بررسی معناشناسی واژة سلام در تفسیر تبیان شیخ طوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

چکیده

سلام واژه­ای است قرآنی با 43  بار تکرار و پنج  جلوه معنایی که خداوند، انبیای خود را با آن درود گفته و مردمان را در جهت تحیّت به آن فرمان داده است. این واژه در ساخت­های گوناگون صرفی و وجوه متعدد نحوی در قرآن آمده است. بررسی وجوه اعرابی و ساخت­های صرفی این واژه و کشف رابطة معنایی آن، رسالت این مقاله است تا با شیوة تحلیلی پاسخی بر این تفاوت­ها بیابد. افق نگاه این مقاله آرای طوسی و گاه مقایسه با آرای دیگران بوده و دریافته که بافت متن سوره و نوع مخاطب آن، در ساخت صرفی خاص این واژه و دلالت آن تأثیر مستقیم دارد و گاه در یک آیه و در  یک اسلوب دو جلوۀ اعرابی را شاهدیم که این خود بیانگر یکی از جنبه­های اعجاز ساختاری قرآن بوده و بررسی ادبی آن در حوزه­های صرف و  نحو و بلاغت در این مقاله آمده است.     

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن­منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر،1414.

ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی،1421.

ابن هشام انصاری، جمال الدین ابن هاشم، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، تبریز، سوق مسجد جامع، 1979.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم،1992.

 رضی­الدین استرآبادی، محمد ابن الحسن، الشرح علی الکافیة لابن الحاجب، بیروت، دارالکتاب العلمیة، 1979.

زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتب العربی، 1407.

السامرائی، فاضل صالح، معانی النحو، بیروت، موسسة التاریخ العربیی،2007.

سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، الاتقان فی علوم القرآن، قم، منشورات رضی، 1367 ش.

طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمة موسوی همدانی، سیدمحمد باقر، قم، انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیة قم،1374 ق.

طوسی، محمد بن حسین، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1409.

طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام، 1378 ش.

عبدالباقی، محمدفؤاد، معجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، تهران، اسلامیه، 1374 ش.

قرشی، سیدعلی­اکبر، احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، 1377 ش.

کاشانی، ملا فتح­الله، خلاصة المنهج، تهران، الاسلامیة، 1373 ش.

کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، اسلامیه، د.ت.

نیشابوری، نظام الدین، تفسیر غریب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت، دارالکتب العلمیه،1416.

یعقوب، امیل بدیع، موسوعة النحو والصرف والاعراب، قم، عترت، 1383 ش.