پیوستار نمادپردازی آوایی در اشعار نزار قبانی؛ بر پایۀ نظریۀ هینتون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان

چکیده

تصویرگونگی که پیوند انگیختۀ دال و مدلول را نشان می­دهد، به‌عنوان عاملی برون­زبانی، ساختار زبان را متأثر از ادراک حسی انسان از جهان خارج می­داند. این اصل نشانه­شناختی، از مهم­ترین ارکان زیبایی­شناسی و عمده­ترین ابزارهای انتقال معنا در شعر نزار قبانی به شمار می­رود؛ بنابراین، هدف از انجام پژوهش حاضر آن است که در چارچوب نظریۀ نمادپردازی آوایی هینتون و همکارانش، سطوح گوناگون تصویرگونگی آوایی در اشعار قبانی بر روی پیوستاری از بالاترین تا پایین­ترین درجۀ شفافیت ترسیم شود. نتایج پژوهش نشان می­دهد گونه­های مختلف نمادپردازی آوایی در سروده­های این شاعر عبارت‌اند از: عینی، تقلیدی، ترکیبی و قراردادی. در قصاید او نشانه­های عینی شامل اصوات عاطفی و عبارت­های ندا، تعجب و ...، دارای بیشترین میزان تصویرگونگی هستند. پس از آن به‌ترتیب، نمادهای تقلیدی در قالب الفاظ نام­آوا، نشانه­های ترکیبی که به‌صورت تکرار واکه یا همخوانی خاص مشاهده می­شوند و نمادهای قراردادی که با توالی واج­های معین شکل می­گیرند، در جایگاه­های دوم، سوم و چهارم پیوستار قرار می­گیرند.

