تحلیل کاربردشناسی خطبه امام حسن (ع) در باب صلح

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان وادبیات عربی دانشگاه شیراز

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شیراز

چکیده

خطبة صلح امام حسن(ع) در باب صلح یکی از اسناد معتبری است که می­توان از گذر بررسی و تحلیل آن، به زوایای پنهان دلایل صلح و تکذیب ادعای دروغین معاویه در این خصوص پی برد. بر همین اساس نگارندگان با نگاهی دقیق‌تر و بهره­گیری از رویکرد کاربردشناسی در تحلیل این خطبه، به بررسی و بیان زوایای نهفته آن و ارتباط مقدمه و سایر بخش­های خطبه با ادعای معاویه پرداخته­ و به کمک شواهد درونی و  برونی متن، ابهام­های ذکر شده و علت ایراد این خطبه توسط امام به شکل کنونی را روشن نموده و کنش­های منظوری سخن گوینده را به مخاطب ارائه می­دهند. نتایج پژوهش علت انتخاب این نوع شروع سخن توسط امام و هدف ایشان از پرداختن به موضوع­های مختلف در خطبه را نمایان می­سازد. بافت موقعیتی، نوع مخاطبان و حتی مسألة مخالفت بیشتر یاران نزدیک امام با صلح ایشان اقتضا می­نماید که امام، جهت یادآوری و اصلاح دید آنان ابتدا به مسائلی (به ظاهر نامربوط با سخن معاویه) مانند فضائل شخصیت­هایی همچون پیامبر، اهل بیت و صحابه بپردازند. در این خطبه حتی مواردی وجود دارد که بسیار کم­ارتباط با پاسخ امام به سخن معاویه به نظر می­رسد (مانند صلوات، خمس، صدقه و...) که آن موضوع­ها نیز در راستای اثبات حق که هدف نهایی امام از ذکر این سخنان است بکار گرفته شده و مخاطب را به طور غیرمستقیم و ضمنی به اقناع در راستای هدف ذکر شده دعوت می­کند.

کلیدواژه‌ها


منابع:

آقا­گل­زاده، فردوس، (1392)، فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربرد شناسی، تهران: نشر علمی چاپ رامین.

ابن قتیبة الدینوری، أبو محمد(1380)، الإمامة والسیاسة، ترجمه سید ناصر طباطبایی، تهران: ققنوس.

أمینی، عبد الحسین (1977)، الغدیر، الطبعة الرابعة، بیروت: دار الکتاب العربی.

بحرانی موسوی، هاشم بن سلیمان  (1373)، حلیة الابرار فی احوال محمد وآله الاطهار علیهم السلام، تحقیق غلام رضا مولانا بروجردی، ج2، قم: دفتر نشر معارف اسلامی.

___________(2001)، غایة المرام، ج2 و3 و6، التحقیق: السید علی عاشور، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.

بروجردی، سید حسین (1400)، جامع أحادیث الشیعة، ج2، د.ط، قم: المطبعة العلمیة.

تریسی، برایان (1392)، قدرت بیان، ترجمه پروین آقایی، چاپ19، قم: اشکذر.

جامعه مدرسین حوزه علمیه (1379)، صحیفة الحسن علیه السلام، ترجمه و تنظیم جواد قیومی اصفهانی، چاپ3، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

جاوید، سمیه (1392)، بررسی ارجاع گفتمانی در زبان فارسی بر اساس مدل کاربرد شناختی هوانگ، به راهنمایی دکتر علیرضا خرمایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز.

جعفری، حسین (1359)، تشیع در مسیر تاریخ: تحلیل و بررسی علل پیدایش تشیع و سیر تکوین آن در اسلام، ترجمه محمدتقی آیت اللهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

جمعی از نویسندگان (بیتا)، دانشنامه امام حسن علیه السلام، بی­جا: پایگاه تخصصی عاشورا.

الذهبی، شمس الدین محمد بن أحمد (1314)، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر والأعلام، ج4، تحقیق: عمر عبد السلام تدمری، الطبعة الثانیة، بیروت: دار الکتاب العربی.

زمانی، احمد (1376)، معترضان ناآگاه و تفسیرگران ناآشنا، تهران: کیهان هوایی.

________(1387)، حقایق پنهان (پژوهشی در زندگانی سیاسی امام حسن مجتبی علیه السلام) با مقدمه جعفر سبحانی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

صفوی، کورش (1390)، درآمدی بر معنی شناسی، چاپ4، تهران: انتشارات سوره مهر.

الطبری، محمد بن جریر (1375)، تاریخ الأمم والملوک أو تاریخ الرسل والملوک المعروف بـ تاریخ الطبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده. چاپ5. ایرانشهر: انتشارات اساطیر.

طوسی، محمد­ بن حسن (1385)، الأمالی، تحقیق موسسه انتشارات آثار اسلامی بعثت، تهران: بعثت.

عطاردی قوچانی، عزیزالله (1332)، مسند الإمام الحسن المجتبی أبی محمد الحسن علیهما السلام، تهران: عطارد.

القرشی، باقر شریف (1372)، حیاة الإمام الحسن بن علی علیهم السلام دراسه و تحلیل، ج 2، بیروت: دارالبلاغه.

گروه حدیث پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام (1382)، موسوعة کلمات الإمام الحسن(ع)، تهران: انتشارات امیرکبیر.

مجلسی، محمدباقر (1361)، بحار الأنوار، ج10، بیروت: موسسه الوفاء.

