ادب عربی

چکیده تهدف هذه المقالة الی إبراز النواحی الفنیّة فی‌خماسیّة «مدن الملح» الروائیة لعبدالرحمن منیف مثل: الأسلوب، و اللغة، و بناء الشخصیات، و البعدین المکانی و الزمانی؛ و الی بعض القضایا الفنّیه التی اعتمدها منیف فی‌بناء خماسیّته نحو: إتمام المعنی الروائی فی‌کل جزء، تسلسل أجزاء الخماسیّة، و التفاوت فی‌المستوی الروائی بین أجزاء الخماسیّة و علاقته بالواقع، و عناوین الأجزاء و مدلولاتها

چکیده پیدایش شعر سپید در عصر حاضر نقطة عطفی در تاریخ زبان و ادبیات عربی بشمار می-رود. با تولد این پدیدة نوین شعری مفهوم کلی شعر و به‌ویژه موسیقی شعری دگرگون شد. بدین‌ترتیب در راستای فرآیند مذکور ساختار موسیقایی شعر معاصر عربی از بافت سنتی و کهن خود خارج شد و معماری کاملاً متفاوتی پیدا کرد. معماری مذکور که در شکل‌گیری آن علاوه بر شاخص‌های کمّی، شاخص‌های کیفی نیز به کار گرفته شده بود، بیشتر در فضای درونی شعر تحقق می‌یافت. امری که به نوبة‌ خود کارکرد موسیقایی شعر معاصر عربی را نیز تحت‌الشعاع خود قرار داد. از این رو موسیقی شعری نه تنها یک پدیدة صرف-آوایی (phonetical henomenon) بلکه یک عنصر فراگیر و همه‌جانبه‌ای بود که در سایة آن روابط گفتمانی و دیالکتیکی (Discursive & Dialectical relations) بین کنش‌های فکری و عاطفی و ساختهای زبانی متن شعری ایجاد شده بود. امری که در نهایت گواهی بر غنا و ژرفای موسیقایی در شعر سپید بود.

چکیده شعر آزاد به عنوان راهکاری نوین برای به تصویرکشیدن احساسات شعرا از اهمیت به سزایی برخوردار است. میان ناقدان، اختلاف دیدگاه فراوانی دربارة تاریخ دقیق پیدایش آن و عیب‌ها و برتری‌های آن در مقایسه با شعر سنتی وجود دارد. برخی عقیده دارند شعر آزاد زبان عربی ریشه در موشح- نوعی شعر عامیانه که در آندلس پیدا شد- دارد. عده‌ای دیگر معتقدند ریشة شعر آزاد به «بند»- اگرچه پیدایش دقیق بند نیز مشخص نیست- می‌رسد، چون شاعر هم در بند و هم در شعر آزاد اختیار دارد که تفعیله‌های شعر را برحسب مفهوم مورد نظر خویش کم و زیاد کند. دستة سوم ناقدان بر این عقیده‌اند که شاعران مهجر منادی تغییر و تحول در شعر عرب از لحاظ مفهوم و وزن و بحرهای عروضی می‌باشند. به هرحال همة تلاش‌ها به شعر مشهور «الکولیرا» خانم دکتر نازک‌الملائکه شاعرة معاصر عراقی و یا قصیدة «هل کان حُبّاً» دیگر شاعر معاصر عراقی یعنی بدر شاکر السیاب منتهی می‌شود و این دو به عنوان پیشگامان شعر آزاد عربی مطرح می‌شوند، برخی نازک الملائکة را به عنوان نخستین پیشگام و دسته‌ای دیگر بدر را اولین سرایندة شعر آزاد عربی به شمار می‌آورند. از مهم‌ترین ویژگی‌های شعر آزاد عربی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: قدرت شاعر در کوتاه و بلندی مصراع‌ها و آزادی خیال، وحدت و هماهنگی ساختمان، شایستگی برای نقل آثار عربی.

