تحلیل سبکی واژگان دیوان سماء فی خوذة از عدنان الصائغ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

چکیده

 بررسی واژگان شعر از جمله رویکردهایی است که به منظور متمایز ساختن نوشتار و سبک شاعر استفاده می­شود و در کنار دیگر لایه­های سبک­شناسی یعنی نحوی، بلاغی و آوایی نقش مهمی در تبیین شیوه بیان فرد، عصر یا دوره و یا جریان ادبی دارد. از آنجایی که واژه ساختار زبان را شکل می­دهد، بررسی واژگان متون ادبی، جایگاه ویژه­ای در فهم و شناخت سبک و زبان شاعرانه دارد؛ لذا واژه را باید اولین نمود و ابزاری دانست که به عواطف و احساسات شاعرانه تجسم بخشیده و ارتباط وی را با خواننده فراهم می­کند. با توجه به اهمیت این عنصر زبانی در ادبیات و قابلیت مطالعه مستقل آن پژوهش حاضر تلاش دارد با تمرکز بر آن و با روش توصیفی و تحلیلی و به کار گرفتن رویکرد آماری به بررسی لایه واژگانی در دیوان سماء فی خوذة از عدنان صائغ - شاعر معاصر عراق که به ادبیات مقاومت خود شناخته شده است - بپردازد تا با کشف ارتباط این لایه با محتوا و بافت متن، همچنین پیوند واژگان با یکدیگر، کارکرد واژگان شعری پربسامد را مشخص کند و به منظور دریافت اندیشه غالب بر دیوان شعری شاعر، سبک او را در ترکیب واژگانی و سبک نوشتاری واژگان مورد کاوش قرار دهد. بر اساس تحلیل­های انجام شده در این پژوهش، واژگان شاعر به طور کاملا هدفمند و منطبق با محیط پیرامونی وی انتخاب شده است که بخصوص در عنوان دیوان نمود برجسته­ای دارد و تقابل دو دنیای معنوی و مادی (درونی - بیرونی) با مرکزیت کلیدواژ­ه­های آسمان و کلاه­خود، دیالکتیک­های متفاوتی از وسعت و تنگنا را به وجود آورده است. از سویی ترکیب­های واژگانی نو سبب تفرد و برجسته­سازی سبکی در دیوان شعری شاعر شده است و ساختی متفاوت و سبکی متمایز به شعر وی می‌بخشد. همچنین شکل کانکریت واژه در نزدیکی و یکسان‌سازی صوت و ابعاد دیداری واژه بسیار هنرمندانه صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها


آبگون، آمنه (1394)، «الغربه والحنین فی شعر عدنان الصائغ»، پایان­نامة ارشد، علی خضری، دانشگاه خلیج فارس، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی.
بلاوی، رسول، خضری، علی، آبگون، آمنه (1394)، «جمالیات الأسالیب البصریة فی شعر عدنان الصائغ»، دراسات فی اللغة العربیة وآدابها، السنة 6، العدد الواحد والعشرون، 27-48.
دریانورد، زینب، بلاوی، رسول (1440)، «الکامیرا الشعریة فی قصائد عدنان الصائغ الملتزمة»، آفاق الحضارة الإسلامیة، آکادیمیة العلوم الإنسانیة والدراسات الثقافیة، السنة 21، العدد الثانی، 47-67.
جلیلیان، صبری (1394)، جلوه­های مقاومت، نوستالژی و بحران هویت در شعر شاعران تبعید عراقی (بررسی موردی اشعار عدنان الصائغ و حسن رحیم الخراسانی)، رسالة دکتری، حامد صدقی، تهران: دانشگاه خوارزمی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی.
الخضراء الجیوسی، سلمی (2007)، الاتجاهات والحرکات فی الشعر العربی الحدیث، بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.
خضری، علی، بلاوی، رسول (1395)، «بررسی فرآیند نوستالژی در شعر عدنان الصائغ، مطالعه موردی دیوان مرایا لشعرها الطویل و سماء فی خوذة»، نقد ادب معاصر عربی، سال ششم، ش 11، 149-173.
الساعدی، عارف (2006)، «شعر عدنان الصائغ: دراسة اسلوبیة»، أطروحة ماجستیر، جامعة بغداد.
الشابندر، غالب (د.ت)، «قراءة جوانیّة فی دیوان عدنان الصائغ سماء فی خوذة: الحرب کائن مرهون بنفسه وحسب»، http://www.adnanalsayegh.com
الصائغ، عدنان (2004)، الأعمال الشعریة، بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
صدقی، حامد و دیگران (1394)، «دراسة صدی المقاومة فی شعر عدنان الصائغ»، مجلة إضاءات نقدیة، السنة الخامسة، العدد التاسع‌ عشر، 41-61.
الصکر، حاتم (1988)، «الداخل الضیّق والخارج المتّسع»، نشرت فی مجلة «ضفاف» ع 9 شباط/ فبرایر 2002 النمسا (عدد خاص- الصائغ فی مرایا الإبداع والنقد).
الصمادی، إمتنان عثمان (2001)، شعر سعدی یوسف: دراسة تحلیلیة، بیروت: المؤسسة العربیة.
علی پور، مصطفی (1388)، درباره زبان شعر، تهران: فردوس.
علاق، فاتح (1388)، مفهوم شعر از دیدگاه شاعران پیشگام عرب، ترجمة سید حسین سیدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
عمرانپور، محمدرضا (1386)، «اهمیت عناصر و ویژگیهای ساختاری واژه در گزینش واژگان شعر»، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی (گوهر گویا)، ش 1، 153-180.
فتوحی، محمود (1390)، سبک شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روشها، تهران: سخن.
کیانی، رضا، نعمتی، فاروق، سلیمی، علی (1395)، «شخصی سازی زبان و روند عدول از خودکاری آن در شعر سعدی یوسف»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، سال 7، ش 2، 153-182.
محمد عیاد، شکری (1988)، اللغة والابداع مبادئ علم الاسلوب العربی، انترناشینال برس بالقاهرة.
المسدی، عبدالسلام (د.ت)، الأسلوبیة والأسلوب، دار العربیة للکتاب، الطبعة الثالثة.
مصلوح، سعد (1993)، فی النص الأدبی: دراسة أسلوبیة إحصائیة، عین للدراسات والبحوث الانسانیة والاجتماعیة.
محمد، عبد الناصر حسن (2002)، سمیوطیقا العنوان فی شعر عبد الوهاب البیاتی، القاهرة: دار النهضة العربیة.
محسنی، علی اکبر، کیانی، رضا (1391)، «الانزیاح الکتابی فی الشعر العربی المعاصر (دراسة ونقد)»، دراسات فی اللغة العربیة وآدابها، السنة 3، العدد الثانی عشر، 85-110.
محمودی، راحله، ابن الرسول، محمدرضا (1391)، «قضایا العراق السیاسیة فی مرآة شعر عدنان الصائغ»، مجلة دراسات الأدب المعاصر، السنة 4، العدد السادس‌عشر، 83-100.