ادب عربی

مدح پیامبر(ص) در آیینه لامیّه شقراطیسیّ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سودابه مظفّری 1
فاطمه گنج خانلو 2

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی

2 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی

https://doi.org/10.22059/jalit.2019.138617.611382
چکیده
بدون تردید در طول تاریخ اسلام و در میان آثار نظم و نثر زمانها و مکان های مختلف نشانه هایی ارزشمند از ستایش خاتم پیامبران حضرت محمد(ص) به چشم می خورد که نه تنها از جانب ادبای مسلمان که بعضا توسط ادیبان سایر ادیان الهی نیز صادر شده است. در متون بجا مانده از دوران درخشان ادبیات عربی در اندلس نیز نمونه هایی برجسته از مدح آن حضرت مشاهده می شود که در این میان میتوان به قصیده لامیه شقراطیسی، ادیب و شاعر و فقیه اندلسی اشاره کرد که در 133 بیت، سیره و غزوات و معجزه های حضرت رسول(ص) را به تصویر کشیده است. از امتیازات این قصیده این است که برخلاف سایر مدایح نبوی آن دوره که در ضمن اغراض شعری دیگر می گنجید همه ابیات این قصیده طولانی به تبیین زوایای زندگی شخصی و اجتماعی پیامبر گرامی اختصاص یافته است و سرشار از صنایع بدیعی است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی استنتاجی و آماری لامیه شقراطیسی در راستای تعیین محور اساسی مضامین قصیده و کشف پربسامدترین مضمون آن در مدح پیام آور اسلام است، و با عنایت به اهمیت غزوات و مبارزات آن حضرت در راه حمایت از دین اسلام و گسترش پیام های آن انتظار می رود که این مضمون از فراوان ترین بسامد در این قصیده برخوردار باشد. و همین بارزه این لامیه را رنگی حماسی ـ اسلامی بخشیده که مطالعه آن جوششی سازنده در رگهای خواننده برمی انگیزد.
 

کلیدواژه‌ها

مدح پیامبر(ص)
شقراطیسی
اندلس
حماسی ـ اسلامی
صنایع بدیعی

عنوان مقاله English

The Eulogy of the Prophet Mohammad in Shaghratisi’s Lamia

نویسندگان English

soudabeh mozaffari 1
Fatemeh Ganj khanloo 2
1 Assistant professor, Deparment of Arabic language and literature, Kharazmi University
2 Ph.D Graduate of Arabic Language and Literature, Kharazmi University
چکیده English

Undoubtedly, in the history of Islam, there are traces of eulogy of the prophet Mohammad in the poetry and prose masterpieces written by Muslim and non-Muslim literary scholars at different times and places. Among the remnant prose works from the golden age of Arabic literature in Andalusia, there are prominent samples of eulogy of the prophet, too. One of these eulogies is the ode (qasida) Shaghratisi’s Lamia which is written by the Andalusian poet, literary scholar, and jurist Abdullah ibn Yahya Shaghratisi who had a keen interest in poetry but has written prose works as well. In his famous work Lamia he has borrowed from Islamic verses and narrations and none of the issues raised in the poem are devoid of reference to Islamic history. In this ode of one hundred thirty-three verses, he portrays the prophet’s lifestyle, battles, and miracles. One of the merits of this eulogy is that, in contrast to other eulogies of that agewhich serve other poetic purposes, all verses of it are replete with rhetorical figures depicting different personal and social aspects of the prophet’s life. Interestingly, this poem, unlike other poems composed in eulogy of the Prophet in the last centuries, is bereft of any verse that directly expresses the prophet’s prophecy.The question that needs to be answered is that what thematic element is Shaghratisi’s Lamia centered on. Therefore,in this study, the main purpose is to do a deductive and statistical analysis of Shaghratisi’s poem to define the main essence of the themes of the poem and to detect its most frequent thematic element. Considering the importance of the prophet’s battles in supporting Islam and spreading its message, this issue is expected to be the most frequent in this poem. This gives Shaghratisi’s poem an epic quality which exhilarates the reader.