چکیده در قرن‌های نخست دورة اسلامی زبان عربی با سرعت زیادی در ایران گسترش یافت و به مرور زمان به زبان سیاسی و علمی و ادبی ایران در حوزة تمدن اسلامی تبدیل شد. در این میان عدة زیادی از ایرانیان اهل ذوق و ادب به آفریدن آثار ادبی به زبان عربی پرداختند. به طوری که بازار شعر عربی در ایران به ویژه در قرن چهارم و پنجم رونقی تام و تمام گرفت. حملة مغولان به سرزمین ایران و بروز تحولات و نابسامانی‌های اجتماعی و سیاسی تأثیری شگرف بر جوانب مختلف جامعه و فرهنگ و ادبیات ایران گذاشت. این که یورش مغول و نابسامانی‌ها و تحولات اجتماعی ناشی از آن، چه پیامدهایی برای زبان و ادب عربی در ایران داشت مسئله‌ای است که این مقاله بدان پرداخته است و با تکیه بر دیدگاه‌های صاحب‌نظران و تحقیقات معاصران کوشیده است آن را تبیین نماید. بررسی انجام‌شده این واقعیت را مسجل ساخت که به همان میزان که تا پیش از حملة مغول بازار فرهنگ و دانش و ادب و از جمله ادب عربی در ایران گرم بود پس از حملة مغول به سردی گرایید؛ اما درخت ادب عربی در این مرز و بوم به کلّی نخشکید، بلکه با جان گرفتن دوبارة ادب فارسی، زبان عربی نیز به ضرورت به حیات خود ادامه داد و شاعران ایرانی که البته عمدة آنان در اصل فارسی‌سرای بودند آثار فراوانی را به زبان عربی از خویش بر جای گذاشتند

چکیده در حوزة دستور مقابله‌ایِ فارسی و عربی و از مقایس? مباحث عدد و معدود در هر دو زبان معلوم می‌شود که یک ترکیب عددی، یا دو رکنی (بسیط) است یا سه رکنی (دارای رابط شمارشی یا واحد شمارش در فارسی و اسم مقدار در عربی). این تقسیم خود، باب اقسام تازه‌ای را می‌گشاید و به طرح مباحثی تازه و اصلاح پاره‌ای اهمال‌های دستوری در هر دو زبان می‌انجامد که در نوشتار حاضر به آن‌ها پرداخته شده است.

چکیده مدح پیامبر از جمله موضوعاتی است که از آغاز اسلام تاکنون مورد توجه شاعران بوده و در این باره اشعار زیادی سروده‌اند. آغاز آن با قصیدة شاعرانی چون کعب‌بن‌زهیر، کعب‌بن‌مالک و حسان و دیگر شاعران دورة اسلامی است. این نوع شعر با رکودی که در دوره‌های اموی و عباسی بر آن عارض شد، دوباره از عصر انحطاط اوج گرفت. برای مثال می‌توان قصیدة برده بوصیری را نام برد یا بدیعیات که در این دوره برای اولین بار ظهور کرد.

چکیده بعد حلول نکبة عام 1948م و وقوع الأراضی العربیة فی‌قبضة العصابات الصهیونیة و تشکیل الکیان الإسرائیلی الغاصب، حدثت حرکة نزوح واسعة للاجئین الفلسطینیین نحو البلدان العربیة و کذلک داخل الأراضی الفلسطینیة فی‌الضفة الغربیة و قطاع غزة، و منذ ذلک الحین لم ینعم هؤلاء اللاجئین بالأمن و الاستقرار السیاسی طیلة حیاتهم، و ما من شکّ فإنّ هذه الأوضاع المضطربة قد انسحبت آثارها علی مقولات الشعر الفلسطینی الذی عاش فترة مظلمة حالکة مزّقتها حوادث التشرید و النفی و القتل و السلب و النهب و مصادرة الأراضی و الأملاک و التخریب و الدمار علاوة علی معاناة سیاسیة مؤلمة، و قد أتاحت هذه الأحداث للشاعر الفلسطینی أن یکون شاهداً علی محنة أبناء جلدته و آلامهم، فسجّلها فی أعماله الشعریة، و هو ما یفسّر الرابطة العضویة التی تولّدت بین الشعر _ بشقّیه فی-داخل الأراضی المحتلة و فی‌المهجر_ و بین الجماهیر، فألهب أجساد الفدائیین الفلسطینیین بروح النضال و نخوة تحریر الوطن من براثن الاحتلال، و عزّز خطواتهم علی طریق ترسیخ الحرکة الوطنیة

چکیده به جرأت می‌توان گفت مهم‌ترین مسأله و مشکل در ترجمه، رعایت اصل«تعادل ترجمه-ای» است؛ به‌طوری‌که متن ترجمه برابر و همسنگ و آیینة تمام‌نمای متن مبدأ باشد. جهت دستیابی به این هدف توجه به لایه‌های مختلف معنایی، از معنای ارجاعی گرفته تا معناهای تجربی، تقابلی، ضمنی، آحاد معنایی، همایشی، سبکی، صرفی و آوایی واژگان در فرایند معادل‌یابی امری کاملاً ضروری است. هرچند ایجاد تعادل و برابری در تمام سطوح و لایه‌های معنایی ذکرشده بسیار دشوار و گاهی ناممکن می‌نماید، اما به منظور ارائة ترجمه‌ای معادل، وفادار، دقیق و مطابق با متن مبدأ، مترجم می‌بایست نهایت تلاش خود را در معادل‌یابی به کار گیرد. بررسی ترجمه‌های ارائه‌شده از قرآن کریم بیانگر عدم توجه و عنایت لازم و کافی مترجمان محترم به اصل «تعادل ترجمه‌ای» است. به گونه‌ای که مترجمان، از میان انواع معانی واژگان، که بر اساس آن انواع معادل نیز شکل می‌گیرد، به طور عموم به انتقال معنای ارجاعی آنها یعنی معنای معجمی و اولیة واژه پرداخته، و از دیگر لایه‌ها و طبقات معنایی الفاظ، معمولاً غافل بوده‌اند.

