تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی ایران در روزنامه الشرق الأوسط با تکیه بر الگوی ون لیوون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختة دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

چکیده

پژوهش حاضر تلاش دارد با تکیه بر اصول جامعه‌شناختی–معناییِ گفتمان، محتوای رسانه‌ای عربی را مورد تحلیل قرار دهد. اهمیت این کار در تبیین و آشکارسازی تکنیک‌هایی است که خبرنگاران با استفاده از آنها جنگ رسانه‌ای را علیه گفتمان مخالف با استفاده از ترفندهای معنایی و مطبوعاتی به انجام می‌رسانند. از آنجا که ایران به عنوان یک قدرت منطقه‌ای در خاورمیانه مطرح است، روزنامة الشرق الاوسط از کشوری با گفتمان مخالف یعنی عربستان سعودی انتخاب شد تا بتوان شکل‌های مختلف کاربرد ایدئولوژی را در زبان مطبوعاتی نشان داد. بدین منظور از الگوی تحلیل گفتمان انتقادی «تئو ون لیوون» که نمودهای متنی بازنمایی را در متون سیاسی به بحث می‌گذارد، استفاده و متون انتخابی از نظر کیفی مورد بررسی قرار گرفت. در دو شاخة اصلی این الگو یعنی ارجاع‌دهی و واگذاری نقش، مؤلفه‌های متعدد، دخالت ایدئولوژیک نویسندگان روزنامة الشرق‌ الأوسط در ساخت‌های گفتمانی متن را به صراحت نشان می‌دهد. در این روزنامه، ایران به عنوان کنشگر فعال با عملکرد منفی با استراتژی‌های مختلف متنی و زبان‌شناختی مانند ارزش‌دهی منفی، هویت‌دهی، طبقه‌بندی، تفکیک، پیوند، تقابل و... بازنمایی شده است. استراتژی کلان متن که ساخت‌های گفتمانی بر اساس آن شکل گرفته‌اند، ترسیم نقش منفی و مداخله‌گر برای ایران به عنوان کنشگر تأثیرگذاری است که در تقابل با کنشگری مثبت عربستان قرار دارد. در موارد متعدد که بازنمایی‌های منفی علیه ایران انجام شده، نویسندگان به همان اندازه و بلکه بیشتر بازنمایی مثبت از عربستان انجام داده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critical Discourse Analysis of Representation of Iran in Asharq Al-Awsat Based on Van Leeuwen’s Theories

نویسندگان [English]

  • Zeinab Ghasemi Asl 1
  • Shahriar Niazi 2
1 PhD Graduate of Arabic Language and Literature, University of Tehran
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Tehran
چکیده [English]

