جلوه‌های تمایز در رمان «اللَّص وَ الکِلاب» بر اساس الگوی جامعه‌شناختی پیر بوردیو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.

2 دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد رشته مترجمی زبان عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران.

3 دانشجوی دکتری جامعه شناسی گرایش اقتصادی و توسعه، دانشگاه تبریز، تبریز- ایران

چکیده

در نگاه بوردیو جهان اجتماعی بر پایه تمایز استوار است که این تمایز در مفاهیم ساختاری چون فضا، میدان، طبقه و سرمایه و هم‌چنین در سطح مفاهیم کنشی یعنی عادت‌ واره، عملکردهای درون میدان و ذائقه و سلیقه نمایان است. معمولاً متن‌هایی چون هنر، رمان، ادبیات و حوزه‌های دیگر فرهنگ‌عامه سرریزهای جامعه‌اند که تحلیل و بررسی آن‌ها می‌تواند پژوهشگران را به درک و فهم جامعه رهنمون سازد. فهم متن‌های ادبی با رویکرد بوردیویی می‌تواند شیوه‌های تمایز در هر جامعه‌ای را نشان دهد. رمان اللَّص وَ الکِلاب (1961) از داستان‌های نمادگرایانه نجیب محفوظ محسوب می‌شود که قابلیت بررسی در چارچوب مصادیق مزبور را دارد. چراکه نویسنده با در نظر داشتن مفاهیمی همچون دین، فرهنگ، جامعه و طبقه به بررسی اوضاع سیاسی و اجتماعی حاکم در جامعه مصر می‌پردازد و به ناعدالتی‌های حاکم بر جامعه خُرده می‌گیرد. روایت داستان به‌گونه‌ای شکل یافته که محدودیت‌ها و شرایط خاص اجتماعی وابسته به مجموعه‌ای گسترده و پیچیده از الزامات فردی و جمعی است. پژوهش حاضر به روش نقد جامعه‌شناسی با تکیه ‌بر نظریه پیر بوردیو است که رمان اللَّص وَ الکِلاب را از بعد جامعه شناختی و با رویکرد تحلیلی بررسی می‌کند و درصدد نشان دادن و بررسی جلوه‌هایی از تمایز در رمان اللَّص وَ الکِلاب است که در قالب مفاهیم بوردیویی هم‌چون منش‌ها و عادت ‌واره‌ها، زمینه‌ها و میدان‌ها، عرصه‌ها و سرمایه‌ها، فضاهای اجتماعی، طبقات اجتماعی و نیز ذائقه‌ها و سلیقه‌ها نمود یافته است. یافته‌های پژوهش حکایت از این واقعیت دارد که نویسنده در رمان مزبور، با بررسی نقش عاملان کنش در ساختارهای اجتماعی نوعی تشخص طبقانی و فرهنگی را بر اساس عادت‌واره‌ها، سرمایه‌ها، فضاهای اجتماعی و شخصیت‌ها در میدان‌های مختلف برجسته می‌کند. بطوریکه شخصیت‌ها در میدان‌های مختلف متناسب با عادت-واره‌هایشان که ناشی از سرمایه‌ها، ذائقه‌ها و نیز جایگاه و طبقات اجتماعی آن‌ها در فضاهای اجتماعی است، جلوه‌هایی از تمایز را به نمایش می‌گذارند.

کلیدواژه‌ها