بازنمایی خشونت در رمان علی مائدة داعش با تکیه بر نظریۀ اسلاوی ژیژک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه فرهنگیان

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

چکیده

از آنجا که خشونت، ناظر بر وجه سرکوبگر قدرت است، لاجرم در یک رابطۀ خشونت‌آمیز، طرفین فرادست و فرودست وجود دارد. ژیژک با ترکیب مفاهیم فلسفی و زندگی روزمره، توانسته است ابعاد مختلف امر خشن را ترسیم کند. رمان علی مائدة داعش، روایت رنج‌ مردمان ایزدی است که با هجوم و نسل‌کشی داعش مواجه شدند. این پژوهش با هدف تبیین لایه‌های مختلف خشونت داعش علیه ایزدیان از الگوی ژیژک بهره گرفت تا نشان دهد نویسنده چگونه ابعاد مختلف خشونت را لابه‌لای حوادث داستان بازنمایی کرده و از مسئلۀ خشونت به‌عنوان درون‌مایۀ روایی بهره جسته است. نتایج تحقیق نشان داد تمام انواع خشونت در رمان، تحت تأثیر خشونت خدایگانی که ژیژک بدان اشاره کرده، صورت گرفته است. داعش با اعمال خشونت سیستمی، قصد نهادزدایی از خانواده و دیگر بنیان‌های اجتماعی را  دارد. شیوه‌های داعش برای سرکوب زنان، کنش‌گرانه و نمادین است و در عین حال، از روش‌های کنش‌پذیرانه مانند به‌کارگیری زنان علیه زنان نیز غافل نبوده است. داعش در توجیه خشونت برای اعضای خود از تکفیر «دیگری» استفاده کرده و ایزدیان به‌عنوان جلوه‌ای از کفر که مانع تحقق اهداف خلافت‌اند محکوم به نابودی شدند. در رمان حاضر، زنان بزرگ‌ترین قربانیان خشونت‌اند و جایگاه فرودست آنها از منظر تاریخی، به قدرت داعش برای اعمال خشونت سیستمی و خدایگانی علیه زنان، افزوده است. 

کلیدواژه‌ها


ابراهیم‌نژاد، محمد (1393)، داعش: دولت اسلامی عراق و شام، قم، دار الاعلام.
اصغری، جواد و سیمین غلامی(1397)، «مؤلفه‌های پسااستعماری در رمان راه خورشید، الطریق الی الشمس، شرق-غرب نوشتۀ عبدالکریم ناصیف»، ادب عربی، سال 10، ش 2، 21-40.
ببری، نیکنام (1393)، سیستم‌سازی: پاشنه‌آشیل تکفیریسم، تهران، مؤسسۀ فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌الملل ابرار معاصر.
بنیامین، والتر (۱۳۸۸)، «نقد خشونت»، در کتاب قانون و خشونت، به‌اهتمام مراد فرهادپور، ترجمۀ امید مهرگان و صالح نجفی، چاپ چهارم، تهران، رخداد نو، 340-359.
توانا، محمدعلی و نفیسه اله‌دادی (۱۳۹۶)، «خشونت در وضع مدنی هابز: بازخوانی لویاتان»، پژوهش سیاست نظری، ش ۲۲، 1-27.
دورتیه، ژان فرانسوا (۱۳۸۱)، «پیر بوردیو انسان‌شناس، جامعه‌شناس»، ترجمۀ مرتضی کتبی، انسان‌شناسی، ش ۱، 225-237.
زیتون، مهدی (2017)، «قراءة فی روایة على مائدة داعش لزهراء عبدالله»، علی موقع:
 آخر زیارة: 23/06/2021. http://wameedalfikr.com/
ژیژک، اسلاوی (۱۳۹۰ الف)، خشونت؛ پنج نگاه زیرچشمی، ترجمۀ علیرضا پاک‌نهاد، چاپ دوم، تهران، هزارۀ سوم.
ــــــــــــــــ (1390ب)، به برهوت حقیقت خوش آمدید، ترجمۀ فتاح محمدی، چاپ سوم، تهران، هزارۀ سوم.
ــــــــــــــــ (۱۳۹۲)، وجه وقیح حقوق بشر در قانون و خشونت، گزیده مقالات، ترجمه مازیار اسلامی، تهران: رخداد نو، چاپ سوم.
شریف‌زاده، محمدرضا و میترا بهرام‌پور (1398)، «باززایی ریشه‌های خشونت در آلمان پس از جنگ جهانی دوم با تکیه بر آرای اسلاوی ژیژک»، مبانی نظری هنرهای تجسمی، ش  8، 85-102.
عبدالله، زهراء (2017)، علی مائدة داعش، بیروت، دار الآداب.
فاتن، المر (2017)، «التشبیه والاستعارة فی روایة على مائدة داعش لزھراء عبدلله»، الفینیق الإلکترونیة، 74-58.
فاستر، مایکل (۱۳۵۸)، خداوندان اندیشۀ سیاسی، ترجمۀ جواد شیخ‌الاسلامی، تهران، امیرکبیر.
قاسمی، وحید و نریمان محمدی (۱۳۹۶)، «خشونت، متن و برساخت دیگری، بازنمایی خشونت در متون فکری بنیادگرایی»، مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال ششم، ش ۲۲، 93-116.
کاتم، مارتا و همکاران (1386)، مقدمه‌ای بر روان‌شناسی سیاسی، ترجمۀ سیدکمال خرازی و جواد علاقبند راد، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
نافع، بشیرموسی (2014)، الظاهرة السفلیة: التعدید و السیاسات، بیروت، الدارالعربیة للعلوم.
معروف، یحیی و مسلم خزلی (1392)، «نقد روان‌شناسی شخصیت در اشعار متنبی»، ادب عربی، دانشگاه تهران، سال پنجم، ش 2، 193-215.
Bourdieu, pierre (1986), “Liitusion biographique in Actes”, de La Recherche, enSciences cociales, volum 62, 15-32.
Bunzel, Cole.(2014), “The Islamic state of disobedience: Al-Baghdadi triumphant”, October 5. http: //www.jihadica.com/the-islamic-state-of-disobedience-al-baghdadis-defiance.
ــــــــــــــــ (2014), “The Islamic state of disobedience: Al-Baghdadi triumphant”, October 5. http: //www.jihadica.com/the-islamic-state-of-disobedience-al-baghdadis-defiance.
Diemen, renée van (2015), “Politics and Religion in Saudi Arabia”, https://www.lboro.ac.uk/media/wwwlboroacuk/external/content/. last visited available at 15/01/2021.
Tiersky, Ronald (2015), “Understanding How ISIS Sees Itself, Real Clear World”, Available at: http://www.realclearworld.com /articles/ 23/06/2015/ understanding_how_isis_sees_itself_111280.html, last vizited: 15/01/2021.
Moore, Jack (2016), “Duterte: If ISIS Arrives, Forget About Human Rights”, News Week, 1-7, Avaliable at: http: //www. newsweek. com/ philippinesduterte.if-isis-arrives-forget-about-human-rights-520693, last vizited: 15/01/2021.