بررسی تطبیقی سازمایۀ گفت‌وگو در داستان‌های ماهی سیاه کوچولو و الحدیقة الأجمل با تأکید بر آموزه‌های دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

گفت وگو از سازمایه­های مهم و بنیادین ادبیات داستانی است که همسو و هم ­جهت با ساختار روایی داستان عمل می‌کند و شخصیت‌ها، درون‌مایه، کشمکش‌ها و به­طور کلی طرح اثر را قوام می‌بخشد. نویسندگانِ داستان کودک، در آثار هنری خود به گفت­وگو اهتمام ویژه­ای داشته و آثار آنان با گفت­وگو ارتباطی تنگاتنگ دارد. پژوهش پیش­رو بر آن است که با روش نقد ساختارگرایی و بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی، سازمایۀ گفت­وگو را با تأکید بر آموزه­های دینی در دو داستان ماهی سیاه کوچولو اثر صمد بهرنگی و الحدیقة الأجمل اثر زهیر ابراهیم رسام بررسی نماید. برآیند پژوهش نشان می‌دهد که در میان انواع کارکردهای گفت­وگو، پیش­برد عمل داستانی بیش­ترین بسامد را در دو داستان دارد و با وجود همسویی داستان ماهی سیاه کوچولو با آموزه­های دینی­ای همچون یاری رساندن به دیگران، مرگ­اندیشی، نفرت از غرور و دروغ، گاه در آن ناهمگونی­هایی با آموزه­های دینی دیده می­شود مثل سلام نکردن، مسخره کردن دیگران، کتک زدن و.... اما ابراهیم رسام آموزه­های دینی را بیش از بهرنگی در داستان خود آورده و می­توان گفت داستان او مغایرتی با آموزه­های اسلام ندارد و بیش از داستان ماهی سیاه کوچولو با آموزه­های دینی همسو است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

آلوت، میریام، رمان به روایت رمان­نویسان، ترجمة علی‌محمد حق­شناس، تهران، مرکز، 1380.

ابراهیم رسام، زهیر، الحدیقة الأجمل، دمشق، منشورات اتحاد الکتاب العرب، 2001.

ابن باویه، محمد بن علی، معانی الأخبار، ترجمة عبدالعلی محمدی، قم، دارالکتب، 1377.

ابن میثم، میثم بن علی، شرح نهج البلاغه، قم، دارالعلم، د.ت.

ابوفنه، محمود، القصة الواقعیة للأطفال فی أدب سلیم خوری، حیفا، الکلیة الأکادیمیة للتربیة، 2001.

اسکندری، حسین، «تأثیر داستان بر افزایش مهارت فلسفه­ورزی و پرسش­گری دانش­آموزان»، انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، سال دوم، ش 7، صص 1- 26،  1386.

اسماعیل، عزالدین، الأدب و فنونه، القاهرة، دار الفکر العربی، الطبعة الثامنة، 2004.

انور، عبدالعزیز، «المزهر فی عیون الأطفال»، www.altaakhiprwss.com، 2011.

باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران، مدرسه، چاپ هفتم، 1380.

بهرنگی، صمد، ماهی سیاه کوچولو، تهران، پایدار، چاپ دوم، 1378.

حسن‌زادگان رودسری، ماهرخ، تأثیر قصه­گویی بر برانگیختن کودک بالغ در کنترل پرخاشگری کودکان کار، تهران، مگستان، 1391.

السعدون، نبهان حسون و یوسف سلیمان الطحان، «الحوار فی القصة القرآنیة؛ قصة موسى نموذجاً»، أبحاث کلیة التربیة الأساسیة، مجلد 7، عدد 4، صص 49- 71، 2008.

شعاری نژاد، علی­اکبر، ادبیات کودکان، تهران، اطلاعات، 1374.

الطالب، محمد. «أعلام الموصل فی القرن العشرین». www.omaraltaleb.com، د.ت.

طاهباز، سیروس، صمد بهرنگی و ماهی سیاه دانا، تهران، نشر روز، 1380.

عبداللهیان، حمید، «شیوه‌های شخصیت­پردازی»، ادبیات داستانی، ش 54، صص 70-62، 1380.

علوش، سعید، مدارس الأدب المقارن، بیروت، المرکز الثقافی العربی، 1987.

العویش، عبدالله حمد، الأدب فی خدمة الحیاة والعقیدة، الریاض، کلیة اللغة العربیة،1990.

فرهادیان، رضا، والدین و مربیان مسؤول، قم، تبلیغات اسلامی، 1377.

القاعود، حلمی محمد، نقد کتب «مملکة البلعوطی» لنجیب الکیلانی، المسلم المعاصر، العدد 89، صص 158-143، 1419.

کاشفی خوانساری، سید علی، «آموزه­های دینی برای کودکان و نوجوانان، در متون پارسی»، تربیت، سال 2، ش 3، صص13-30، بی. تا.

مرتاض، عبدالملک، فی نظریة الروایة (بحث فی تقنیات السرد)، الکویت، عصر المعرفة، 1998.

مقدسی­پور، علی، «اصول و روش­های آموزش مفاهیم دینی به کودکان»، معرفت، ش 75، صص 36-44،  1389.

میرصادقی، جمال، ادبیات داستانی، چاپ چهارم، تهران، ماهور، 1382.

                                     و میمنت ذوالقدر، واژه­نامة هنر داستان­نویسی (فرهنگ تفصیلی ادبیات داستانی)، تهران، کتاب مهناز، 1377.

نصیرزاده، راضیه، «تأثیر قصه­گویی در کاهش پرخاشگری پسران شش تا هشت ساله»، روان­پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، سال شانزدهم، ش 2، صص 126-118، 1389.

هیثمی، علی بن ابی بکر، مجمع الزوائد، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1986.

یونسی، ابراهیم، هنر داستان­نویسی، تهران، امیر کبیر، 1341.