بررسی و تحلیل شگردهای طنزآفرینی در «حمار من الشرق» اثر محمود السعدنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه حکیم سبزواری

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه حکیم سبزواری

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

چکیده

محمود السعدنی، روزنامه­نگار و نویسندة طنزپرداز معاصر مصری است که آثار زیادی را در قالب فسوس و طنز، در حیطة موضوعات سیاسی و اجتماعی جامعة عرب، به نگارش درآورده است. وی فعال سیاسی بوده که در اغلب تألیفات خود، سخریه را تنها شیوه­ا­ی می­یابد که برای بیان آزادانة­ افکار و اندیشه­های خویش و نقد وضعیت فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و معیشتی جامعة عرب سازنده می­باشد. سعدنی در داستان­­ «حمار من الشرق» که نقیضه­ای بر «عصفور من الشرق» اثر توفیق الحکیم به شمار می­آید، با سفر به پاریس، تقابل فرهنگی شرق و غرب را به تصویر ­کشیده و در قالب طنز، اشتباهات و جنبه‌های نامطلوب رفتار جهان عرب و فساد اجتماعی و سیاسی آن را مورد انتقاد قرار داده است. نگارندگان این جستار، قصد دارند کارکرد ریشخند و شگردهای طنزآفرینی نویسنده را در بیان مسائل جهان عرب مورد واکاوی قرار داده و ضمن تبیین سبک نگارش نویسنده، به میزان موفقیت وی در استفاده از تکنیک­های طنزآفرینی و بیان ریشخندآمیز این مسائل بپردازند. نتایج تحقیق نشان می­دهد سعدنی با قلم توانا و گسترة دانش زبانی خود توانسته است با وارونه­سازی ارزش­ها و استفاده از تکنیک­های موقعیت­محور و زبان محور همچون جناس، تضاد، تکرار و همچنین ایجاد موقعیت­های طنزآمیز در جهت بیان انتقادآمیزِ مسائل کمک بگیرد.

کلیدواژه‌ها


منابع

ابراهیم، زکریا (د.ت)، سیکولوجیة الفکاهة و الضحک، مصر: دارمصر.

احترامی، منوچهر (1390)، طنز 6، گردآورنده: سید عبدالجواد موسوی، تهران: سورة مهر.

برتنز، هانس، مبانی نظریة ادبی (1386)، مترجم: محمدرضا ابوالقاسمی، ویراستار: رضا دهقان، تهران: نشر ماهی.

برگسون، هانری (1379)، خنده، مترجم: عباس باقری، تهران: شباویز.

بطیش، سیمون (1983)،  الفکاهة و السخریة فی أدب مارون عبود، بیروت: دار مارون عبود.

بهی،‌ عصام (1991)،‌ الرحلة إلی الغرب فی الروایة العربیة، ‌القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

پلارد، آرتور (1378)، طنز؛ از مجموعه سبک­ها و مکتب­ها و اصطلاح­های ادبی و هنری، مترجم: سعید سعیدپور، تهران: نشر مرکز.

جنی، روش (1385)، نگارش کمدی، مترجمان: معصومه امین، داریوش مؤدبیان، تهران: اداره کل پژوهش‌های سیما.

حُرّی، ابوالفضل (1387)، دربارة طنز؛ رویکردهای نوین به طنز و شوخ­طبعی، تهران: سورة مهر.

حسین، خالد حسین (2007)، فی نظریة العنوان مغامرة تأویلیة فی شوون العتبة النصیة، دمشق: دار تکوین.

 الحکیم، توفیق (د.ت)، عصفور من الشرق، القاهرة: دار مصر للطباعة.

 الحوفی، احمد محمد (2005)، الفکاهة فی الأدب، أصولها و أنواعها، الطبعة الثانیة، مصر: نهضة مصر.

 السعدنی، محمود (1991)، حمار من الشرق، مصر: دار کتاب الیوم.

سلامی، سعاد (2015)، «السخریة و التهکم فی ملصقات عزالدین میهوبی»، رسالة ماجیستر، اشراف: محمد بن لخضر فورار: الجزائر: جامعة بسکرة.