کلیدواژه‌ها English

Eulogy
Prophet Mohammad
Sheghratisi
Andalusia
Epic
Islamic
Rhetorical figures
منابع
قرآن کریم.
اکبری، صاحبعلی، (1381)، «سروده‌های اندلسی‌ها در مدح پیامبر اکرم(ص)»، زبان و ادبیات عربی دانشکدة ادبیات دانشگاه تهران، ش 1و2،  صص161-177.
الأنصاریّ، إبن حمّاد، (1406)، المجموع فی ترجمه العلامه المحدث الشیخ حماد بن محمد الانصاری، ج2، بیروت: مؤسسة الرسالة.
الجزایریّ، أبو العبّاس أحمد بن عمّار، (1902)،  نحلةاللبیب بأخبار الرحلة الى الحبیب، الجزایر: فونتانه.
جمعی از نویسندگان، (بی تا)، «فرهنگ شیعه».                           http://lib.eshia.ir/26356/1/25
رشید رضا، محمّد، (بی تا)، «محمّد رسول اللَّه صلى اللَّه علیه وسلّم».
http://ar.lib.eshia.ir/44841/1/2
درنیقة، محمد أحمد، (2010)، معجم أعلام شعراء المدح النبوی، بیروت: دار ومکتبة الهلال.
دزفولی، محمّد، (1390)، «تطوّر محتوایی مدایح نبوی»، ادب عربی، ش 2.دوره سوم، صص 99-118.
الزّرقانی، محمد، (1417)، شرح الزّرقانیّ علی المواهب اللّدنیّه بالمنح المحمّدیّه، بیروت: دار الکتب العلمیة.
الزّرکلیّ، خیرالدّین، (د.ت)، «الأعلام»، ج4.                        http://ar.lib.eshia.ir/40175/1/1
سالم، محمّد محمود، (1417)، المدائح النبویة حتی نهایة العصر المملوکی، بیروت: دار الفکر المعاصر.
الصّالحی الشّامیّ، محمّد، (1418)، سبل الهدى والرّشاد فی سیرة خیر العباد، القاهرة: المجلس الأعلى.
طول، أحمد، (2010)، «قرائة تحلیلیة لبدیعیّة الشقراطیسیّ»، الآداب، جامعة تلمسان الجزائر، العدد 16، صص 206-181.
العمّاری، علی، (1381)، «مولد الرّسول فی المدائح النّبویّة»، الأزهر، العدد 206، صص 335 -341.
فکیر، أحمد ابن محمّد، (2011)، من مصادر السّیرة النبّویّة: کتب دلائل النبوة، أکادیر: کلیة الآداب.  
کحّالة، عمر بن رضا بن محمّد عبد الغنیّ، (د.ت)، معجم المؤلّفین، بیروت: دار إحیاء التّراث العربیّ.
مؤسّسه دائرة معارف الفقه الإسلامیّ، (د.ت)، «دانشنامه جهان اسلام».http://lib.eshia.ir/23019/1/1      

مبارک، زکیّ، (1992)، المدائح النّبویّة فی الأدب العربی، بیروت: دار الجیل.
مسبوق، مهدی، (بی تا)، تاریخ الأدب العربی من سقوط بغداد إلی العصر المعاصر، تهران: دانشگاه پیام‌نور.
مکارم شیرازی، ناصر، (1382)، برگزیده تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
النّبهانیّ، یوسف بن إسماعیل، (1996)، المجموعة النّبهانیّة فی المدائح النّبویّة‌، بیروت: دار الفکر.
النجار، رضوان، (2007)، المنظومة الموسوعة، الجزایر: مکتبة الشمس.
النّویری، شهاب الدّین، (د.ت)، «نهایه الأرب فی فنون الأدب».     http://ar.lib.eshia.ir/41176/18/34
 
