تحلیل مقایسه‌ای ساختار و قواعد هجا (سیلاب) در عربی و فارسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی

چکیده

هجا به عنوان یک واحد آواشناختی زبان، تعاریف متعددی دارد ولی در تعریفی ساده هجا یا سیلاب واحدی متشکل از چند واج است که در یک عمل بازدم تولید گردد. گرچه زبان‌ها به لحاظ هجایی ساختار و وقواعد متفاوتی دارند اما دو زبان عربی و فارسی به علت پیشینه تداخل واژگانی که منجر به فراوانی بسامد برخی گونه­های هجایی در فارسی شده، نیازمند مقایسه و تحلیل است. این پژوهش به دنبال مقایسه­ای آواشناختی از ساختار هجا، تفاوت و تشابه آن و همچنین قواعد هجایی در دو زبان عربی و فارسی است. با چنین مقایسه­­ای می­توان دریافت علی‌رغم تشابه گونه­های هجایی، به علت وجود پدیده اعراب، دو گونه هجایی در عربی در مقایسه با فارسی، تفاوت عمده دارند و نظام هجایی آن دو نیز تشابه و تفاوت‌هایی دارد. این پژوهش تنها از منظر زبان‌شناسی مقابله­ای نیست، بلکه امید دارد نتیجه و دستاوردهای این مقایسه، در تفاوت‌های کاربردی هجا از جمله شناسایی و تعیین تحول آوایی واژگان دخیل و همچنین تحلیل تفاوت‌های اوزان، بحور و موسیقی شعر در دو زبان مؤثر افتد.

کلیدواژه‌ها


أنیس، إبراهیم، الأصوات اللغویة، القاهره، مکتبة نهضة مصر، د.ت.

باقری، مهری، مقدمات زبان‌شناسی، تهران، قطره، 1390.

ثمره، یدالله، آواشناسی زبان فارسی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1374.

حسان، تمام، اللغة العربیة معناها و مبناها، مغرب، دارالبیضاء، دارالثقافة، 1994.

                     ، مناهج البحث فی اللغة، القاهرة، مکتبة الأنجلو المصریة، 1989.

حسنین، صلاح، المدخل فی علم الأصوات المقارن، القاهرة، مکتبة الآداب، 2005.

حسنین، صلاح­الدین صالح، دراسات فی علم اللغة الوصفی و التاریخی و المقاون، الریاض، دارالعلوم، 1984.

حق­شناس، علی­محمد، آواشناسی (فونتیک)، تهران، آگاه،  1369.

داود، محمدمحمد داود، العربیة و علم اللغة الحدیث، القاهرة، دار غریب، 2001.

زمردیان، رضا، «آواشناسی زبان عربی»، جستارهای ادبی، ش 68، صص127-143، بهار 1364.

صادقی، وحید، «واج­شناسی همخوان­های چاکنایی»، پژوهش‌های زبان‌شناسی، ش 2، صص 49-62، بهار و تابستان 1389.

صفوی، کورش، درآمدی بر زبان‌شناسی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1360.

العافی، سلمان­حسن، التشکیل الصوتی فی اللغة العربیة (فونولوجیا العربیة)، ترجمة یاسر الملاح، جدة، النادی الأدبی الثقافی، 1983.

الغامدی، منصورمحمد، الصوتیات العربیة، الریاض، مکتبة التوبة، 2001.

قدور، أحمد محمد، مبادئ الللسانیات، دمشق، دارالفکر، 1999.

                     ،  أصالة علم الأصوات (عند الخلیل من خلال مقدمة کتاب العین)، دمشق، دارالفکر، 2003.

کردزعفرانلوکامبوزیا، عالیه، واج­شناسی؛ رویکردهای قاعده­بنیاد، تهران، سمت، 1391.

محمد، مناف­مهدی، علم الأصوات اللغویة، بیروت، عالم الکتاب، 1998.

مدرسی قوامی، گلناز، آواشناسی بررسی علمی گفتار، تهران، سمت، 1392.

ناتل خانلری، پرویز، وزن شعر فارسی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران،  1345.

النعیمی، حسام­سعید، «جهود القدماء فی دراسة المقطع الصوتی»، آفاق الثقافة و التراث، عدد 40، صص 65-83، 1423.

نورالدین، عصام. علم الأصوات اللغویة (الفونتیکا)، بیروت، دارالفکر اللبنانی، 1992.

وحیدیان کامیار، تقی، بررسی منشأ وزن شعر فارسی، تهران، آستان قدس رضوی، 1370.