کاربست بینامتنیت در ادبیات مقاومت فلسطین (مطالعة موردی: کاریکاتورهای ناجی العلی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تهران

چکیده

ناجی العلی از جملة هنرمندانی است که با درک جایگاه متون چندرسانه‌ای، ادبیات و فرهنگ عربی را در آثار خویش به شکل‌های مختلف انعکاس داده است. مطالعة کیفیت کاربرد بینامتنیت به­عنوان یک استراتژی متنی در آثار ناجی العلی، هدفی است که پژوهش حاضر بر مبنای
آن نگاشته شد. بدین منظور نگارندگان ذیل این پرسش که بینامتنیت چه تأثیری بر فرم و محتوای آثار العلی داشته است، این جستار را به سرانجام رساندند. در فرآیند بررسی روابط بینامتنی موجود بین ادبیات عربی و هنر کاریکاتور نزد العلی، استخراج و دسته‌بندی شد. با تحلیل نمونه‌ها این نتایج بدست آمد:بینامتنیت در آثار ناجی العلی، از جنبة ساختاری، گاه در طرحِ اثر وگاه فقط به­صورت یک یا چند کلمه استفاده شده است. نوع دیگری هم وجود دارد که از هر دو گزینه یعنی الگوی اثر و استفاده از متن، بهره می­برند. اما از نظر محتوا و درون­مایه، العلی در به کارگیری بینامتنیت تلاش کرده است تا ضمن استفاده از مفاهیم مقبول نزد ملت‌ها، ذهن مخاطب را به سمتی هدایت کند که رنج در به کارگیری بینامتنیت تلاش کرده است تا ضمن استفاده از مفاهیم مقبول نزد ملت‌ها، ذهن مخاطب رابه سمتی هدایت کند که رنج فلسطین را دریابد. این تلاش ناجی العلی در انواع مختلف بینامتنیت تاریخی، مذهبی، فولکوریک و فرهنگ جهانی قابل مشاهده است که راهبردهای
تضاد، تعجب، طرح سوال، طنز تلخ و... برای بیان آنها به تناوب مورد استفاده قرارگرفته­اند.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

أبوراشد، عبدالله، «ناجی العلی، ذاکرة مفتوحة على المقاومة»، جریدة الفنون، العدد 47، صص 8-24، 2004.

الأسدی، عبده، دراسة فی ابداع ناجی العلی، بیروت، دارالکنوز العربیه، 1994.

البوجدیدی، علی، «الفضاء فی الکاریکاتیر الساخر، رسوم ناجی العلی الکاریکاتوریة»، الکوفة، السنة 2، العدد 2، صص 193- 214، ربیع 2013.

 خضری، سید احمد رضا، تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه، تهران، سمت، 1379.

دکارت، رنه، گفتار در روش راه بردن عقل، ترجمة محمدعلی فروغی، تصحیح امیرجلال­الدین اعلم، تهران، البرز، 1377.

سلمان، طلال، کاریکاتیرناجی العلی،ناجیالعلی اسمناالحرکی، بیروت، المرکز العربی للمعلومات، 1983.

شاه سیاه، سارا، «تأثیر کاریکاتور به­عنوان یک میدان هنری در ایران»، مطالعات جامعه شناختی ایران، ش5 ،  صص 134-197، 1391.

شاه ولی، منصور و ژیلا مشفق، «بررسی کارکرد اطلاع رسانی کاریکاتور با توجه به ویژگی های شخصی سواد بصری و دانش عمومی کاریکاتور»، کیهان کاریکاتور، ش 176-175، صص 9-4، 1385.

طبری، محمد بن جریر، تاریخ الطبری، بیروت، دارالتراث، 1967.

العابودی، فادی عبدالمجید، فیالذکرىالثانیةلاستشهادناجیالعلیدراسةفیکاریکاتیر ناجیالعلی، فلسطین، دارمجد الکروم، 1989.

عبد العزیز، عمر، ناجی العلی، الشّاهد والشّهید، الإمارات المتحدة العربیة، دائرة الثقافة والإعلام، 2001.

کلم، محمود عبدالله، ناجی العلی، کامل التراب الفلسطینی، من أجل هذا قتلونی، بیروت، داربیسان، 2001.

                   ، ناجی العلی، من أجل هذا قتلونی، بیروت، دار بیسان، 2001.

الفقیه، خالد، حرکة الوعی فی کاریکاتیر ناجی العلی، الاردن، دار فضاءات ، 2012.

محلاتی، رسول، درس‌هایی از تاریخ تحلیلی اسلام، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.

النابلسی، شاکر، أکله الذئب، السیرة الفنیة للرسام ناجی العلی، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر، 2005.

النجار، سلیم و آخرون، ناجی العلی نبض لم یزل فینا، الاردن، دار البیرونی، 2012.

الیوسفی، ماهر، ناجی العلی، مدهش الملهاة و مفجع المأساة، دمشق، أطلس، 2006.

Webster, Merriam, Webster Ninth new collegiate Dictionary, University of California, 2008.