ملانوری، حسین (1392)، روش سخنرانی دینی، چاپ4، قم: مرکز مدیریت حوزه­های علمیه.

موسوى، سید محمدباقر (1386)، الکوثر فی أحوال فاطمة بنت النبی الأطهر (ص)، قم: دلیل ما.

یارمحمدی، لطف‌الله (1393)، درآمدی به گفتمان شناسی، چاپ4، تهران: هرمس.

نمازی شاهرودی، علی (1419)، مستدرک سفینة البحار، ج3، د.ط، تحقیق وتصحیح: حسن بن علی نمازی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.

نوری، میرزا حسین (1987)، مستدرک الوسائل، ج1، تحقیق: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، بیروت: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.

یول، جورج (1374)، نگاهی به زبان (یک بررسی زبانشناختی)، ترجمه نسرین حیدری، تهران: سمت.

_____ (1387)، کاربردشناسی، ترجمه علی رحیمی و بهناز اشرف گنجوی، تهران: انتشارات جنگل.

References:

Aghagolzadeh, F. (2013) descriptive culture analysis of discourse and pragmatics. Tehran: Scientific publication. ramin edition. [In Persian].

Amini, A. (1977) alghadir. 4th ed. Beirut: Arabic Darolketab. [In Arabic].

Atarodi Ghuchani, A. (1953) masnad EMAM Hassan. 1st ed. Tehran: Atarod Publication. [In Persian].

Bahrani Mosavi, H. (1994) helyat alabrar fi ahval mohammad walathar. Research: gholamreza molana borujerdi. Vol. 2. Qom: The office of publication of Islamic education. [In Persian].

Bahrani Mosavi, H. (2001) ghayat almaram. Vol. 2 3 6. Research: ali Ashur. Beirut: Arabic history institution. [In Arabic].

Borujerdi. Hossein. (1980) jamealahadis shiaeh. Vol. 2. Qom: Motealemin publication. [In Persian].

Ghorashi, B. (1993). The study and analysis of the life of Imam Hassan. vol. 2. Beirut: Dar al-Balagha Publication. [In Arabic].

Group of hadis bagherololoom institute, (2000)  Mosoat kalam Imam Hassan. Tehran: Amirkabir. [In Persian].

Ibn abi alhadid, E. (1962) account on nahjolbalaghah. Vol. 17. Research: Mohammad abolfazl ebrahim. Books about Arabic literature. Cairo: Isa albabi halabi and his colligues. [In Arabic].

Ibn Ghotaibah Dinvari, A. (2001) leadership and policy. Translator: Nasser tabatabaee. Tehran: Ghoghnus Publication. [In Persian].

Jafari, H. (1980) Tashaioa in the path of history. Study and analysis of the causes of birth of tashaioa and the circulation of its formation in Islam. Translator: Mohammadtaghi ayaat allhi. Tehran: The office of Islamic culture publication. [In Persian].

Javid, S. (2013) the study of discourse referring in the persion language according to pragmatics model of hwang. With Guidance of Alireza khormaee. Shiraz University, faculty of literature and humanistic science. [In Persian].

Majlesi, M. (1982) behar alanvar. Vol. 10. Beirut: Vafa institution. [In Arabic].

Molanoori, H. (2013) the Method of Religious Speech. 4th ed. Qom: The center of administration of seminary. [In Persian].

Mosavi, M. (2007) Al-Kawthar in the Conditions of Fatima Bint al-Athar. Qom: Dalile ma Publication. [In Persian].

Namazi Shahrudi, A. (1999) Mostadrak safihah albehar. Vol. 3. Research: hassan Ibn ali namaci. Qom: The Islamic Publishing Foundation of the Teachers' Community. [In Arabic].

Noori, M. (1987) Mostadrak alvasaiel. Vol. 1. Achievement: Al-Bayt Foundation. Beirut: Al-Bayt Foundation to revive heritage.

Safavi, K. (2011) An introduction to semantics. 4th ed. Tehran: Sureh mehr publication. [In Persian].

Society of teachers of seminary. (2003) Sahifah al hasan. traslator: Javad Ghayumi Isfahani. 3th ed. Qom. The office of Islamic publications. [In Persian].

Tabari, M. (1996) Tarikh Tabari. Translator: abolghasem payandeh. 5th ed. Iranshahr: Asatir publication. [In Persian].

Toosi, M. (2006) Alamali. research: the institution of Islamic works. Tehran: Besat Publication. [In Persian].

Tricy, B. (1392) the power of speech. Translator: parvin aghaee. 19th ed. Qom: Ashk azar Publication. [In Persian].

Yar mohammadi, L. (2006) An introduction to discourses. 4th ed. Tehran: Hermes publication. [In Persian].

Yule, G. (1995) the study of language. Translator: Nasrin Heidari. Tehran: samt Publication. [In Persian].

Yule, G. (2008) pragmatics. Translator: Ali rahimi and behnaz ashraf ganjavi. Tehran: Jangal publication. [In Persian].

Zahabi, Sh. (1898) the tarikh alislam vafayat mashahir walalam. Vol. 4. Research: omar abdolsalam tadamori. Beirut: Darolkotob alarabi. [In Arabic].

Zamani, A. (1997) Unaware protesters and unfamiliar imfluencials. Tehran: Keyhan havaei Publication. [In Persian].    

Zamani, A. (1999) Keihan havaiisecret facts (the research on political life of Imam Hassan) preamble: Jafar Sobhani. Qom: The office of Islamic advertisements. [In Persian].