تحلیل نشانه‌شناختیِ اجتماعیِ متن و تصویر در داستان القندیل الصغیر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی

چکیده

قرار گرفتن نوشتار و تصویر در یک راستا و تولید یک متن هدفمند و معنادار، فرایندی گفتمانی و در نتیجه فرهنگی و اجتماعی است. این کُنش و رفتار اجتماعی در مورد ادبیات کودک و داستان­هایی که برای کودکان نوشته می­شود از ارزش و اهمیّت والایی برخوردار است و در سطحی فراتر؛ یعنی بینافرهنگی عمل می­کند؛ زیرا سرعت پردازش تصویر و رمزگشایی آن برای کودک بیشتر از متن خطی است. القندیل الصغیر یکی از بهترین داستان­های کوتاه غسان کنفانی نویسندة حوزة ادبیات پایداری فلسطین است که برای القای مفاهیم ایدئولوژی و ارزشی، گفتمانی چندوجهی را به­کار بسته تا کلیدی­ترین واژه­ها در فرهنگ لغت فلسطین را در نهاد کودکان آن سرزمین که نیازمند آموزشند، نهادینه سازد. در این پژوهش سعی شده با خوانش داستان مذکور و با تکیه بر مطالعات نشانه­شناختی اجتماعی، به این سوال پاسخ داده شود که نشانه­شناسی اجتماعی به­عنوان گرایشی نوین، چگونه در کشف لایه­های زیرین معنا و تحلیل گفتمانی متن و تصاویر ترسیم شده در این داستان­ عمل می­کند؟ کنفانی به­خوبی دریافته که کودکان فلسطینی به­عنوان آینده­سازان وطن کار کرد و رسالتی مهم بر دوش دارند و آن آزادی وطن از سیطرة اشغالگران صهیونیستی است، لذا کُنش­های مادی و پویا بیشترین بسامد را در رمزگزاری واقعیت برعهده گرفته­ که غالباً با وجه خبری و قطعیت بالا ارائه شده­اند. نویسنده همچنین از قابلیت­ نشانه­های زمانی ـ مکانی و تصویری به عنوان تکمیل­کنندۀ معنا، برای استحکام متن، جلب توجه کودک و القای پیام غافل نمانده است.

کلیدواژه‌ها


منابع

احمد نحلة، محمود (2001)، علم اللغة النظامی مدخل إلى النظریة اللغویة عند هالیدای، الإسکندریة: ملتقى الفکر.

آقاگل­زاده، فردوس (1385)، تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: نشر علمی و فرهنگی.

بصیری، محمدصادق و نسرین فلاح (1393)، «مبانی نظری ادبیات مقاومت در آثار غسّان کنفانی»، ادبیات پایداری، سال 6، ش 10، صص 65-90.

بلحوت، شریفة (2011)، «مفهوم الإتساق عند مایکل هالیدای و رقیة حسن»، الخطاب، العدد 9، الجزائر: جامعة تیزی وزو، صص 210-227.

پاینده، حسین (1392)، گشودن رمان، تهران: نشر مروارید.

حجازی، بنفشه (1379)، ادبیات کودکان و نوجوانان ویژگی­ها و جنبه­ها، چاپ سوم، تهران: روشنگران.

دی، جاناتان و لسلی، تایلور (1385)، روانشناسی رنگ­ها، ترجمۀ مهدی گنجی  ، تهران: انتشارات ساوالان.

زینی­وند، تورج و سمیه صولتی (1396)، «نشانه­شناسی اجتماعی داستان کوتاه القمیص المسروق کنفانی با تکیه بر سازه­های گفتمانی هلیدی»، زبان و ادبیات عربی، ش 16. صص 127-160.

ــــــــــــــ (1396)، «تحلیل نشانه­شناختی اجتماعی حضور کودک در داستان­های کوتاه کنفانی، بررسی داستان کوتاه جدران من حدید»، نقد ادب معاصر عربی، سال 8، صص 46-65،.

ساسانی، فرهاد (1389)، معناکاوی: به سوی نشانه­شناسی اجتماعی، تهران: علم.

سرلو، ادواردو (1388)، فرهنگ نمادها، ترجمة مهرانگیز اوحدی، تهران: نشر دستان.

صاعدی، احمدرضا (1392)، «کاربست امپرسیونیسم در رمان ما تبقی لکم اثر غسّان کنفانی»، نقد ادب معاصر عربی، سال سوم، ش6، صص 147-170.

عماش، احمدکاظم (2011)، «جهود هالیدای فی الإتجاه الوظیفی»، جامعة بابل: کلیة الدراسات القرآنیة، صص1-13.

فاولر، راجر (1390)، زبان­شناسی و رمان، ترجمة محمد غفاری، تهران: نشر نی.

فتوحی، محمود (1390)، سبک­شناسی نظریه ها، رویکردها و روش­ها، چاپ دوم، تهران: سخن.

فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمة فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.

فیشر، رابرت (1385)، آموزش و تفکر، ترجمة  فروغ کیان­زاده، اهواز: رسش.

کرس، گونتر (1392)، نشانه­شناسی اجتماعی از نظریه تا کاربرد، ترجمة سجاد کبگانی، تهران: مارلیک.

کنفانی، غسان (1370)، بازگشت به حیفا و پنج داستان دیگر، ترجمة یوسف عزیزی، تهران: چکامه.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (2005)، القندیل الصغیر، بیروت: مؤسسة غسان کنفانی الثقافیة.

مهاجر، مهران و محمد نبوی (1376)، به سوی زبانشناسی شعر: رهیافتی نقش­گرا، تهران: نشر مرکز.

