ادب عربی

چکیده جنبش فمینیسم در قرن نوزدهم به دنبال مبارزات زنان اروپایی برای به ­دست آوردن آزادی‌های بیش‌تر و حقوق مدنی ایجاد شد و به­ تدریج گسترۀ بیش‌تری یافت. این جنبش و تبعات آن مانند هر دگرگونی دیگری، به ­ادبیات نیز راه پیدا کرد و نویسندگان و شاعران دغدغه­ مند در آثار خود، به فراخور حال خود، به طرح مسائل زنان و حمایت از حقوق آن‌ها پرداختند. یکی از این نویسندگان، علی بدر رمان­نویس عراقی است که در رمان­های خود از جمله رمان «شتاء العائلة» به­ مشکلات و مسائل زنان  می­پ ردازد. در این پژوهش، رمان «شتاء‌العائله» با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و  بر­مبنای گرایش اول نقد فمینیستی یعنی جلوۀ زنان در آثار مردان، بررسی شده ­است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که علی بدر در کنار برجسته­ کردن نقش زن و  ویژگی­ های زنانۀ او، جامعۀ مردسالار را نیز به­ طور غیر مستقیم به­ چالش­ می­ کشد. او از طریق ترسیم دو شخصیت زنانه (عمه و برادرزاده)،از یک سو می­ کوشد محدودیت­ های زنان را در کشور عراق در دهۀ شصت و هفتاد به ­تصویر کشد و از سوی دیگر در جریان حوادث رمان، از زنان و حقوق زنان دفاع ­نماید و بر تحصیل و آموزش دختران و زنان، استقلال زنان و قدرت زنانه تأکید­ کند و از همه مهم ­تر، علی بدر در این رمان، بی­ هویتی زنان و دگرجنس­ خواهی اجباری را در فضای جامعۀ مردسالار عراق، زیر سؤال می­ برد.

چکیده در نشانه ­شناسی معاصر در حوزۀ مطالعات روایت‌شناسی اگر نام­ هایی چون پراپ، گریماس، تودوروف، ژنت و بارت وجود دارد، در عرصۀ شعر باید مایکل ریفاتر را یکی از نظریه‌پردازان روشمند دانست. ریفاتر در سیر اندیشه­ ها و نظریه ­هایش از «سبک‌شناسی ساختاری» به‌سوی نشانه‌شناسی شعر و تولید متن روی­ می­آورد و در این راستا نشانه­ ها و عناصر ایجادکنندۀ ادبیت متن شعری را ارائه می­ دهد. در نظریۀ ریفاتر دو شیوۀ خوانش مطرح است: خوانش اکتشافی یا خطی و خوانش نشانه ­شناختی یا پس‌نگر که خواننده از طریق آن ها، پس از بررسی عناصر ادبیت متن یعنی نادستوری­ ها (دستورگریزی)، منظومه‌های توصیفی، انباشت­ ها (ترادف­ها) و هیپوگرام (تصویر کلیشه­ ای که از طریق کل شعر در ذهن خواننده القا می ­شود)، به ماتریس یا شبکۀ شعر دست می یابد که همان گزارۀ بنیادی شعر است و اسباب وحدت را فراهم می‌کند. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، پس از خوانش اکتشافی و خوانش نشانه ­شناختی قصیدة الحزن به این نتیجه رسیدیم که عناصر نشانه‌شناختی بر مبنای دیدگاه ریفاتر، در خوانش سطح نشانه‌شناختی قصیدة الحزن عبدالصبور به‌خوبی می‌تواند ایفای نقش‌کند؛ قصیدة الحزن از ‌لحاظ واژگانی و نحوی نا‌دستوری‌های اندکی دارد، ولی ازلحاظ معنایی نادستوری های زیادی دارد که از‌طریق تشبیه، استعاره و کنایه خود‌نمایی می‌کنند. از سوی دیگر منظومه‌های توصیفی، انباشت­ ها، هیپوگرام و نهایتاً ماتریس متن، همگی در کنار هم موضوعات کلیدی شعر را به‌تصویر می‌کشند و وحدت شعری را محقق‌می‌سازند