نشانه‌شناسی عنوان در شعر محمّد حلمی الریشه مطالعة موردی: (لاتعطنی تفاحة أخری، رسالة إلی کلیم الله، أبابیل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه رازی کرمانشاه

2 دانشجوی دکترا/ دانشگاه رازی

چکیده

نشانه شناسی ادبی، به عنوان دانشی نوین در عصر حاضر، با استفاده از همنشینی واژگان و چیدمان خاص کلمات، در پی رمز‌گشایی و کشف نشانه‌های متن است. عنوان متن، از رمزگان‌های مهم نشانه‌شناسی و به منزلة پیشخوان متن است که می‌تواند ارتباطی مهم با متن اصلی داشته باشد و خواننده را به کشف مفاهیم ذهنی نویسنده راهنمایی کند؛ از این‌رو می‌توان گفت که عنوان نقش مهمی در رمز‌گشایی متن دارد. محمّد حلمی الریشه (1985م)، در زمرة شاعرانی است که غالباً با استفاده از نماد و نشانه‌ها، رسالت شعری خویش را به مخاطب القاء می‌کند. وی به عنوان، به مثابة کلید ورود به متن، اهتمام ویژه داشته است و در بسیاری از قصاید وی، عنوان در همان ابتدا تلنگری در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند. در این جستار به مطالعة موردی قصاید(لاتعطنی تفاحة أخری، أبابیل، رسالة إلی کلیم الله) پرداخته می‌شود. از آنجا که عناوین این سه قصیده مبتنی بر فراخوانی داستان-های قرآنی است، پژوهش حاضر بر آن است تا با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی، به واکاوی نشانه‌شناسانة عناوین این قصاید و ارتباط آن‌ها با متن اصلی با تکیه بر بینامتنی قرآنی پرداخته و هدف شاعر را از این فراخوانی باز‌گو کند و کارکرد‌های عنوان در متن را در خلال خوانش متن، بررسی نماید؛ همچنین به کاوش عناوین در سطح ساختاری و دلالی و نقش‌های آن بپردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است عناوین قصاید، بر‌گرفته از داستان‌های قرآنی و در راستای متن اصلی بوده که شاعر از آن‌ها جهت القای انگاره-های ذهنی خویش بهره جسته است؛ دیگر اینکه، عناوین، گاه ارتباطی مستقیم با متن داشته؛ یعنی از نظر معنا و لفظ برگرفته از متن هستند و گاه کارکرد آن به شیوه‌ای غیر مستقیم و نیازمند به تلاش مضاعف خواننده در جهت کشف این ارتباط است؛ همچنین، عناوین مذکور، دال‌هایی با مدلول‌های خاص خود و دارای نقش‌های توصیفی و جلب-کننده هستند.

کلیدواژه‌ها