تراگونگی محتوای رمان فرانکشتاین فی بغداد احمد سعداوی در تطبیق با فرانکنشتاین مری شلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

بیش‌متنیت بر هر گونه رابطة برگرفتگی یا اقتباس دلالت دارد؛ بنابراین این اصطلاح در ادبیات بیانگر نوعی از روابط میان متون می‌باشد.رمان فرانکشتاین فی بغداد (2013) احمد سعداوی تحت تأثیر رمان فرانکنشتاین (۱۸۱۸) مری شلی نوشته شده است که نشانه‌های لایه‌های پاک‌شدة پیش‌متن شلی در بیش‌متن سعداوی دیده‌ می‌شود. همین امر، رابطة بیش‌متنیت یعنی دیده شدن لایه‌های متن تأثیر‌گذار در لابه‌لای متن تأثیر‌پذیر را سبب می‌گردد. این روند از طریق تغییری هدفمند در بیش‌متن اتفاق می‌افتد که تراگونگی نام دارد و از تقلید به دور است. تغییر و گسترش معنا در بیش‌متن از طریق جایگشت انجام شده است که نوعی تغییر جدی در پیش‌متن می‌باشد، اما می‌توان برخی روابط پارودیک و دگرپوشی یعنی طنز به قصد تخریب پیش‌متن را در این رمان مشاهده نمود که البته شامل کل رابطة بیش‌متنیت نمی‌گردد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی رابطة تراگونگی در برخی ویژگی‌های محتوایی این دو رمان و تغییرات ایجاد شده در محتوای بیش‌متن از نوع جایگشت می‌پردازد. جایگشت بدون این که به تفسیر رمان مری شلی بپردازد به تغییر جدی در ابعاد مختلف آن دست می‌زند. عنوان، اسامی، مکان‌ها، مضمون، نمادها، زبان و دین و اعتقادات از جمله مواردی هستند که دچار تراجایی در متن درجة دوم یعنی رمان سعداوی می‌شوند. این جایگشت، حضور شبح‌وار فرانکشتاین و فضای حاکم بر بیش‌متن را توجیه می‌کند که چگونه گذشته با حضور خود باعث غیاب معنا می‌شود.

کلیدواژه‌ها


افضلی، علی، گندمی، نسترن (1395)، خوانش تطبیقی مؤلفه‌های پست‌مدرنیسم در رمان‌های پستی و فرانکشتاین فی بغداد»، پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، 4(3) ، 135-165.

بودریار، ژان و دیگران (1374)، سرگشتگی نشانه‌ها، ترجمة بابک احمدی و دیگران، تهران: مرکز، چاپ اول.

پارسا، رضا (1394)، آشنایی با مؤلفه‌های ادبیات داستانی پست‌مدرن، مجلة فرهنگی ابزورد، 1، 56-77.

ثامر، فاضل (2014)، «فرانکشتاین فی بغداد... التناص و النص الغائب»، الثقافة الجدیدة، العدد 366.

دورانت، ویل (1378)، نسخة الکترونیکی تاریخ تمدن، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ ششم.

رسول، محمد رسول (2014)، «فرانکشتاین فی بغداد»... روایة الخراب الجذری.

http://www.alnaked-aliraqi.net/article/22408.php

سعداوی، احمد (2013)، فرانکشتاین فی بغداد، بیروت: الطبعة الاولی.

السماوی، احمد (2006)، «التطریس فی أقاصیص ابراهیم درغوثی».

http://alantologia.com/blogs/12197/

شفیق، هاشم (2014)، روایة أحمد سعداوی «فرانکشتاین فی بغداد»: فانتازیا سردیة وسط غابة من الجثث.

http://www.alquds.co.uk/?p=247411

 

شلی، مری (1386)، فرانکشتاین، ترجمة  محسن سلیمانی، تهران: قدیانی.

شمعة، خلدون (2016)، «افول عصر التنویر و صعود مابعد الحداثة فی الادب العربی»، الجدید، العدد3، صص 15-8.                                                                  https://aljadeedmagazine.com

صلاح عبدالله،  فراس (2016)، «الترمیز النسقی فی روایة فرانکشتاین فی بغداد»، مجلة اداب المستنصریة، مج 77، 577-628.

عذاوری، سلیمة (6-2005)، «الروایة و التاریخ دارسة فی العلاقات النصیة روایة العلامة لبن سالم حمیش»، مذکرة لنیل درجة الماجستیر فی الادب العربی، جامعة الجزائر.

فرطاس، نعیمة (11-2010)، نظریة المتعالیات النصیة عند جیرار جینت و تطبیقاتها لدی بعض الدارسین، لنیل شهادة دکتورا، جامعة محمد خضیر، بسکرة.

فکوهی، ناصر (1395)، «مقدمه‌ای بر تبیین اسطوره‌های بنیانگذار شهر مدرن: از برج بابل تا فرانکشتاین.»                                                                    www.nasserfakouhi.com

القیسی، زینب (2016)، «سیمولوجیة فوضی العنف فی روایة فرانکشتاین فی بغداد»، مجلة کلیة التربیة للبنات، 2(4)، 266-219.

کاصد، سلمان (2014)، «تشکلات بنیة التدهور فی روایة فرانکشتاین فی بغداد لأحمد سعداوی»، جریدة تاتوو، العدد 59.https://tatoopaper.com/news.php?action=view&id=1517      

کریم زاده، محمد (1396)، نگاهی به رمان فرانکنشتاین در بغداد ترجمة امل نبهانی.

bamdadema.com/?p=5670   

محمد عزت، عمار ابراهیم (2016)، روایة فرانکشتاین فی بغداد البنیة و الاحالات، رسالة شهادة الماجستیر، جامعة ذی قار، عراق.

مدقن، هاجر (2016)، الشاهد الافتتاحی فی الروایات العربیة، مجلة الاثر، العدد 27، 11-26.

مک هیل، برایان و دیگران (1393)، مدرنیسم و پسامدرنیسم در رمان، گردآوری و ترجمة حسین پاینده، تهران: نیلوفر، چاپ اول.

نامور مطلق، بهمن (1386)، ترامتنیت مطالعه‌ی روابط یک متن با دیگر متن‌ها، پژوهشنامة علوم انسانی، 56، 83-98.

ــــــــــــــ (1384)، متن های درجه دوم/ بیش متنیت در نگاه ژرار ژنت، خردنامه، 59، 10-11.

نجار، مصطفی، «فرانکشتاین فی بغداد: عن الأخلاق والحرب.»

https://www.7iber.com/2014/02/frankensteininbaghdad/

النشمی، فاضل (2014)، «الحکواتی الاسمر أحمد سعداوی.»                   www.ammadapaper.net

یزدانجو، پیام (1390)، ادبیات پسامدرن، تهران: مرکز، چاپ چهارم.

یقطین، سعید (2008)، النص المترابط و مستقبل الثقافة العربیة، بیروت: المرکز الثقافی العربی، الطبعة 1.

Derrida, Jacque (1994). Specters of Marx. (P. Kamuf, Trans.) London: Routledge.         

Genette, Gerrard (1997). Palimpsests: Literature in the Second Degree. (C. Newman, & C. Doubinsky, Trans.) Lincoln: University of Nebraska Press.

Shipley, Joseph (1970). Dictionary of World Literary Terms. Boston: Allen & Unwin.

T.Carr, Mary (2001). Mary Wolfstoncraft and Mr. Shelley: A Study of Intertextual Voicing (Doctoral dissertation). Indian University of Pennsylvania.