ادب عربی

چکیده از نظر علمای بلاغت و زبان‌شناسان سنتی و کلاسیک، استعاره، لفظ‌محور است و محدود و منحصر به لفظ است. از نظر آن‌ها، استعاره فقط در ادبیات به کار برده می‌شود و جنبه زیباشناختی دارد؛ اما در زبان شناسی شناختی، نگاه به استعاره، بسیار گسترده است و استعاره مفهوم محور است نه لفظ محور. از منظر زبان شناسی شناختی، نه‌تنها ادبیات بلکه زبان و ازجمله زبان ادبی، نمود و تجلی‌گاه ساختارهای مفهومی مانند استعاره، مجاز و طرح‌واره‌های تصوری موجود در ذهن بشر می‌باشد. از نظر جورج لیکاف و مارک جانسون، استعاره، وسیله تفکر و اندیشه است که در رفتارهای انسان ازجمله رفتارهای زبانی وی جاری است. مقاله حاضر در صدد است با توجه به نظریه لیکاف و جانسون، به واکاوی و تحلیل طرح­واره­های تصوری در قصیدۀ بلند العلویة اثر شاعر مصری محمد عبدالمطلب (1871-1931 م) بپردازد. نتایج حاکی از آن است که شاعر با به کارگیری طرح‌واره‌های سه‌گانه (حجمی، قدرتی و حرکتی) به‌خوبی مفاهیم انتزاعی و مجرد را به وسیله مفاهیم عینی، مفهوم‌سازی کرده‌ و مفاهیم غیرقابل لمس و انتزاعی را به زیبایی به تصویر کشیده است. پس از بررسی‌های انجام گرفته، مشخص شد؛ از مجموع طرح‌واره‌های تصوری به کار رفته در این علویه، ۶۵ در صد حجمی، ۱۸ درصد حرکتی و ۱۷ در صد قدرتی هستند و این طرح­واره­ها تأثیر بسزایی در پویایی تصاویر، به ویژه تصاویر حماسی دارند

چکیده اغلب آثاری که در زمینۀ حقوق زنان نوشته شده است، بر مؤلفه ­های مشترکی چون خشونت علیه زنان، ازدواج اجباری، استقلال مالی زنان، خودشیء­انگاری و موضوعاتی از این قبیل تأکید می­کنند؛ اما رمان «الراویات» نوشتۀ مها حسن، رمانی متفاوت و زنانه است که علیرغم مبارزه با تمامی این مسائل، سعی دارد با گذار از این مؤلفه­ ها، بر پارادایمی متفاوت و تأثیرگذار در جهت تعالی منزلت زنان و دستیابی آنان به جهانی مطـابق نیازهای خود تمرکز کند. نویسنده با توجه به سرمایه ­ها و توانایی­ های زنان -که در طول تاریخ پیوسته در معرض سرکوب و تحقیر بوده ­اند- عنوان می­ کند که زنان آگاه می‌توانند با ترویج آگاهی­ ها و دانش خود به سراسر جهان، پیام آزادی­خواهی را به دیگر زنان نیز برسانند و برای تحقق این مهم، باید بنویـسند. پی­یر بوردیو (Pierre Bourdieo)، جامعه‌شناس فرانسـوی، در نظریۀ انـواع سرمایه، - با اشـاره به عنـصر عـادت­ واره(habitus) - بحث سرمایۀ فرهنگی را به ­عنوان عاملی مهم در دستیابی افراد و گروه ­ها به قدرت نمادین و بازتولید طبقات اجتماعی مطرح می­ کند. پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی در نظر دارد موضوع نویسندگی را به ­عنوان سرمایۀ فرهنگی زنان در رمان «الراویات» نوشتۀ مها حسن با نگاهی به نظریۀ «انواع سرمایه» پی­یر بوردیو  بررسی کند و تأثیر آن را بر بازتولید جایگاه اجتماعی زنان «الراویات» بسنجد. یافته ­های پژوهش حاکی از آن است که زنان جسور در «الراویات»، با انجام کنش­ ها و اعمالی خلاف عادت­ واره ­های مرسوم و با تولید دانش و آگاهی­ بخشی، همچنین انباشت سرمایۀ نویسندگی خود، به قدرتی نمادین دست می­یابند و در نهایت جهانی مطابق میل خود و به دور از هرگونه تبعیض می­ سازند

چکیده در این پژوهش ابتدا به ادبیات مقاومت، فراخوانی تاریخ و میراث کهن، زندگی شرقاوی و آثار او و معرفی نمایشنامة الحسین ثائراً شهیداً پرداخته شده سپس شاخص­های ادبیات مقاومت چون سازش­ناپذیری، مبارزه با ستم، بیدارسازی وجدان­های خفته، دفاع از مظلومان، جهاد و شهادت­طلبی، استقامت و شکیبایی زنان و ادامه دادن راه شهیدان با محوریت حماسة کربلا و قیام امام حسین^(ع) مورد تحلیل قرار گرفته است. شرقاوی در این نمایشنامه با الهام از این واقعیت تاریخی و میراث ارزشمند دینی، واقعیت‌های موجود در جامعة مصر را به چالش کشیده و به بیان حوادث و مشکلات اجتماعی و سیاسی جامعة عصر خود می­پردازد. هدف اصلی این جستار تحلیل عناصر پایداری در این نمایشنامه است. یافته­ها حاکی از آن است که شرقاوی با بازگو کردن قیام امام حسین^(ع) و نهضت عاشورا و تبیین رسالت آن، ملت خود را به ظلم­ستیزی، شهادت­طلبی، برقراری عدالت، جهاد، مبارزه و ایستادگی در برابر متجاوزان و زورگویان دعوت می­کند.