چکیده مسئلة فلسطین نه یک مسئلة محلی و نه یک مسئلة عربی بلکه یک مسئلة اسلامی است و تمام مسلمانان جهان در برابر آن احساس مسؤولیت می‌کنند. حوادث فلسطین قلب تمام مسلمانان جهان را به درد آورده است. سرزمینی از صاحبانش غصب شده و وطن افرادی گردیده که از نواحی مختلف جهان به آنجا آمده و علی‌رغم میل صاحبان آن سرزمین و میلیونها مسلمان دیگر در آنجا دولتی بر سر کار آورده‌اند. در این میان شاید بتوان گفت که درک الجزایریها نسبت به این مسئله بیشتر و عمیق‌تر از سایرین است؛ چراکه خود طعم اشغال و تجاوز و چپاول و غارت را چشیده‌اند. آنها سالها تحت سلطة استعماری بودند که قصد از بین بردن هویت و قومیت آنها را داشت. بنابراین بهتر از دیگران به توطئه‌های انگلیس و یهود برای غصب سرزمین فلسطین پی می‌برند. آنها که خود قربانی توطئه‌های استعمار بودند، دست انگلیس را برای کمک به ایجاد دولتی یهودی در این سرزمین درخفا می‌بینند. این مسئله را می‌توان در آثار ادبای الجزایری بخوبی لمس نمود. اشعار زیادی در دیوانها و کتب ادبی یافت می‌شود که از جنبه‌های مختلف به این مسئله پرداخته است که نشان‌دهند? درک عمیق و علاق? شدید آنها نسبت به این بخش از سرزمین اسلامی و قدس شریف است.

چکیده دیدگاه‌های مختلفی همواره دربارة مرگ، در جامعة انسانی ارائه شده است. برخی از آن متنفر بوده و برخی نیز به گونه‌ای آن را پذیرفته‌اند. اما آنچه قابل توجه است ارتباط این دیدگاه‌ها با مقولة زندگی است. انسان اغلب از مرگ می‌گریزد و گاهی نیز به آن متمایل می‌شود. یکی از انگیزه‌های اصلی پذیرش مرگ، تداوم بخشیدن به زندگی است. اتخاذ چنین اصلی که ارتباطی عمیق با مسائل اجتماعی دارد در شعر معاصر عربی و فارسی، پژواک گسترده‌ای از خود بر جای نهاده است. شعر «بدرشاکر السیاب» و «نیما یوشیج» از جمله دستاوردهای ادبی روزگار ماست که تبلور این معانی به شکل قابل ملاحظه‌ای در آن به چشم می‌خورد. آنها زندگی توأم با ذّلت را مطلقاً نمی‌پذیرند و مرگی را که باعث تداوم زندگی شود می-ستایند و تصویر جدیدی از مرگ ارائه می‌دهند که در این جستار با عنوان «زندگی-بخشی مرگ» به آن پرداخته می‌شود..

چکیده سمیره عزّام، نویسندة معاصر فلسطینی، یکی از پیشگامان داستان‌نویسی کوتاه در ادبیات عربی و فلسطینی به شمار می‌رود. مقالة حاضر - با شیوة تحلیل محتوا - به بررسی نگرش این نویسنده به «انسان» می‌پردازد و برای نیل به این هدف ضمن استناد یا انتقاد به آرای ناقدان عرب صاحب‌نظر در زمینة آثار سمیره عزّام، نگرش نویسنده به انسان، در متن داستان‌ها و با تأمل در کنش شخصیت‌ها بررسی می‌شود تا برخی از جنبه‌های اساسی این نگرش ازقبیل اعتقاد به کرامت و صفای گوهر انسانی، رویارویی خیر و شر اخلاقی و نقش تلاش و کار در به فعلیت رسیدن شخصیت انسان مطرح گردد. دقت نظر نویسنده در جزئیات زندگی و به تصویر کشیدن هم پیوندی انسان‌ها، از ویژگی‌های چشمگیر در آثار داستانی اوست.