مضامین فمینیستی در آثار میرال الطحاوی (مطالعه مورد پژوهانه سه رمان الخباء، الباذنجانة الزرقاء و بروکلین هایتس)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

میرال الطحاوی نویسنده مهاجر مصری در رمان‌هایش، با برگزیدن قهرمانان زن و شخصیت‌های متعدد زنان که همگی در یک وضعیت مشابه به سر می‌برند، به قصه پر رنج زنان سرزمینش که در سیطره سنت‌های گذشته گرفتار آمده‌اند، اهتمام ورزیده است. از این رو  رمان‌های الطحاوی می‌تواند  از منظر مضامین  فمینیستی مورد بررسی قرار بگیرد تا درک درستی از آنان به مخاطب القا شود. سؤال اینجاست که این نویسنده تا چه حد درون‌مایة آثارش را به زنان اختصاص داده و با توجه به سیطره میراث گذشته در رمان‌ها بیشتر به کدام طیف از طبقات زنان جامعه توجه نموده است.  برای این مهم، پژوهش حاضر بر آن است که با روش توصیفی-تحلیلی و با تأکید بر نقد فمینیستی و در نظر گرفتن مضامینی همچون یأس و ناکامی زنان، فقر و محرومیت و عدم جایگاه اجتماعی، نقش جسم زن در شرایط وی و از سویی پدیده ازدواج و عشق ورزی در جامعه مردسالار و زن ستیز و در نهایت روحیه متمردانه زنان برای دستیابی به شرایط بهتر، به بررسی رمان‌های الخباء، باذنجانة الزرقاء و بروکلین هایتس بپردازد. نتایج پژوهش حاضر، نشانگر این است که الطحاوی عمدتاً نگاهی خوش‌بینانه به زنان ندارد و همواره ناکامی و یأس زن را با نارضایتی از جسمش پیوند داده است. قهرمانان این رمان‌ها که اغلب نمودی از خود نویسنده هستند، در رویارویی با جامعه مردسالار، سرکشی و سنت‌شکنی را در پیش‌گرفته و خواهان توجه و برخورداری از حقوق و جایگاه اجتماعی شایسته در جامعه می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


آبرامز، مایرهوارد (1393)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، ترجمة مهدی شهسواری، خدمات فرهنگی کرمان.

آبوت، پاملا، والاس، کلر (1381)، جامعه‌شناسی زنان، ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران: نشر نی.

ایریگارای، لوس (1381)، آن اندام جنسی که یک اندام نیست، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، از کتاب متن‌هایی برگزیده از مدرنیسم تا پسا مدرنیسم، تهران: نشر نی، چاپ دوم.

بحراوی، حسن (1983)، هل هناک لغة نسائیة فی القصة، مجله الآفاق، ص ۳۰.

برسلر، چارلز (1386)، درآمدی بر نظریه ها و روش های نقد ادبی، ترجمه مصطفی عابدینی، تهران: نیلوفر.

بهبهانی، مرضیه، میرال الطحاوی، از خیمه تا بادنجان کبود، فصلنامه تخصصی کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ۶۱، ۴۸-۴۹.

تانک، رزمری (1387)، درآمدی جامع بر نظریه های فمینیستی، ترجمه منیژه نجم عراقی، تهران: نشر نی.

الحیدری، ابراهیم (2011)، النظام الأبوی و إشکالیة الجنس عند العرب، دارالساقی.

دوبووار، سیمون (1382)، جنس دوّم، ترجمه قاسم صنعوی، جلد اوّل و دوم، تهران: توس.

سلدن، رامان (1990)، النظریة الأدبیة المعاصرة، ترجمه جابر عصفور، دارالفکر، الطبعة الاولی.

ــــــــــــــ (1994)، النظریة النسویة النفسانیة فی الادب، ترجمه سعید الغانمی، مجله الکتابات المعاصرة، بیروت.

زیدان، جرجی، تاریخ الآداب اللغة العربیة، بیروت: دار مکتبة احیاء التراث، ۱۹۶۷.

الطحاوی، میرال (2001)، الخباء، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

ــــــــــــــ (2010)، بروکلین هایتس، بیروت: دارالکتب.

ــــــــــــــ الباذنجانة الزرقاء، منتدی مکتبة الاسکندریة، دون تا.

غیبی، عبدالأحد، بدخشان، رؤیا (1395)، جلوه‌های تأثیرپذیری میرال الطحاوی از فروغ فرخزاد در رمان بروکلین هایتس، کاوشنامه ادبیات تطبیقی، 24(6).

ــــــــــــــ (1395)، واکاوی تکنیک‌های داستانی در رمان فمینیستی «بروکلین هایتس» اثر «میرال الطحاوی»، 24(7).

فالر، راجر (1390)، زبان‌شناسی و رمان. ترجمه محمد غفاری. تهران: نشر نی.

فایز السیوف، نبیلة (2002)، قضایا المرأة بین الصمت و الکلام فی الروایة النسویة العربیة، کلیة الدراسات العلیا، الجامعة الأردنیة.

فریدمن، جین (1383)، فمینیسم، ترجمه فیروزه مهاجر، چاپ دوم، تهران: آشیان.

لایکوف، جورج، جونسون، مارک (2016)، فلسفة فی الجسد الذهن المتجسد و تحدیه للفکرالغربی، ترجمه و تقدیم عبدالمجید جحفة، بیروت، دارالکتاب الجدید.

محمدپور، احمد، علیزاده، مهدی (1390)، زنان و فرهنگ فقر، مجله علوم اجتماعی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد.

مفرح، سعیدة (1994)، الرجال أیضا یکتبون الادب النسائی، جریدة القدس العربی، سنة ۶، ص ۶.

مکاریک ریما، ایرنا (1393)، دانشنامه نظریه های ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه.

ﻫﺎم، ﻣﮕﻲ (1382)، ﻓﺮﻫﻨﮓ نظریه‌های فمینیستی، ﺗﺮﺟﻤﺔ ﻓﻴﺮوزه ﻣﻬـﺎﺟﺮ و ﻫﻤﻜـﺎران، ﺗﻬﺮان: ﺗﻮﺳﻌﻪ.

العید، یمنی (1975)، مساهمة المرأة فی الانتاج الادبی، مجلة الطریق، ص ۶۶.

عبد الموجود، حسن (2011)، میرال الطحاوی فی حوار عن الخیانة السیرة و الأهل.. و المرأة الجدیدة التی خلقتها الغربة.                                                                                          www.masrees.com

Sellers, S. (1989). Writing woman: Hélène Cixous' political ‘sexts’. Women’s Studies International Forum, 9(4), 443-447.