میرزایی، فرامرز و مریم مرادی (1394)، «تحلیل ساختاری مکان روایی در ادب پایداری: بررسی رمان مردان آفتاب و باقیمانده، از غسّان کنفانی»، ادبیات پایداری، سال هفتم، ش 12، صص354-376.

ناصرالاسلامی، ندا (1389)، «نظام­های نشانه­شناختی تصویر و متن»، کتاب ماه کودک و نوجوان، سال سیزدهم، ش7 ، صص63-74.

نیکوسخن، سودابه (1392)، «بررسی تأثیر رنگ در کتاب­های داستانی کودک»، کتاب مهر، ش 9، صص 60-83.

هلیدی، مایکل و رقیه حسن، (1393)، زبان، بافت و متن: جنبه­هایی از زبان در چشم­اندازی اجتماعی- نشانه­شناختی، ترجمة مجتبی منشی­زاده و طاهره ایشانی، تهران: علمی.

Refrences:

Aghangelzadeh, F. (2006). Critical Discourse Analysis. Tehran: Scientific and Cultural Publishing. [In Persian].

Ahmad, N. (2001). Functional Linguistics. An Approach to Holistic Linguistics. Al-Alexandria: Mulatik al-Fakir Publisher. [In Arabic].

Amash. A. K. (2011). "The Holly Attempt in Systematic Linguistics". Babylon Society. Quranic Studies. Pp. 13-1. [In Arabic].

Balhout, Sh. (2013). "The concept of Elasticity of Michael Halliday and Ruqi Hassan". Algeria: Tizi society Publication. [In Arabic].

Basiri, M.S & Fallah, N. (2014). "Theoretical Foundations of Resistance Literature in the Works of the Konfani Ghassan". Sustainability Literature. Vol. 6. No. 10. Pp. 65-90. [In Persian].

Day, J & Leslie. Taylor. (2006). The Psychology of Colors (Ravanshenasi Rangha). Tehran: Savalan Publication. [In Arabic].

Farklof. N. (2000). Critical Discourse Analysis. Translated by Fatima Shayesteh Piran et al. Tehran: Center for Media Studies and Research Publishing. [In Persian].

Fisher. R. (2006). Education and Thought. Translated by Forough Kianzadeh. Ahwaz: Rasheed Publishing. [In Persian].

Fotouhi. M. (2013). Stylistics Theories. Approaches and Methods. 2nd  ed. Tehran: Speech Publishing. [In Persian].

Fowler. R. (2011). Linguistics and Novel (Zaban Shenasi va Roman). Trans. by Mohammad Ghafari. Tehran: Ney Publishing. [In Persian].

Halliday, M & Ruqieh, H. (2014). Language. Context. and Text: Aspects of Language in Socio-Semantic Perspective( Zaban. Mohtava va Matn). Trans. Mojtaba Manshizadeh and Tahereh Ishani. Tehran: Academic. Publishing. [In Persian].

Hejazi. B. (2000). Characteristics and Aspects of Children's Literature. 3th ed. Tehran: Enlightenment. Publishing. [In Persian].

Konfani. G. (1991). Return to Haifa and Five Other Stories (Baz Gasht be Hafiz va Pang Dastan Digar). trans. Youssef Azizi. Tehran: Czech Publishing. [In Persian].

Konfani. G. (2005). Al-Qandil al-Sagir. T 1. Beirut: Ghassan Kanafani al-Qa'afi Institute. [In Arabic].

Kress. G. (2013). Social Semiotics from Theory to Practice(Mana Shenasi az Teory ta Amal). Trans. Sajjad Kabegani. Tehran: Marlik Publishing. [In Persian].

Mirzaei, F. & Moradi, M. (2015). "Structural Analysis of Narrative Place in Sustainability: A Study of the Sun Men's Novel from the Confucian Ghost". Resistance literature. Seventh year. No 12. Pp. 354-376. [In Persian].

Mohajer, M. & Nabavi, M. (1997). Towards the Linguistics of Poetry: A Functionalist Approach. Tehran: Markaz. Publishing. [In Persian].

Naser al-Islami, N. (2010). "The Semiotic Systems of Image and Text". Child and Adolescent Month Book. Year.30. No 7. Pp. 63-74. [In Persian].

Niko Sokhen. S. (2013). "Investigating the Impact of Color on Children's Fiction Books". Mehr Book of Research Analytics. No. 9. Pp. 60-83. [In Persian].

Payandeh, H. (2013). Opening a Novel. Tehran: Morvarid Publishing. [In Persian].

Saadi. A. R. (2013). "The Application of Impressionism in the novel" We are different "by Ghanaian Confucian". Contemporary Arabic Literature Criticism. third year. No. 6. Pp. 147-170. [In Persian].

Sarlo. Eduardo. (2009). the Culture of Symbols. Translated by Mehrangiz Ohadi. Tehran: Dastan Publishing. [In Persian].

Sassani. F. (2010). Semantics: Towards Social Semiotics. Tehran: Science Publishing. [In Persian].

Zainivand, T & Solati. S. (2017).  "The Socio-Semantic Analysis of the Child's Presence in the Confucian Short Stories. a Short Story Review by My Hadid" Criticism of Contemporary Arabic Politics. Year 8. Pp. 46-65. [In Persian].

Zainivand, T & Solati. S. (2017). "The Social Semiotics of al-Qumis al-Masrouq's Short Story Based on Holly Discourse Structures". Journal of Arabic Language and Literature. No. 16. Pp. 127-160. [In Persian].