The present article seeks to analyze the contents of an Arabic newspaper based on the linguistic principles of text and discourse. The importance and necessity of this work is that it explains and reveals the linguistic techniques that journalists use to engage in media warfare against a country. Since Iran is a regional power in the Middle East, the newspaper Asharq Al-Awsat was selected from a country with an opposing discourse, namely Saudi Arabia, to show the various forms of use of ideology in the press. Asharq Al-Awsat has the important feature (important to this study) of writing ideological news against Iran. So the texts studied in this article are deliberately selected from a newspaper whose hostility to Iran is clear, despite claims of neutrality. The reason for this choice is to be able to perform a precise analysis of a discourse against Iran. The purpose of the article is to analyze the semantic discourse constructs of Asharq Al-Awsat with the aim of explaining the representational patterns in it. To do so, the critical discourse analysis model of Theo Van Leeuwen is used, which discusses representation in political texts, and the selected texts are examined qualitatively. According to Van Leeuwen’s theories — according to, for instance, what he calls role allocation — several factors show the ideological interferences of the authors with the discourse structures of the text. In many case, this newspaper, through various textual and linguistic strategies such as identification and classification, represents Iran as an influential actor with negative performance. In all such cases, on the contrary, the authors have represented Saudi Arabia positively. Thus, the article argues that the primary strategy of the text on which its structural discourses are based is to portray the negative and interfering role of Iran in opposition to the positive activism of Saudi Arabia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Representation
  • Discourse analysis
  • Iran
  • Asharq Al-Awsat
  • Van Leeuwen
آقاگل‌زاده، فردوس، اسدی، مسعود، گلفام، ارسلان، افراشی، آزیتا (1394)، «مؤلفه‌های زبانشناختی و جامعه‌شناختی-معنایی و بازنمایی کنشگران اجتماعی در متون مطبوعاتی»، جستارهای زبانی، ش 23، صص 24-1.
پوشنه، آتنا، بابک معین، مرتضی (1392)، «تحلیل گفتمان انتقادی در اثری از ابراهیم گلستان با استفاده از مؤلفه‌های جامعه شناختی-معنایی گفتمان‌مدار با توجه به بازنمایی کنشگران اجتماعی»، جستارهای زبانی، ش 14، صص 26-1.
سعیدنیا، نرجس، اسدی، مسعود (1393)، «بازنمایی زن در رمان‌های سووشون و سنگ صبور از منظر تحلیل گفتمان انتقادی»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبایی، ش 331، صص 687-704.
غیاثیان، مریم سادات (1386)، بازنمایی اسلام در نشریات آمریکا و انگلیس قبل و بعد از یازدهم سپتامبر در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی، رسالة دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.
مک‌دانل، دایان (1380)، مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمانی، ترجمة حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.
مهدی‌زاده، سید محمد (1389)، نظریه‌های رسانه، تهران: همشهری.
میلز، سارا (١٣٨٢)، گفتمان، ترجمة فتاح محمدی، تهران: فرهنگ گفتمان‌.
ون‌دایک، تئون (1382)، مطالعاتی در تحلیل‌گفتمان: از دستور متن تا گفتمان‌کاوی انتقادی، ترجمة گروه‌ مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
یارمحمدی، لطف الله (1383)، «بازنمایی کنشگران اجتماعی در منازعات فلسطین و اسرائیل از طریق ساختارهای گفتمان‌مدار جامعه شناختی-معنائی»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبایی، صص 443-421.
ــــــــــــــ (1381)، «تحلیل گفتمان با استفاده از مولفه‌های جامعه شناختی-معنایی گفتما‌ن‌مدار با عنایت به تصویرسازی کارگزاران اجتماعی»، ادب و زبان، ش 15 و 16، صص 118-105.
ــــــــــــــ (1383‌)، گفتمان‌شناسی‌ رایج‌ و انتقادی‌، تهران‌: هرمس.
ــــــــــــــ (1393)، ارتباطات از منظر گفتمان شناسی انتقادی، تهران: هرمس.
الحسینی، هدی (27/10/2016)، روسیا تستغل الحرب فی سوریا لزعزعة الحلف الأطلسی، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13848.
الحُمیّد، طارق (3/8/2016)، الحلب و المزهلة الدولیة، صحیفة الشرق الأوسط، العدد13763.
الدخیل، ترکی (6/9/2016)،حج بلا السعودیة.. حج بلا إیران، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13797.
الدخیل، ترکی (30/9/2016)، اغتیال سفراء السعودیة، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13790.
الدوسری، سلمان (7/9/2016)، عندما تتحول المیلیشیا إلى جیش،صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13767.
راشد، عبدالرحمن (18/10/2016)، عمان بین الخلیج و إیران، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13839.
طاهری، أمیر (28/10/2016)، الشرق الأوسط بین العثمانیین الجدد والصفویین الجدد، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13849.
فحص، مصطفی (21/9/2016)، إیران و التصدی السعودی الصلب، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13812.
قطیش، ندیم (28/10/2016)، میشل عون لیس حلاً.. لیس مشکلة، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13849.
یوسف العیسی، شملان (21/10/2016)،  ماذا بعد تحریر موصل؟، صحیفة الشرق الأوسط، العدد 13842.
van Dijk, T. (2001). Ideology and Discourse: A Multidisciplinary Introduction. Barcelona: Pompeu Fabra University.