 صفایی، علی و حسین ادهمی (1393)، «نمود تکنیک‌های طنز در ساختار پیرنگ داستان‌های فرهاد حسن­زاده»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش 32، صص 119 – 166.

 ضیایی، رفیع (1385)، کتاب طنز 3، گردآورنده سید عبدالجواد موسوی، تهران: سورة مهر.

عبدالحمید، شاکر (2003)، الفکاهة و الضحک؛ رؤیة جدیدة، الکویت: نشر عالم المعرفة المجلس الوطنی للثقافة و الفنون و الآداب.

 عبدالغنی، مصطفی (2005)، الإتجاه القومی فی الروایة، الطبعة الثانیة، القاهرة: نشر مهرجان القراءة للجمیع.

 عبید، محمدصابر و سوسن البیاتی (2008)، جمالیات التشکیل الروائی، اللاذقیة: دار الحوار للنشر و التوزیع.

الغزالی، شعیب (1414)، «أسالیب السخریة فی البلاغة العربیة»، رسالی ماجیستر، اشراف: عبدالعظیم إبراهیم المطعنی، المملکة العربیة السعودیة: جامعة أم القری.

 قزیحة، ریاض (1998)، الفکاهة فی الأدب الأندلسی، بیروت: المکتبة العصریة.

کردچگینی، فاطمه (1388)، کتاب طنز 5، گردآورنده سید عبدالجواد موسوی، تهران: سورة مهر.

المحادین، عبدالحمید (1999)، التقنیات السردیة فی روایات عبدالرحمن منیف، بیروت: الموسسة العربیة للدراسات والنشر.

محمودی بختیاری، بهروز (1388)، «شیوه­های ایجاد طنز کلامی در آثار نیل سایمون»، هنرهای زیبا، ش 38، صص 57 – 69.

 معتصم، محمد (2014)، التداعی و المفارقه و التهکم، الجزایر: دارالتنویر.

مهدوی­آرا، مصطفی و میترا علیشاهی (1396)، «تحلیل ساختاری و محتوایی طنز در کتاب حمار من الشرق اثر محمود السعدنی»، پایان­نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری.

النابلسی،‌ شاکر (1994)، جمالیات المکان فی الروایة العربیة، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.

نظری‌منظم، هادی و مجید بیاتی (1394)، «الأدب الساخر فی الصحافة المصریة، أحمد رجب نموذجاً»، إضاءات نقدیة، سال پنجم، ش 19، صص 147- 166.

واقف­زاده، شمسی (1390)، الأدب الساخر أنواعه و تطوره مدی العصور الماضیة،  دراسات الأدب المعاصر، سال سوم، ش 12، صص 102- 124.

 

 

منابع الکترونیکی

المحافظة، علی، فرنسا والوحدة العربیة (1945- 2000)، https://www.researchgate.net.

منصور، احمد، 4 مایو 2014، www.youm7.com .

 

Refrences:

Ibrahim, Z. (N. D). The psychology of Humor & Laughter. Egypt: Egyption Publication. [In Arabic]. 

Ehterami, M. (2011). Comic 6. Collector: Seaid Abdoljavad Mousavi. Tehran: Soore Mehr Publication. [In Persian].

Bertenz, H. (2007). Foundations of Literary Theory. Translator: Mohammad Reza Abolghasemi.. Tehran: Fish Publishing. [In Persian].

Bergson H. (2000). Laugh. Translator: Abbas Bagheri. Tehran: Shabaviz Publication. [In Persian].

Betish, S. (1983). Humor & Bitter Laughter in Maroon Abood literature. Beirut:Maroon Abood Publication. [In Arabic]. 

Bahhei, E. (1991). Journey to the West in Arabic Novels. Cairo: Publication of the Egyption Association of Public Writers. [In Arabic]. 

Pelard, A. (1999). Comic: A Collection of Literary & Artistic Styles & Schools. Translator: Saeid Saeidpour. Tehran: Center Publishing. [In Persian].

