بررسی مفهوم فناپذیری دنیا در شعر حضرت علی(ع) (براساس الگوی بدنمندی شناخت در نظریه ی معناشناسی شناختی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

معناشناسی شناختی به رابطة میان تجربه، شناخت تجسّم­یافته و معنا پرداخته و کارکرد تجربه­های دریافتی انسان از جهان خارج و محیط اطراف را در فرآیند معناسازی مورد بررسی قرار می­دهد. یکی از مبانی مهم در معناشناسی شناختی، الگوی بدن­مندی شناخت است که به موجب آن، تجربه­های دریافتی بدن انسان به شکل­گیری مفاهیمی شناختی در­ ذهن و جسمیّت­یافتگیِ معانیِ شکل گرفته در آن منجر می­شود. یکی از مفاهیم پربسامد در شعر حضرت علی(ع)، مفهوم فنای دنیوی است؛ بدین معنا که دنیا محل قرار نیست، بلکه محل گذر است. بر این اساس، امیرمؤمنان با کاربست طرح­واره­های تصویری ـ حرکتی و الگوهای دوگانة آن (خطی – چرخشی) رابطة متناظری میان مفهوم انتزاعی فنای دنیوی و طرح­واره­های یادشده برقرار کرده است. این مهم با طرح انگاره­های متعدد در قالب گزاره­هایی تشبیهی، استعاری و کنایی در بافت معنایی شعر ایشان، نمود یافته است. این پژوهش سعی دارد تا با کاربست الگوی بدن­مندی شناخت، نقش طرح­واره­های حرکتیِ به­کار رفته در شعر آن حضرت را در انتقال مفهوم فنای دنیوی بررسی نماید. حاصل این پژوهش این است که کاربست طرح­واره­های تصویری ـــــــــــ حرکتی در شعر امیرالمؤمنین از یک­سو به جسمیّت­یافتگی و عینیّت‌بخشی مفهوم انتزاعی فناپذیری انجامیده و از سوی دیگر به تثبیت آن در ذهن مخاطب کمک کرده است.

کلیدواژه‌ها


ابی طالب(ع)، علی، دیوان حضرت علی(ع)، تصحیح و تنقیح بر اساس روایت سالم شمس‌الدین، ترجمة راهب عارفی مینا آباد، تهران، عارفین، 1391.

الوندی، مهشید و طاهری، جواد، «رویکردی به مبحث معنای معنا»، فروغ وحدت، سال هفتم، ش27 صص28- 21، 1391.

باقری خلیلی، علی­اکبر و محرابی کالی، منیره، «طرح­وارة چرخشی در­غزلیات سعدی و حافظ شیرازی»، نقد ادبی، ش23، صص 148-125، 1392.

بدره‌ای، فریدون، «مقدمه ای برمعناشناسی»، ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، سال پانزدهم، ش 1 ، صص 69 – 47، 1377.

جرداق، جورج، امام علی(ع) صدای عدالت انسانی، ج 1، ترجمة سید­هادی خسرو شاهی، چاپ دهم، تهران، چاپخانه سوره، 1379.

خداپرست، علی­اکبر، «معناشناسی»، کیهان فرهنگی، ش 41، صص 15 – 12، 1366.

خسروی، سمیرا و همکاران، «بررسی طرح­واره‌های تصوری در معناشناسی شناختی واژگان قرآن»، پژوهش های ادبی قرآنی، سال دوم، ش 4، صص 112 – 94، 1393.

راسخ مهند، محمد، درآمدی بر زبانشناسی شناختی : نظریه ها و مفاهیم، تهران، سمت، 1390.

روشن بلقیس و اردبیلی، لیلا، مقدمه‌ای برمعناشناسی شناختی، تهران، علم، 1392.

سجادی، ابوالفضل و محبّی، سحر، «معناشناسی تاریخی و توصیفی واژة سبیل در قرآن کریم»، تفسیر علوم قرآن و حدیث، سال چهارم، ش 15 ، صص 102 – 83، 1391.

سجودی، فرزان و قنبری، زهرا، «بررسی معناشناختی استعاره زمان در داستان های کودک به زبان فارسی»، نقد ادبی، سال پنجم، ش 19، صص 156 – 135، 1391.

صفوی، کوروش، درآمدی بر معنی شناسی، چاپ چهارم، تهران، سوره مهر، 1390.

________ ، «بحثی درباره طرح های تصویری از دیدگاه معنی‌شناسی شناختی»، نامة فرهنگستان، ش 21 ، صص 85 – 65، 1382.

قائمی‌نیا، علیرضا، معناشناسی شناختی قرآن، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی، 1390.

گیررتس، دیرک، نظریه‌های معنی شناسی واژگانی، ترجمة کوروش صفوی، تهران، علمی، 1393.

مصلایی­پور، عباس و محمدی، مروّت، «معناشناسی زهد در نهج‌البلاغه بر اساس روش معناشناختی ایزوتسو»، مطالعات قرآن و حدیث، ش 8، صص127 – 97، 1390.

نورمحمدی و همکاران، «تحلیل مفهومی استعاره‌های نهج‌البلاغه با زبان­شناسی شناختی، انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، ش 22، صص 192155، 1391.

Evans, Vyvyn & Melain Green, Cognitive Linguistics : An Introduction Mahwah nj: Lawrence Erbium Associates.(In Canada And Usa) Edinburgh Edinburgh University Press, 2006.

Johnson, Mark, The Body In The Mind: The Bodily Basis Of Meaning, Imagination And Reason, Chicago: Chicago University Press, 1987.

Lee, David, Cognitive Linguistics, New YorK, Oxford University press, 2001.

Lujan, E.R, »Semantic Shang In Continum Companion to Hisyorical Linguistics«, PP 286 – 310, 2010.

Talmy, L, Toward A Cognitive Semantics (2Vols), Cambridge,  MA : Mit, 2000.

                                                   

 سایت

فتح­اللهی، منصور، (1391)، (زبانشناسی زایشی)،WWW.Linguist 1969.Blogfa.Com