Refrences:
Holly Quran.
Akbari, S.A. (2002). "Andalusian Poems in Commemoration of the Prophet (pbuh)". Journal of Arabic and Quranic Language and Literature. Faculty of Literature. University of Tehran. No. 1 & 2. Pp. 161-177. [In Persian].
Al-Ansari, In Hammad. (1985). Total in the translation of the updated mark Sheikh Hammad bin Mohammed Al-Ansari. c 2. Beirut: Message Foundation. [In Arabic].
Al-Jazayeri, A. (1902).Bee lebeb news of the trip to the beloved. Algeria: Fontane. [In Arabic].
A group of writers, (N.D). "Shiite culture". [In Persian].
Rashid Reza, M. (n.d). "Muhammad the Prophet sallallaahu 'alaihi wa sallam". [In Arabic]. http://ar.lib.eshia.ir/44841/1/2
Darniqa, M-A. (2010). Dictionary of poets praise prophetic flags. Vol. 1,. Beirut: Al Hilal Library and Library. [In Arabic].
Dezfuli, M. (2011). "The Content of Prophetic Exegesis". Journal of Arabic Literature. No. 2. Third Edition. Pp.99-118. [In Persian].
Al-Zarqani, M. (1996). Explanation of Zarqani on the plastic talents Mohammedanah grants. Vol. 1. Beirut: House of scientific books. [In Arabic].
Al-Zirkili, Kh. (N.D). «Flags», Vol. 4. [In Arabic]. http://ar.lib.eshia.ir/40175/1/1
Founder of the Department of Knowledge Islamic Jurisprudence (N.D). «Dhaneshnamh Jahan Islam». [In Persian].
Salem, M.M. (1996). Prophetic praises until the end of the Mamluk era, Beirut: al-Fikr al-Moasir Publication. [In Arabic].
Al-Salehi Al-Shami, M. (1997). Ways of guidance and guidance in the biography of the best servants, Vol. 1. Cairo: the Supreme Council. [In Arabic].
Tool, A. (2010). “Analytical Reading of the Creativity of the Socrates”. Journal of Arts. No. 16. Algeria: University of Tlemcen. [In Arabic].
Al-Ammari, M. (1961). “The Birth of the Prophet in Prophetic Praises”. Al-Azhar Magazine, No. 206. Pp. 335-341. [In Arabic].
Fakir, A. (2011). From the sources of the biography of the Prophet: Books evidence of the prophecy. Agadir: Faculty of Arts. [In Arabic].
Kahala, O. (N.D). Dictionary of Authors, Beirut: House of Revival of Arab Heritage. [In Arabic].
Institute of Encyclopedia of Al-Fiqh al-Islami (N.D). Encyclopedia of the Islamic World. [In Persian].
http://lib.eshia.ir/23019/1/1
Al-Noweyri, Sh. (N.D). "The Ultimate Alibi in the Technique". [In Arabic].
  http://ar.lib.eshia.ir/41176/18/34
Mobarak, Z. (1992). Prophetic praises in Arabic literature. Beirut: Dar al-Jeel. [In Arabic].
Masbooq, M. (N.D). History of al-Adib al-Arabi Fall of Baghdad to contemporary Al-Asr. Tehran: Payam Noor University. [In Persian].
Makarem Shirazi, N. (2003). Sample Commentary Selected. Tehran: al-Islami Publication. [In Persian].
Al-Nabhani, Y. (1996). Nabhani Group in Prophetic Praises. Beirut: al-Fikr Publication. [In Arabic].
Al-Najar, R. (2007). System Encyclopedia. Algeria: Library of the Sun. [In Arabic].

  • تاریخ دریافت 21 خرداد 1396
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1398
  • تاریخ پذیرش 20 اسفند 1397

صفحه اصلی

تماس با ما