «نهادها، آداب و رسوم، جریانات و مفاهیم» با اصطلاحات و تعابیر سیاسی، مذهبی، تاریخی و هنریِ زیادی مواجه است، این مترجمان توانسته‏اند به‏خوبی با استفاده از روش «معادل فرهنگی» از عهدة ترجمه آن برآیند. با این ‏حال، استفادة کمتر آنان از روش‏های مهمی چون روش «تلفیقی» و «یادداشت‏ها، اضافات و توضیحات» باعث ضعف و ابهام در ترجمة آنان شده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

آذرنوش، آذرتاش، فرهنگ معاصر عربی- فارسی براساس فرهنگ عربی- انگلیسی هانس‏ور، تهران، نشر نی، چاپ پانزدهم، 1392.

پالامبو، گیزپه، اصطلاحات کلیدی در مطالعات ترجمه، ترجمة فرزانه فرحزاد و عبداله کریم‏زاده، تهران، قطره، 1391.

تمام، عبدالکریم قطاف، «إشکالیة نقل الخصوصیات الثقافیة»، رسالة ماجستیر فی الترجمة، الجزایر، جامعة منتوری، 2005.

الحداد، سلمی، «لماذا یعزف المترجمون عن ترجمة الشعر»، مجلة جامعة دمشق، العدد 3 و 4، 2006.

حیدری، احمد و کبری روشنفکر، «إشکالیات نقل الخصوصیات الثقافیة فی روایات نجیب محفوظ المترجمة إلی الفارسیة فی ضوء نظریة نیومارک؛ (زقاق المدق، اللّص و الکلاب، الشّحاذ نموذجاً)»، رسالة ماجستیر فی اللغة العربیة وآدابها، جامعة تربیت مدرس، 1393.

روشن، بلقیس و روح­الله افراه، «ترجمه پذیری عناصر فرهنگی در اشعار سهراب سپهری و فروغ با تکیه بر چارچوب نظری نیومارک»، مطالعات نظری ترجمه، ش 3، صص 39-51، 1391.

ریویر، کلود، درآمدی بر انسان‏شناسی، تجمة ناصر فکوهی، تهران، نشر نی، چاپ ششم، 1385.

فرحزاد، فرزانه، «سیر تحول مطالعات ترجمه در پنجاه سال اخیر»، مجموعه مقالات 2 هم‏اندیشی ترجمه­شناسی، تهران، یلدا قلم، صص 9-24، 1383.

کنفانی، غسان، بازگشت به حیفا و پنج داستان کوتاه، ترجمة یوسف عزیزی بنی طرف، تهران، چکامه، 1370.

                                  ، به حیفا بازمی‏گردم، ترجمة محمدعلی عسگری، تهران، آب، 1380.

                                  ، تا هر وقت که برگردیم، ترجمة موسی اسوار، تهران، آگاه، 1369.

                                  ، مردانی در آفتاب، ترجمة احسان موسوی خلخالی، تهران، نیلوفر، 1393.

معروف، یحیی، فن ترجمه (اصول نظری و عملی ترجمه از عربی به فارسی و فارسی به عربی)، تهران، سمت، چاپ پنجم، 1384.

ناظمیان، رضا، فن ترجمه (عربی-فارسی)، تهران، دانشگاه پیام نور، 1388.

نصیری، حافظ، روش ارزیابی و سنجش کیفی متون ترجمه­شده از عربی به فارسی، تهران، سمت، 1390.

نیومارک، پیتر، الجامع فی الترجمة، ترجمة حسن غزالة، بیروت، دار مکتبة الهلال، 2006.

                                  ، دورة آموزش فنون ترجمه، ترجمة منصور فهیم و سعید سبزیان، تهران، رهنما، چاپ سوم، 1372.

Newmark, peter, A Textbook of Translation, first published, Prentice Hall, Newyork, 1988.

Slovakova, Vera, Historical Terminology in Translation of Non-Fiction, Department of English and American Studies, English Language and Literature, B.A. Major Thesis, 2007.