واکاوی مؤلّفه‌های وحدت اسلامی در اشعار احمد محرم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه ایلام

چکیده

وحدت اسلامی از موضوعاتی است که از همان بدو ظهور اسلام مورد توجه پیامبر اعظم(ص) و امامان معصوم(ع) بوده و ایشان همواره تلاش داشته­اند تا از طریق نهادینه­سازی اصول اسلامی مسلمانان را از تفرقه بازداشته و تعالیم وحدت­جویانة فراموش­شده را دگرباره در عرصة تعاملات بشری متبلور سازند. در این راستا اکثر شاعران عرب نیز همّت بر آن گماشته­اند که مسلمانان را به وحدت اسلامی فراخوانده و رگه­هایی از حمیّت اسلامی را بر لوح اندیشة آنان نقش زنند. احمدمحرم از­جمله شاعرانی است که در جای‌جای دیوانش نمایه­هایِ دعوت به وحدت اسلامی به چشم می­خورد. هدف از پردازش شعر وی از منظر رخدادهای وحدت­جویانه، تبیین نحوة نگرش شاعر به مقولة وحدت و اتّحاد، و بیان تکیه­گاه­های محوریِ اندیشة او در طرح چنین مضامینی است. نتایج پژوهش نشان می­دهد مسائلی چون: نقد شرایط اسفناک سیاسی و اجتماعی حاکم بر بلاد عربی، ارائة الگوی کلانِ وحدتِ اسلامی و نه وحدت عربیِ صِرف؛ برجسته­سازیِ جلوه­های حماسی و شور عربیّت به­عنوان عاملی انگیزشی برای تثبیت مقولة­  وحدت؛ استناد به آموزه­های قرآن کریم به­عنوان پشتوانه­ای سِتُرگ برای عینیّت­بخشی به مضامین وحدت­گرایانه مطمحِ نظر شاعر بوده است. نگارنده در این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی (کتابخانه­ای) به تبیین تکیه­گاه­های شعری احمدمحرم در حوزة مضامین وحدت­گرایانه می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، الطبعة الثالثة، بیروت، دارالفکر، 1414.

اصفهانی، راغب، المفردات فی غریب القرآن، ترجمه حسین بن أحمد کیلانی، طهران، البوذرجمهری، 1373.

أبوشادی، أحمد زکی، قضایا الشعر المعاصر، القاهرة، الشرکة العربیة للطباعة و النشر، 1959.

بخاری، أبوعبدالله محمد بن إسماعیل، صحیح بخاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1412.

الجیزاوی، سعدالدین، العامل الدینی فی الشعر المصری الحدیث، القاهرة، المجلس الأعلی لرعایة الفنون، 1964.

 الخفاجی، محمد عبدالمنعم، دراسات فی الأدب العربی الحدیث و مدارسه، بیروت، دارالجیل، 1992.

حکمتی، صبا، «بررسی مضامین سیاسی در شعر احمدمحرم»، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، استاد راهنما عبدالاحد غیبی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، 1392.

 دهخدا، علی اکبر، لغت­نامه، چاپ بیستم، دانشگاه تهران، 1377.

 الدسوقی، عمر، فی الأدب الحدیث، القاهرة، دارالفکر، 2003.

 الزیات، أحمد حسن، تاریخ العربی للمدارس الثانویة و العلیا، الطبعة التاسعة، بیروت، دارالمعرفة، 2005.

صادقی اردستانی، احمد، وحدت مسلمین، قم، دفتر کنگرة جهانی ائمة جمعه و جماعت، بی­تا.

صبحی،­ صالح، نهج­البلاغه، چاپ سوم، قم، دارالهجرة، 1407.

صدقی، حامد و احمدرضا صاعدی، «الوطنیّة الصادقة فی شعر احمدمحرم»، اللغة العربیة و آدابها، السنة

   الخامسة، العدد 9، صص 72- 57، خریف و شتاء 1430 و 1431.

ضیف، شوقی، الأدب العربی المعاصر فی مصر، القاهرة، دارالمعارف، 1957.

عبده، الشیخ محمّد، شرح نهج البلاغة، الجزء الأوّل، بیروت، مؤسسة الأعلمی، 2003.

عزتی، مصطفی، «شرح وتحلیل ادبی ومضامین تاریخی دیوان احمدمحرم از غزوة بدر الکبری تا پایان شهدای بدر»، پایان­نامة کارشناسی­ارشد، استاد راهنما یدالله رفیعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1390.

المتقی الهندی، علاءالدین، کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1980.

الفار، مصطفی، الشاعر احمدمحرم دراسة فی حیاته و شعره، عمان، منشورات أمانة عمّان الکبرى، 2007.

فتحی الظاهر، عبدالله، «الشعر الإسلامی فی أشعار احمد محرم»، کلیة العلوم الاسلامیة، العدد السابع، صص 130- 112، 1433- 2012.

قاسمی، لیلا و محمد مظاهری، «وحدت اسلامی و نقش شعرای معاصر عرب در تحکیم آن»، نقد ادب معاصر عربی، دورة 3، ش 4، صص 95-123، تابستان 1392.

کحالة، عمر رضا، معجم المؤلفین، دمشق، مطبعة الترقی، 1957.

محرم، أحمد، الدیوان، مصر، دارالکتب الإسلامیة، 1963.

مصطفی، ابراهیم، المعجم الوسیط، تهران، مرتضوی، بی­تا.

مطهری، مرتضی، مجموعة آثار، تهران، صدرا، 1389.

معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر، 1371.

موسوی خمینی، روح­الله، صحیفة نور، تهران، مؤسسة نشر آثار امام خمینی(ره)، 1359.