بررسی مؤلّفه های سبک ساز در شعر «تحوّلات العاشق» ادونیس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه لرستان

2 دانشیار گروه زبان وادبیات عربی دانشگاه لرستان

3 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه لرستان

چکیده

مجموعة شعری تحوّلات العاشق، اثر ادونیس شاعر نام­آشنا و معاصر عرب است. در این مقاله با تکیه بر روش استقرایی مبتنی بر توصیف و تحلیل، به تبیین مؤلفه­ها­ی سبکی تحوّلات العاشق در لایه­های مختلف ادبی و زبانی پرداخته شده است. در این پژوهش با بررسی کلّی این مؤلفه­ها در دو سطح ادبی و زبانیِ و با تکیه بر مشخّصه­های بارز سبک شعری شاعر به تحلیل سطح فکری پرداخته شده و سطح فکری به‌صورت جداگانه مورد بررسی قرار نگرفته است. با بررسی سطح ادبی می­توان استفادة فراوان از متون دینی و عرفانی(روابط بینامتنی) و به­نوعی گفتمان عرفانی را یکی از شاخصه­های اساسی شعر او برشمرد. هم­چنین در سطح زبانی (بسامد واژگانی و مؤلّفة تکرار)، از آن­جایی که بافت حاکم و مضمونِ کلّی شعر رنگ و بویی دینی و عرفانی دارد، سبک شعری ادونیس، انتزاعی، ذهن­گرا و ارزش­گذار است و استفاده از واژه­های ذهنی و نشان­دار، زبان این شعر را به زبان صوفیانه نزدیک کرده و در نتیجه باعث پیچیدگی و ابهام آن شده است. آرایة تکرار که یکی از مؤلفه­های شعر مدرن محسوب می­شود در این­ شعر به طرز هنرمندانه­ای به کار گرفته شده و علاوه بر آهنگین نمودن کلام، به واژه­ها بار عاطفی و معنایی خاصی بخشیده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابوسنة، محمدابراهیم، دراسات فی الشعر العربی، القاهرة، دارالمعارف، 1912.

أبودیب، کمال، اللغة مکوّن من مکوّنات الوعی الحداثی (لغة النص ورؤیاه)، مسقط، نزوی، 1994.

ادونیس، الصوفیة و السورئالیة، بیروت، دارالساقی، 1992.

                       ، الأعمال ­الشعریة، دمشق، دارالمدی للثقافة والنشر، 1996.

اصغری، جواد و مهران نجفی حاجیور، «نقد کهن الگویی رمان حین ترکنا الجسر»، ادب عربی، سال 4، ش 1، صص 231-248، بهار 1391.

جهاد، کاظم، ادونیس منتحلاً، دراسة فی الاستحواذ الادبی، القاهرة، مدبولی، 1993.

الجیدة، عبدالحمید، الإتجاهات الجدیدة فی الشعرالعربی­المعاصر، بیروت، نوفل، 1980.

حامد الصالح، حسین، تأویل واژگانی قرآن کریم، ترجمة ابوالفضل سجادی و محمود میرزایی الحسینی، اراک، دانشگاه اراک، 1390.

حرّی، ابوالفضل، بررسی سبک صالح حسینی، طرح پژوهشی، دانشگاه اراک، 39-59،  1389.

خلیلی جهان تیغ، مریم، سیبِ­جان، تهران، سخن، 1380.

الخیر، هانی، ادونیس شاعرالدهشة و کثافة الکلمة، دمشق، دار أرسلان، 2006.

رادفر، ابوالقاسم،  فرهنگ بلاغی ادبی، تهران، اطلاعات، 1368.

شمیسا، سیروس، کلیات سبک­شناسی، تهران، میترا، 1384.

الضّاوی، احمد، کارکرد سنّت در شعر معاصر عرب، ترجمة حسین سیدی، دانشگاه فردوسی، 1384.

عباس، احسان، اتجاهات الشعر العربی المعاصر، الکویت، علم المعرفة، 1978.

عبید، محمدصابر، شیفرة ادونیس الشعریة، بیروت، الدار العربیة للعلوم، 2009.

عرب، عباس، ادونیس در عرصة شعر و نقد معاصر عرب، دانشگاه ­مشهد، 1383.

علی­پور، مصطفی، ساختار زبانی شعر امروز، تهران، فردوس، 1378.

فتوحی، محمود، سبک­شناسی، نظریه­ها، رویکردها و روش­ها، تهران، سخن، 1391.

قاسم، عدنان حسین، الإبداع والمصادر الثقافیة عند ادونیس، مکتبة الأسد، دمشق، 1991.

القشیری، عبدالکریم بن هوازن، الرسالة القشیریة، القاهرة، دار الکتب الحدیثة، 1972.

کریمی، مریم، «مبانی سبک­شناسی»، کتاب ماه ادبیات، ش 47، صص 80-85 ، اسفند 1389.

المخزومی، مهدی، فی النحو العربی، بیروت، دار الرائد العربی، 1964.

مصطفی، فائق و علی، عبدالرضا، فی­ النقد الادبی ­الحدیث، موصل، دارالکتب للطباعة والنشر، 1989.

ملایری، یدالله، «نگاهی به شعر سپید سوریه»، ادبیات معاصر، ش 12، صص 10-13، 1387.

الملائکة، نازک، قضایا الشعرالمعاصر، بیروت، دارالعلم للملایین، 1983.

نِفّری، محمدبن­عبدالجبار، المواقف والمخاطبات‏، تحقیق آرثر یوحنا، 1985.

یحیاوی، راویة، شعر ادونیس، البنیة والدلالة، دمشق، اتحاد الکتاب العرب، 2008.

یوسف داود، أحمد، «التطور الشعری عند ادونیس»، المعرفة، العدد 207، صص 82-115، 1979.