Jeni, R. (2006). Comedy Writing. Translators: Masoume Amin. Moadabiyan Darush. Tehran: General Directorate of Sima research. [In Persian].

Horrei, A. (2005). About Comic: New Approaches to Humor & Humor. Tehran:  Soore Mehr Publication. [In Persian].

Hossein, Kh. (2007). Theoretical Theory of Hermeneutics on Text Introdution. Damascus: Takvin Publication. [In Arabic]. 

Alhakim, T. (N.D). Osfour Men Alshargh. Cairo: Egyption Publication. [In Arabic]. 

Alhofy, A. (2005). Basics of humor& its variants in literature. Egypt: Nahdet Misr Publishing. [In Arabic]. 

Alsadani, M. (1991).Himar Min al-Sharq. Egypt: Today Book Publication. [In Arabic]. 

Salami, S. (2015). "Bitter Laughfer in the Wallpapers of Ezzedine Mayhoubi". Master Degree in Faculty. Algeria: Biskra University. [In Arabic]. 

Safaei, A & Adhami, h. (2014). "The expression of Humor techniques in the structures of Farhad Hasanzadeh". Research in Persian language & literature: No. 32. Pp.119-166. [In Persian].

Zeyaei, R. (2006). Comic Book. Collector: Seaid Abdoljavad Mousavi. Tehran: Soore Mehr Publication. [In Persian].

Abdol Hamid, Sh. (2003). A New Look at Humor & Laughter. Kuwait: World of Knowledge Publication. National Council of Arts. Culture & Literature. [In Arabic]. 

Abdol Ghani, M. (2005). National Patriotism in the Novel. Cairo: Reading Festival for every one Publications. [In Arabic]. 

Obayd, M & S. Albayati. (2008). Aesthetics in the Novel Structure. Latakia: Dar Alhiwar Publication. [In Arabic]. 

Alghazzali, Sh. (1993). "Bitter Techniques in the Arabic Rhetoric". Master Degree in Faculty. Supervisor: Abdol Azim Ebrahim Almoteni. Saudi Arabia: Omol Ghora University. [In Arabic]. 

Ghozayha, R. (1998). Humor in Andalusian Literature. Beirut: Asreye Publication. [In Arabic]. 

Kordchegini, F. (2009). Comic Book. Collector: Seaid Abdoljavad Mousavi. Tehran: Soore Mehr Publication. [In Persian].

Almohadin, A. (1999). Narratives of Narration in Abdol Rahman Monifʾs Novels. Beirut: Arabian Institute of Publications & Research. [In Arabic]. 

Mahmodi Bakhteyari, B. (1388). "The ways of Creating verbal in humor in the Works of Neil Simon". Beautiful Arts: No. 38. Pp.57-69. [In Persian].

Motasem, M. (2014). Calling. Paradox & Satire. Algeria: Tanvir Publication. [In Arabic]. 

Mahdavi Ara, M & Alishahi, M. (2017). "Structural and content analysis of satire in the book "Himar Men Al-Sharq" by Mahmood al-Saʾdani". Master Degree in Faculty of Literature & Humanities Hakim Sabzevari University. [In Persian].

Alnablesi, Sh. (1994). Aesthetics of place in the Arab Novel. Beirut: Arabian Institute of Publications & Research. [In Arabic]. 

Nazari Monazam, H & Bayati, M. (2015). "Humorous literature in Egyptian newapapers. Case study Ahmad Rajab". Ezaat Naghdiye Journa: Year. 5. No. 19. Pp.147-166. [In Arabic]. 

VaghefZadeh, Sh. (2011). "The growing evolution of Humorous literature & its Voriants in earlier eras". Journal of contemporary literature Studies: Year. 3. No. 12. Pp.102-124. [In Arabic]. 

 

Websites:

Almohafeze. A. France & Arab integration (1945- 2000). https://www.researchgate.net. [In Arabic]. 

Mansour. A. 4 May 2014. www.youm7.com. [In Arabic].