تحلیل جامعه‌شناختی «داغ ننگ» در داستان کوتاه من وراء الحجاب و الساقطة (رویکرد نمایشی اروینگ گافمن)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه رازی

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عرب دانشگاه رازی

چکیده

در این نوشتار بر پایة روش تحلیلی ـ توصیفی و با استفاده از نقد جامعه‌شناسی نمایشی به بررسی داستان­های کوتاه الساقطة و من وراءالحجاب نوشتۀ ذنون ایوب (از نوگرایان ادبیات داستانی معاصر عراق) بر اساس نظریات اروینگ گافمن (1922-1982) پژوهشگر کانادایی حوزة مطالعات جامعه­شناسی و انسان­شناسی) می­پردازیم تا چگونگی لکه­دارشدن هویت اجتماعی­ شخصیت­های داغ خورده در کنش متقابل با افراد سالم و توانمندی اجرایی آنان را بررسی کنیم. یافته­های پژوهش نشان می‌دهد که فاش شدن نابهنجاری داغ­خورده در داستان الساقطة سبب به حاشیه رفتن، عدم پذیرش، و افزایش شکاف بین وی و جامعه می‌شود که در پی آن شخص در موقعیت­های بحرانی قرار می­گیرد؛ اما شخص داغ خورده در من وراءالحجابمی­تواند با کنترل حریم پشت صحنه و پایبندی به نقش اجتماعی­اش، راز خود را از دیگران پنهان دارد، و اجازه ندهد، هویت اجتماعی­اش خدشه­دار ­شود. افزون بر این، دیگر یافته­های این جستار بیانگر این است که علت داغ در هر دو داستان، دلبستن به عشقی ممنوعه است؛ رابطه سهام با احسان بدون رعایت ضوابط عرفی و اجتماعی در من وراء الحجاب  و نیز ارتباط نامشروع زن روسپی با آدمهای هرزه در الساقطة، لذا برای تبیین این دو رویکرد، شیوۀ اجرای شخصیّت­های اصلی دو داستان، کنش­ها، هنجارشکنی­ها و چگونگی داغ خوردن و میزان توانمندی داغ خورده در برخورد با افراد مقبول جامعه، و واکنش اطرافیان آنها در قبال ننگ، براساس نظریة گافمن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


احمد، عبدالاله، الأدب القصصی فی العراق منذ الحرب العالمیة الثانیة، دمشق، اتحاد کتاب العرب، 2001.

ایمان، محمدتقی و مرادی، گلمراد، «روش­شناسی نظربه اجتماعی گافمن»، جامعه­شناسی زنان، سال دوم، ش 2، صص 59-78، 1390.

أیوب، ذنون، الآثار الکاملة لأدب ذی النون ایوب، الطبعة الرابعة، عراق، وزارة الاعلام، 1977.

بوردیو، بیار، الهیمنة الذکوریة، ترجمة سلمان قعفرانی، بیروت، المنظمة العربیة للترجمة، 2009.

جلائی­پور، حمیدرضا و جمال محمدی، نظریه­های متأخر جامعه­شناسی، چاپ دوم، تهران، نشر نی، 1388.

حسن امین، عبدالقاهر، «القصص فی الادب العراقی الحدیث»، اطروحة ماجستیر، الجامعة الامیرکیة، بیروت، الدائرة العربیة، 1955.

حسینی، مریم و مژده سالارکیا، «تحلیل رمان تبت بر اساس استعاره نمایشی گافمن»، متن­پژوهی ادبی، ش 53، صص 82-108، 1391.

 رابینگتن، ارل و مایکل واینبرگ، رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی، ترجمة رحمت‌الله صدیق سروستانی، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم، 1386.

رضایی دهنوی، صدیقه و دیگران، «بررسی پدیده استیگما (داغ اجتماعی) در مادران دارای فرزند با نشانگان داون در شهر اصفهان، رویکردی روانی- اجتماعی»، خانواده­پژوهی، سال دوم، ش 9، صص 401-416، 1388.

الرویلی، سعود بن محمد، «الوصم الاجتماعی و علاقته بالعود للجریمة»، اشراف عبدلله بن عبدالغنی غانم، اطروحة ماجستیر، جامعة نایم العربیة للعلوم الامنیة، 2008.

ریترز، جورج، نظریة جامعه­شناسی در دوران معاصر، ترجمة محسن ثلاثی، چاپ دوازدهم، تهران، علمی، 1386.

صانعی، پرویز، جامعه­شناسی ارزش­ها، تهران، گنج دانش، 1382.

سکوت، جون، علم الإجتماع المفاهیم الأساسیه، ترجمه محمد عثمان، بیروت، الشبکه العربیه للأبحاث و النشر، 2009.

غدنز، أنتونی، علم الإجتماع، ترجمة فایز الصیاغ، الطبعة الرابعة، بیروت، المنظمة العربیة للترجمة، مؤسسة ترجمان، 2005.

قاسم­زاده، سیدعلی، «جامعه­شناسی رفتار در رمان طناب­کشی»، نقد ادبی، ش 26، صص 147-169، 1393.

کوئن، بروس،  مبانی جامعه­شناسی، ترجمة غلام­عباس توسلی و رضا فاضل، تهران، سمت، 1372.

کابان، فیلیب و دورتیه، جان فرانسوا، علم الاجتماع؛ من نظریات الکبری إلی الشؤون الیومیة، ترجمة ایاس حسن، دمشق، دارالفرقد، 2010.

گافمن، اروینگ، داغ ننگ؛ چاره­اندیشی برای هویت ضایع شده، ترجمة مسعود کیانپور، تهران، نشر مرکز، 1386.

محمدظاهر علی الجمیلی، نوری،«فن القصة و الروایة فی الموصل مابین عامی 1368-1988»، اطروحة  الدکتورا، جامعة تکریت، 2003.