چیستی معنا و زیبایی در اندیشه و شعر ادونیس از منظر مبانی هرمنوتیک فلسفی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی

چکیده

چیستی معنا و زیبایی از مقوله های چالش برانگیز پس از پیدایش شعر نو عربی است که بخش قابل توجهی از پژوهش های ادبی را به خود اختصاص داده است. در گسترة شعر و نقد معاصر عربی، ادونیس یکی از نام آورترین شخصیت های ادبی معاصر عرب به شمار می‌آید که به نظریه‌پردازی در این زمینه پرداخته است. وی معنا و زیبایی را ضمن موضوعاتی چون مفهوم شعر، تعهد، پیچیدگی، سنت و نوآوری در نوشته­های خود مطرح نموده است و در این راه معنا را با خاصیتی هرمنوتیکی و بر محور پویایی دنبال نموده است. این نوشتار در پی آن است تا چیستی معنا را از دیدگاه این شخصیت اثرگذار تحلیل نماید تا از این منظر بخشی از گفتمان حاکم بر چالش معنا در عرصه شعر نو عربی آشکار گردد. ادونیس در باب معنا و زیبایی و پیوند آن با تعهد بر فردیت شاعر تأکید دارد و ماهیت  شعر در اندیشه او با نوعی ابهام و پیچیدگی همراه شده است و در نتیجه چیستی شعر و مفهوم آن در نگاه ادونیس بیشتر جنبه فلسفی به خود گرفته است. در این راه با به‌کارگیری رویکرد هرمنوتیک فلسفی مواردی چون تاریخمندی، اطلاق، پویایی و معناداری در اندیشه و شعر او حضور پویا دارند و عناصری چون وزن و قافیه و صور بیانی معیار کارآمدی برای تحلیل در اندیشه و شعر او نیستند. رویکرد هرمنوتیک فلسفی می تواند عیاری باشد برای سنجش زیبایی در معنا که از جمله مباحث مهم در بلاغت جدید است و از این منظر باید گفت زیبایی در اندیشه و شعر ادونیس را باید در معنا و هویت معنایی اشعار او جستجو نمود.

کلیدواژه‌ها


احمدی، بابک (1377)، آفرینش و آزادی: جستارهای هرمنوتیک و زیبایی‌شناسی، تهران: مرکز.

 ــــــــــــــ (1381)، ساختار و هرمنوتیک، تهران: گام نو، چاپ دوم.

ادونیس (1996)، الأعمال الشعریة. الجزء الأول: أغانی مهیار الدمشقی و قصائد أخری، دمشق: دارالهدی.

ــــــــــــــ (1971)، زمن الشعر، بیروت: دارالعوده، الطبعة الثانیة.

ــــــــــــــ (1986)، الثابت و المتحول، بحث فی الاتّباع و الابداع عند العرب، بیروت: دارالعوده، المجلد الثالث.

 ــــــــــــــ (1971)، قصائد أولی، بیروت: دارالعوده.

 ــــــــــــــ (1988)، دیوان أغانی مهیار الدمشقی، بیروت: دارالآداب.  

اسماعیل، عزالدین (1996)،  الشعر العربی المعاصر قضایاه و ظواهره الفنیة و المعنویة، بیروت: دارالفکر العربی، الطبعة الثالثة.

ــــــــــــــ (1992)، الأسس الجمالیه فی النقد العربی، بیروت: دارالفکر العربی.  

بزون، احمد، (1996)،  قصیده النثر، بیروت: دارالفکر الجدید.

پالمر، ریچارد (1387)، علم هرمنوتیک، ترجمة محمد سعید حنایی کاشانی، تهران: هرمس، چاپ چهارم.

پورنامداریان، محمد تقی، (بی‌تا)، بلاغت مخاطب و گفتگوی با متن، نقد ادبی، 1(1).

ترکاشوند، فرشید (1438)، بلاغة المخاطب: بین القدم و الحداثة. مجلة اللغة العربیة و آدابها، 13(1)، 1-17.

ــــــــــــــ (1394)، معنا در شعر عربی: از توصیف تا تولید. پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، 4(1)، 102-83.

الجیار، مدحت (1995)،  موسیقی الشعر العربی قضایا و مشکلات، مصر: دارالمعارف.

داد، سیما (1371)، فرهنگ اصطلاحات ادبی (واژه نامه مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی اروپایی به شیوه تطبیقی و توضیحی)، تهران : مروارید.

زیادی، عزیزالله (1380)، شعر چیست، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1387)،  شعر معاصر عرب، تهران: سخن.

 ــــــــــــــ (1388)، صور خیال در شعر فارسی، تهران: سخن، چاپ سیزدهم.  

ضاهر، عادل، (2000)، الشعر والوجود (دراسة فلسفیة فی شعر ادونیس)، دمشق: دار المدی.

عرب، عباس (1384)، ادونیس (در عرصه شعر و نقد معاصر عرب)، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

علاق، فاتح (1388)، مفهوم شعر از دیدگاه شاعران پیشگاه عرب، ترجمة سید حسین سیدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

واینسهایمر، جوئل (1381)، هرمنوتیک فلسفی و نظریه ادبی: مروری بر آرای گادامر در گستره هرمنوتیک، ترجمة مسعود علیا. تهران: ققنوس.