کلیدواژه‌ها


باطنی، محمدرضا (۱۳۷۵)،کلمات تیره و شفاف؛ بحثی در معناشناسی، تهران، آگاه.
حمیدبیاتی، سنا (۲۰۰۷)، التنغیم فی القرآن الکریم؛ دراسة صوتیة، بغداد، مرکز احیاء التراث العلمی العربی.
خزعلی، انسیه و همکاران (۲۰۱۶)، «ارتباط صوت و معنی در قرآن کریم؛ پژوهشی در سوره نبأ»، ادب عربی، ش ۱، ۹۵-۱۱۶.
خسروی، کبری و همکاران (۱۳۹۱)، «فراخوانی شخصیت‌های ادبی و دینی»، لسان مبین، سال سوم، ۱۳۹-۱۶۲.
خضری، علی و همکاران (۲۰۱۷)، «البنیة الصوتیة فی شعر توفیق زیاد، هنا القصیدة الباقون»، البحوث فی اللغة العربیة و آدابها، العدد ۱۶، ۳۷-۵۹.
زارع، آفرین و همکاران (۱۳۹۱)، «تحلیل آوایی در صحیفۀ سجادیه (با تاکید بر دعای استعاذه)»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، ش ۱، ۷۱-۹۱.
السعران، محمود ( ۱۹۹۷)، علم اللغة، قاهرة، دار الفکر العربی.
شریفی، شهلا و لیلا عرفانیان قونسولی (۱۳۹۱)، «مقایسۀ انگیختگی آوایی در فاصلۀ زمانی دویست‌ساله»، مطالعات بلاغی، ش ۵، ۱۰۳-۱۲۰.
شریفی‌مقدم، آزاده و حسین مهرآرا (۱۳۹۷)،«پیوستار نمادپردازی آوایی در اشعار حافظ بر مبنای نظریۀ هینتون»، زبان‌پژوهی، ش  ۲۸، ۵۹-۸۵.
شریفی­مقدم، آزاده و وحیده ابوالحسینی­زاده (۱۳۹۲)، «انگاره­های تصویرگونه در گونه گفتاری کرمان»، مجموعه مقالات هشتمین گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران، ۱-۱۴، زنجان، انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران.
صالح، صبحی (۲۰۰۹)، دراسات فی اللغة، بیروت، دار العلم.
طالبی قره قشلاقی، جمال (۱۳۹۵)،«التحلیل الصوتی و الدلالی فی قصیدة بلقیس لنزار قبانی:مقاربة فی ضوء منهج الصوتی»، الجمعیة الإیرانیة للغة العربیة و آدابها، العدد ۴۰، ۷۹-۹۸.
الطیب، عبدالله (۲۰۰۰)، المرشد الی فهم اشعار العرب و صناعتها، بیروت، دار الفکر.
عباس، حسن (۱۹۹۸)، خصائص الحروف العربیة و معانیها، سوریة، اتحاد کتاب العرب.
عبدی، صلاح­الدین و جواد محمد­زاده (۱۳۹۶)، «أسلوبیة الموسیقی فی أشعار نزار قبانی مجموعتا الرسم بالکلمات و هکذا أکتب تاریخ النساء»، ادب عربی، ش ۱، ۲۱۱-۲۳۰.
علی‌الصغیر، محمدحسین (۲۰۰۰)، الصوت اللغوی فی القرآن، بیروت، دار المؤرخ العربی.
غنیمی الهلال، محمد (۲۰۰۱)، النقد الادبی الحدیث، قاهرة، نهضة مصر.
قائمی، مرتضی و همکاران،(۱۳۹۲)، «بررسی جایگاه آواها در حرکت‌بخشی به تصاویر ادبی صحنه‌های قیامت»، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای قرآن کریم، ش 1، ۲۳-۳۸.
قبانی، نزار (۱۹۹۸)، الاعمال الشعریة الکاملة نزار قبانی، ج 1، 3 و 4، بیروت، منشورات نزار قبانی.
قویمی، مهوش (۱۳۸۳)، آوا و القا؛ رهیافتی به شعر اخوان ثالث، تهران، هرمس.
گلستانه، سالم (۱۳۹۴)، «بررسی سروده­های نزار قبانی از دیدگاه نقد فرمالیستی؛ مطالعۀ موردی دیوان حبیبتی و الرسم بالکلمات»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی.
گیرو، پی‌یر (۱۳۹۳)، نشانه‌شناسی، ترجمۀ محمد نبوی، تهران، آگاه.                     
المازنی، عبدالقادر (۱۹۹۰)، الشعر غایاته ووسائطه، تحقیق فائز الترحینی، بیروت، دار الفکر البنانی.
مشایخی، حمیدرضا و زینب خدادادی (۱۳۹۱)،«بررسی هنجارگریزی در بخشی از اشعار قبانی»، نقد ادب عربی معاصر، ش ۲، ۵۱-۷۹.
مشکوةالدینی، مهدی (۱۳۷۴)، ساخت آوایی زبان، مشهد، دانشگاه فردوسی.
وحیدیان­کامیار، تقی (۱۳۷۵)، فرهنگ نام‌آوایی فارسی، مشهد، دانشگاه فردوسی.
الورقی، السعید (۱۹۸۴)، لغة الشعر العربی الحدیث، بیروت، دار النهضة العربیة.
یخلف، فایزة ( ۲۰۱۲)، سیمیائیات الخطاب و الصورة، بیروت، دارالنهضة العربیة.
 
Anderson,E.R.(1998), A dictionary of  iconism, London, Associated press.
Chandler,D. (1994), semiotics For biginers-Accessible and Thorough  English  online, new Zealand, ministry  of education.
Gamkralidze,th.(1974), “The problem of larbitrar du sing”,  Language, No 50, 102-111.    
Gensini,s.(1995), “Criticism of Arbitrariness of Language”, in libniz and voice and the natural philosophy of language, simone.r, 3-19.
Haiman,j.(1980), Iconicity in syntax, Amesterdam, john benjamins publishing company.
Hinton,l. Nichols &j.&ohala,j.(1994), Sound symbolism, New York, Cobridge university press.
Pierce, C.S.(1960), collected Writing (C. Hartshorn, P. Weiss and A.W.Burks. Ed), Cambridge, university press.
Saussur,F.de.(1974), Course in General Lingustics, London, Fontana.