تحلیل روانکاوی شخصیت و باورها در رمان النهایات عبدالرحمن منیف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشجوی زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز

3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز

4 دانشیار گروه روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

بیش از یک سده است که تحلیل روانشناسی به عنوان یکی از دانش­های نوین مورد توجه قرار گرفته است. فروید بنیانگذار مکتب روانکاوی، پایه­های این علم را بنا نهاد و شاگردانش این دانش را به رشد و بالندگی رساندند. با توجه به ظرفیت والای ادبیات، پیوند این دانش با روانشناسی شایان توجه است. رمان­های عبدالرحمن منیف از آثار ارزشمند و برجستة ادبیات عرب هستند که می­توان آن­ها را با استفاده از شیوه­های تحلیلی و نقادانة نوین مورد بررسی قرار داد و بدین ترتیب جوانب پنهان آن‌ها را آشکار، شرح و تفسیر کرد. بدین منظور در پژوهش حاضر با انتخاب رمان النهایات عبدالرحمن منیف تلاش شده با توجه به نقش شخصیت­ها و باورها، به روانکاوی فردی و جمعی و مفاهیم برجستة روانی موجود در آن­ها پرداخته شود. رمان النهایات از رمان‌های شناخته­شده و اثرگذار در کشورهای عربی بوده که وی در تألیف آن به نقد اوضاع جامعه­اش پرداخته است. در این پژوهش، شخصیت­ها با توجه به جنبه­های روانی و آسیب­هایی چون ترس، اضطراب، مرگ‌اندیشی، ماتم، مالیخولیا و جنون و دیوانگی تحلیل شده­اند. همچنین باورها و کنش­های عامیانه مانند مادر زمین، توتم، تابو، نوستالژی و مکانیزم­های دفاعی مورد واکاوی قرار گرفته­اند. امّا جنبه­های روانی شخصیت­هایی چون عساف و مردم طیبه و انسان‌گرایی آن­ها، برجستگی بیشتری داشته­اند. شخصیت عساف فضای ناگوار اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی روستای طیبه را به نمایش می‌گذارد. در واقع او مشکلاتی را که مردم این جامعه با آن درگیر هستند به خواننده منتقل می‌کند و بازتاب این شرایط نامساعد را می‌دهد. این پژوهش به شیوة توصیفی-تحلیلی به بررسی حوادث داستان پرداخته است. نتایج حاصل از بررسی رمان النهایات­ مُنیف از منظر روانی نشان می­دهد که کشمکش درونی و نبرد دائمی میان مرگ و زندگی از جمله مهم­ترین مواردی هستند که منیف به آن‌ها پرداخته است. او در رمان خود سعی می‌کند بی‌نظمی، آشفتگی جامعه و فقر و بدبختی مردم را به نمایش درآورد و مرگ عساف را عامل تغییر وضع موجود شمرد.

کلیدواژه‌ها


آلن، راجر (1392)، «نوسازی روایت شرقی»، مجله نگاه نو، ترجمة یدالله ملایری، ش 99، صص 235-242.
برونو، فرانک (۱۳۸۴)، فرهنگ توصیفی روان‌شناسی، ترجمة طاهری ویاسائی، ناهید.
جرّار، ماهر (2009)، ««حین ترکنا الجسر» و «النهایات»: رحلة خلاصیة، عبدالرحمن منیف2008»، بیروت و دار البیضاء، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر و المرکز الثقافی العربی للنشر و التوزیع، صص 186-206.
حافظ، صبری (2009)، «عبدالرحمن منیف: سیرة حیاة»، عبدالرحمن منیف2008»،  بیروت و دار البیضاء، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر و المرکز الثقافی العربی للنشر و التوزیع، صص 55-98. 
راجرز، کارل (1369)، درآمدی بر انسان شدن، ترجمة قاسم قاضی، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.
رسولی، حجت، حسینی، شکوه السادات، عدالتی نسب، علی (1392)، «تحلیل زمان روایی رمان «النهایات» عبدالرحمن منیف براساس دیدگاه زمانی ژرار ژنت»، لسان مبین، سال 4، ش 12، صص 107-127.
سادوک، بنیامین و ویرجینیا سادوک (1385)، خلاصه روانپزشکی (علوم رفتاری - روانپزشکی بالینی)، ترجمة نصرت­الله پورافکاری، جلد دوم، تهران، شهر آب، آینده سازان، چاپ سوم.
ستاری، جلال (1366)، رمز و مثل در روانکاوی، تهران: توس.
شاملو، سعید (1388)، آسیب شناسی روانی، تهران: رشد، چاپ دهم.
شولتز، داون پی، شولتز، سیدنی الن (۱۳۸۶)، نظریه‌های شخصیت، ترجمة یحیی سید محمدی، ویرایش.
صالح، ناصر (2009)، ««البنیة الکلیة لمشروع منیف الروائی و إشکالیة العالم الداخلی للإنسان»، عبدالرحمن منیف، بیروت 2008»: دار البیضاء، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر و المرکز الثقافی العربی للنشر و التوزیع، صص 327-371.
صنعتی، محمد (1387)، تحلیل های روانشناختی در هنر و ادبیات، تهران: مرکز، چاپ چهارم.
عین علیلو، علی (1390)، «این نوستالژی که همه از آن می­گویند، چیست؟»، روزنامه ایران، ش 4893.
فروید، زیگموند (1350)، توتم و تابو، ترجمة ایرج پور باقر، مؤسسه انتشارات آسیا.
ــــــــــــــ (1382)، «ماتم و ماخولیا»، ترجمه­ی مراد فرهاد پور، ارغنون، ش 21، صص 83-102.
کمپانی زارع، مهدی (1390)، مرگ اندیشی ازگیل­گمیش تا کامو، تهران: نگاه معاصر.
کانیادا، لویس میغیل (2009)، «ضد الزمن المتسرب»، عبدالرحمن منیف 2008، دار البیضاء، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر و المرکز الثقافی العربی للنشر و التوزیع، 497-507.
گرین، ویلفرد، ارل لیبر و دیگران (1391)، مبانی نقد ادبی، ترجمة فرزانه طاهری، تهران: نیلوفر.
گنجعلی، عباس، احمدنیا، سید محمد (1436)، ««روایة النهایات» لعبدالرحمن منیف (دراسة فی الشخصیة والمکان)»، مجلة اللغة العربیة وآدابها، سنة 11، العدد 3، صص 435-440.
المحادین، عدنان (2006)، تیار الوعی فی روایات عبدالرحمن منیف، رسالة دکتوراه فی اللغة قسم اللغة العربیة وآدابها، جامعة مؤتة.
منیف، عبدالرحمن (1977)، النهایات.                                                      www.armeea.com
نعمة، حسین (1994)، موسوعة میثولوجیا واساطیر الشعوب القدیمة و معجم اهم المعبودات القدیمة، بیروت: دارالفکر اللبنانی.
یونگ، کارل گوستاو (1372)،روانشناسی ضمیر ناخودآگاه، ترجمة محمد علی امیری، تهران: آموزش انقلاب اسلامی.