بررسی عناصر تشکیل‌دهندة داستان عیناک قدری غادة السمّان (بر اساس نظریة گفتمان روایی ژرار ژنت)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه رازی

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه رازی

چکیده

تحلیل گفتمان روایی با یک رویکرد کل‌گرایانه یکی از شاخه‌های تحلیل گفتمان است. این مقاله سعی دارد محتوای داستان عیناک قدری غادة السمان را در قالب یک پژوهش ساختار محور و با تأکید بر مهمترین مباحث گفتمان روایی مورد اشارة ژرار ژنت نظریه‌پرداز ساختارگرای فرانسوی مورد بررسی و مطالعه قرار دهد. هدف اصلی در این جستار، بررسی سه عنصر زمان، وجه و لحن به­عنوان تکنیک‌های روایتی و کارکرد آنها در به تصویر کشیدن سختی‌ها و مشکلات دنیای زنان در قالب یک داستان فمینیستی است تا علاوه بر کشف تکنیک‌های روایی آن، خواننده را با تفکر نویسنده در باب زنان و موضع‌گیری آنان در برابر محدودیت‌های زندگی شخصی و اجتماعی آشنا سازد. روش کار در این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی بوده و با تمرکز به کتاب ژنت سعی شده است تا به این پرسش پاسخ دهد که گفتمان روایی تا چه میزان توانسته است در انعکاس درگیری‌های ذهنی نویسنده در باب مشکلات زنان موفق عمل کند؟ زمان‌پریشی، ایجاد پرش‌ها و وقفه‌های داستانی، کانونی‌سازی دوگانه، پررنگ یا کم‌رنگ‌ساختن نقش راوی در مواضع مختلف داستان، حرکت زمانی برای رسیدن به نوعی همزمانی بین داستان و فعل روایت از مهمترین تکینیک‌های روایی است که در این داستان مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


اسکولز، رابرت، درآمدیبرساختارگراییدرادبیات، ترجمة فرزانه طاهری، تهران، نشر آگاه، 1383.

ایگلتون، تری ، پیش‌درآمدیبرنظریههایادبی، ترجمة عباس مخبر، تهران، چاپ سوم ، مرکز، 1368.

بارت، رولان و آخرون، طرائق تحلیل السرد الأدبی (دراسات)، ترجمة: مجموعة من الباحثین، المغرب، منشورات اتحاد کتاب المغربی، 1992.

برتنس، هانس، مبانینظریة ادبی، ترجمة محمد رضا ابوالقاسمی، تهران، نشر ماهی، 1384.

بهرام‌پور، شعبان‌علی، مقدمه تحلیل انتقادی گفتمان (نورمن فرکلاف)، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، 1379.

بنینی، زهره، بنیة الخطاب الروائی عند غادة السمان مقارنة بنویة، أستاذ المشرف الطیب بودربالة، جامعة العقید الحاج لخضر، 2008.

تولان، مایک، روایتشناسی،درآمدیزبانشناختی  انتقادی، مترجمان سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، تهران، سمت، 1386.

جینیت، جیرار، خطاب الحکایة بحث فی المنهج، ترجمة محمد معتصم وعمر حلّی وعبدالجلیل الأزدی، القاهرة، المجلس الأعلی للثقافة، الطبعة الثانیة، 1997.

جینیت، جیرار و آخرون، نظریة السرد من وجهة النظر إلی التبئیر، ترجمة ناجی مصطفی، منشورات الکوثر، 1989.

حیدر، محمد، «عیناک قدری»، الآداب، السنة العاشرة، العدد 6، صص 31-35، یونیه 1962.

سمان، غادة ، عیناک قدری، بیروت، منشورات غادة السمان، 2005.

عزَّام، محمد، تحلیل الخطاب الأدبی (على ضوء المناهج النقدیة الحداثیة)، دمشق، منشورات اتحاد الکتاب العرب، 2003.

فتوحی، محمود، سبک‌شناسی (نظریه‌ها، رویکردها، و روش‌ها)، تهران، سخن، چاپ دوم، 1390.

لوته، یاکو، مقدّمه­ایبرروایتدرادبیّاتوسینما، ترجمة امید نیک فرجام، تهران، مینوی خِرَد، 1388.

محمدی، اویس و زینب صادقی، «نقد فمینیستی داستان کوتاه مردی در کوچه  از کتاب  چشمانت سرنوشت من اند  از غادة السمان»، زبان و ادبیات عربی، ش 8، صص 85-114، بهار و تابستان 1392.

همفری، روبرت، تیارالوعیالروایةالحدیثة، ترجمة محمود الربیعی، دارالمعارف، القاهرة،  1975.

 

Shen, Dan (2005). “Defense and challenge: reflections on the relation

between story and discourse,  Vol. 10, No. 3 , pp. 222-243, Ohio State

University Press.